YALOVA KAPLICALARI İŞLETME İDARESİNİN HESAP USULLERİ VE ALIM SATIM MUAMELELERİ TALİMATNAMESİ.
Mevzuat İçeriği
121
YALOVA KAPLICALARI İŞLETME İDARESİNİN HESAP
USULLERİ VE ALIM - SATIM MUAMELELERİ
TALİMATNAMESİ
Bakanlar Kurulu Kararının Tarihi : 15.7.1944, No: 3/1205
Dayandığı Kanunun Tarihi : 26.6.1939, No: 3653
Yayımlandığı R. Gazetenin Tarihi : 18.10.1944, No: 5834
Yayımlandığı Düsturun Tertibi : 3, Cildi: 20, S. 1327
BİRİNCİ KISIM
Hesap usulleri, hesap tasnifi, bilanço, bütçe, umumi
ve müşterek hükümler
Hesap usulleri ve hesap tasnifi:
Madde 1 – İşbu talimatname ile kabul edilen hesap usulü, muzaaf olup bunun için kullanılması lazım gelen esas ve muavin defterler aşağıda gösterilmiştir.
Esas defterler:
1 – Yevmiye
2 – Defterikebir
Yevmiye, defterikebir ve muavin defterler ticarette kullanılan defterlerin aynı olacağı için nümune konulmasına lüzum görülmemiştir.
Madde 2 – Yevmiye defteri; alelümum muameleleri tarih sırasiyle ve izahatı lazımasiyle gösterir defterdir. Bu deftere:
A – Kasa defterinde mukayyet muameleler günlük olmak üzere evrakı müsbitelerine ve bunlara bağlı kasa fişlerine müsteniden (Nümune 1) tanzim edilecek yevmiye fişlerinden,
B – Kasa harici muamelelerde evrakı müsbitelerine musteniden tanzim edilecek yevmiye fişlerinden (Nümune 1) kaydolur. Kayıtlara yanlış intikal eden muamelelerde hata, fişde vaki ise fişe meşruhatı lazıma verilmek ve salahiyetli zevat tarafından imza edilmek suretiyle tashih edilir. Fiş doğru olduğu halde hata kayıtta ise kırmızı mürekkeple tashih muamelesi yapılır. Müteselsil yekünların bozulmaması için de yekünlar en son yazıda düzeltilip hatalı mahaller yekünun.... sayfada düzeltildiği kayıt ve işaret edilir.
Madde 3 – İkinci maddede tasrih edildiği veçhile kaydın mesnedini teşkil eden iki nevi fiş vardır.
1 – Kasa fişleri,
2 – Yevmiye fişleri:
A – Kasa fişleri:
Tahsilat ve tediyata ait olmak üzere iki nevidir. Bunlar münhasıran kasa defteri ve dolayısiyle yevmiye fişinin kaydına mesnet teşkil ederler.
122
Tahsilat fişleri üç nüsha olarak tanzim edilir. Üçüncü nüsha makbuz mahiyetinde olmak üzere tediyatta bulunana verilir. Tediye fişleri yalnız iki nüshadan ibarettir.
B – Yevmiye fişleri kasanın günlük muameleleriyle kasa harici muamelelerin (Mahsup) kaydına mahsustur ;
Yevmiye fişleri: kasanın günlük tahsilatiyle keza günlük tediyatı için ayrı ayrı olmak üzere iki aded ve mahsup muameleleri için mahsup adedine göre müteaddit olmak üzere tanzim edilir. Fişler kopyalı olmak üzere Muhasebece tanzim edilecektir. Evrakı müsbitelerin fişlere raptı ve bir günlük muamelenin nihayet ertesi gün behemehal yevmiye defterine kaydı lazımdır.
Madde 4 – Defterikebir :
Fasılları ayrı ayrı hesaplarda (safhalarda) tarih sırasiyle gösterir defterdir. Defterikebirde aşağıdaki hesaplar açılacaktır.
Defterikebir hesapları ve numaraları;
1 – Tesisat ve sabit kıymetler,
2 – Yapılmakta olan işler,
3 – Ambarlar,
4 – Mülga Denizbank'tan devredilen borçlar ve alacaklar,
5 – Sermaye, A
6 – Sermaye, B
7 – Dipozitolar ve emanetler,
8 – Muhtelif borçlu ve alacaklılar,
9 – Senedat cüzdanı,
10 – Ödenecek senetler,
11 – Kasa,
12 – Bankalar,
13 – Sabit sermaye,
14 – Birikmiş amortisman hesabı,
15 – Karşılıklar (Sigorta, ihtiyat, sermaye)
16 – Muvakkat ve mutavassıt hesaplar,
17 – Tasfiye olunacak hesaplar,
18 – İdare masrafları,
19 – Müşterek işletme masrafları,
20 – Amortisman hesabı,
21 – Asli işletmeler hesabı,
22 – Tali işletmeler hesabı,
23 – Alınan faiz ve komüsyon,
24 – Verilen faiz ve komüsyon,
25 – Muhtelif zararlar,
26 – Muhtelif gelirler,
27 – Vergi resim ve harçlar,
123
28 – Kâr ve zarar hesabı,
29 – Nazım hesaplar (nakitten maada alınan teminat)
Defterikebirde açılacak olan bu hesapların mahiyetleri ile bunlar için tutulması iktiza eden muavin defterler hesap sıra numarası ve ismi itibariyle aşağıda izah edilmiştir. Defterikebirde yeniden hesap açmak veya hesap isimlerini değiştirmek ancak Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletinin müsaadesiyle olur.
1 NUMARALI HESAP
Tesisat ve sabit kıymetler hesabı
Bu hesap idarenin sabit kıymetler ve tesisat mevcutları yekünu umumisini göstermeğe yarar. Hesabın muavin defterleri ve bu muavin defterlerde açılacak tali hesaplar şunlardır.
1 Numaralı defter
Arsalar ve arazi muavin defteri
Tali hesaplar
A – İnşaatlı arsa ve arazi
B – İnşaatsız arsalar,
C – İnşaatsız arazi
2 Numaralı muavin defter
Ormanlar
Bu muavin defterde ayrıca tali hesaplar açmağa lüzum yoktur. Kaplıcalar hududu dahilinde bulunan ormanlar mesaha ve kıymet itibariyle bu deftere kaydolunur.
3 Numaralı muavin defter
Tesisat ve tertibat
Bu defter kaplıcalar hududu dahilinde vücuda getirilmiş ve getirilecek olan tesisat ve tertibatın kaydına mahsus olup bu defterde aşağıdaki tali hesaplar açılacaktır. Tali hesaplara alakalarına göre kaydedilecek kısımların nevi itibariyle müfredatlı olarak geçirilmesi lazımdır.
Tali hesaplar şunlardır:
a - Yollar, köprüler, kanallar ve rıhtımlar
b - İhata tertibatı ve duvarlar
c - Meydanlar, parklar, bahçeler
d - Tenis kort
e - Yeraltı helası
f - Sair tertibat
g - Su tesisatı
h - Elektrik tesisatı
i - Telefon tesisatı
j - Kanalizasyon tesisatı Bu tesisat bina harici kısımlar içindir.
k - Yangın tesisatı
l - Sair tesisat
124
4 Numaralı muavin defter
Binalar
Bu defter kaplıcalar idaresine devredilen ve yeniden yapılacak olan binaların kaydına mahsustur. Bu defterde açılması iktiza eden tali hesaplara bu hesaplarla alakalı işler taallük ettiği yere ve müfredat veçhile kaydedilecektir.
Tali hesaplar şunlardır:
a - İdare binaları
b - Otel ve pavyonlar binaları
c - Lokanta ve büfeler binaları
d - Banyo ve içme binaları
e - Elektrik santralı binaları
f - Ambar ve mağaza binaları
g - Sair işletme binaları
h - İkametgahlar
i - Sinema binası
j - Plaj binası
k - ..........
l - ..........
5 Numaralı muavin defter
Makinalar
Bu defter diğer defterlerde izah edilen şekilde yürütülecektir. Bu defter için aşağıdaki tali hesaplar açılacak ve keza bu hesaplara alakalı işler taallük ettiği partilere müfredat veçhile ve izahatlı olarak kaydolunacaktır.
Tali hesaplar şunlardır:
a - Tedavi makineleri
b - Enerji makineleri
c - Atelye makineleri
d - Diğer makineler
Makinelere ayrıca birer numara verilmek lazımdır. Makinelerle alat ve edevatın birbirine karıştırılmaması ve kayıtlarda taallük ettiği hesapların tefrikı lazımdır.
6 Numaralı muavin defter
Alat ve edevat
Bu defter idarenin malı olan ve demirbaşla mefruşattan gayrı bulunan bilümum alat ve edavatın kaydına mahsustur. (Balta, çekiç, kazma, kürek ve saire gibi) müfredatları levazım tarafından ayrıca tutulacak olan bu defter bir tek hesabı ihtiva edecektir. (Ormanlar gibi) leva-
125
zımca cins ve nev'i itibariyle ve miktar ile kıymet ve bulundukları yerler gösterilmek suretiyle bir defter tutulacaktır. (Nümune) her ay sonunda levazım tarafından bir cetvel çıkarılacak, bu cetvelin yekünu muavin defter yekünuna müsavi olacaktır:
7 Numaralı muavin defter
Nakil vasıtaları
Bu defter idarede kullanılan nakil vasıtalarının kaydına mahsustur. Bu muavin defter aşağıdaki tali hesapları ihtiva eder. Bu tali hesaplara nakil vasıtaları cinsleri itibariyle ve tafsilatı lazımesiyle ayrı ayrı sayfalara kaydolunur.
Tali hesaplar şunlardır:
a - Motörlü vasıtalar
b - Motörsüz vasıtalar
c - Canlı vasıtalar
8 Numaralı muavin defter
Mefruşat ve demirbaş eşya
Bu defter idarenin teşkilat ve tesisatında mevcut bilümum demirbaş eşya ve mefruşatın kaydına mahsustur. Tutulacak muavin defterde aşağıdaki tali hesaplar açılması lazımdır. Bu hesaplara mefruşat ve demirbaş yalnız kıymet itibariyle ve cins gözetilmeksizin kaydolunur. Bundan maada levazım idaresi de bir defter tutmağa mecbur olup bu defter (Nümune) mefruşat ve demirbaş eşyanın cinsi itibariyle ve her sayfa bir eşyaya mahsus olmak, eşyanın bulundukları yerler gösterilmek suretiyle kayda mahsustur.
Levazım tarafından tutulacak olan bu defterde hem miktar hem de bedel kaydedilmek lazımdır. Her ay sonunda levazım tarafından bir cetvel çıkarılacak, bu cetvelin yekünu muavin defterdeki tali hesaplara müsavi olacaktır.
Muavin defterde açılacak tali hesaplar şunlardır:
a - Yemek, kahvaltı, kahve, çay ve içki takımları
b - Çamaşır (Banyo, sofra, yatak takımları ila...)
c - Sair mefruşat ve demirbaş eşya.
İKİ NUMARALI HESAP
Yapılmakta olan işler hesabı
Bu hesap idare tarafından yaptırılması takarrür eden ve inşaat ve tesisat mevzuuna giren alelümum işlerin inşa ve tesisi safhalarını takip ve bunların hitamında taallük ettiği hesaba nakledilmek için açılmış muvakkat ve mutavassıt mahiyette bir hesaptır. Hesabın aşağıda gösterilen iki muavin defteri bulunup bu defterlerden inşasına başlanan bir otel, bir başka bina, yaptırılmasına mübaşeret edilen bir yol, veya kanalizasyon veyahut bir su deposu gibi her bir iş için birer tali hesap açılması icabeder.
126
Muavin defter şunlardır:
a - İnşa halinde bulunan binalar
b - Kurulmakta olan tertibat ve tesisat
Madde 5 – Bir ve iki numaralı hesapların sene sonundaki bakiyeleri yekünu sabit sermaye yekünunu tecavüz edemez. Bu hesaplara taallük eden muamele fişlerinin şekli tertibi aşağıdaki misallerde gösterilmiştir.
Fiş şekli
Zimmet Matlup Tesisat ve sabit kıymetler
120 Mefruşat ve demirbaş eşya
Çamaşır
120 Muhtelif borçlular ve alacaklılar
.............. Müessesesinden ................ tarih ve
... numaralı fatura mucibince
20 Muhtelif borçlular ve alacaklılar
Memur Mehmet
20 Tesisat ve sabit kıymetler
Yemek, kahvaltı, çay, kahve ve içki takımları
Kırılan bardak bedeli
1500 Yapılmakta olan işler
İnşa halinde binalar
.................. Binası
1500 Kasa
Mütaahhit ..................... faturası mucibince
60000 Tesisat ve sabit kıymetler
Binalar
Otel binası
60000 Yapılmakta olan işler
İnşa halinde binalar
.................. Binası
Kati kabul mucibince binanın kayda intikali
127
3 NUMARALI HESAP
Ambarlar
Bu hesap müessesenin muhtelif ambarlarına giren ve çıkan eşya ve mevaddın kaydına mahsustur. Hesabın muhasebede tutulan muavin defterinde aşağıdaki tali hesaplar açılacak ve bu hesaplara mevad ve eşya cinsi gözetilmeksizin kıymet itibariyle kaydolunacaktır.
Levazım şubesi de her ambar için bir defter tutacak ve bu defterler her cins eşya için bir sayfa tahsisi ile bu sayfalara kıymet, miktar ve sair izahatın ilavesi suretiyle yürütülecektir. Bu defterlerin her ay gayesinde icmali çıkarılacak ve muhasebe ile mutabakatı temin edilecektir. Ambar hesabının muhasebe muavin defterinde açılacak tali hesapları şunlardır :
a - Yiyecek ve içecek ambarı (Tütün ve sigara dahil)
b - Kömür ve yanıcı maddeler ambarı
c - Laboratuvar ve tıbbi ecza ambarı
d - Demirbaş eşya ve levazım ambarı (Bu hesaba ancak yeni alınıp da kullanılmaya verilmiyen ihtiyat levazım) kaydolunur.
e - Boş kaplar ambarı
f - Kırtasiye ve evrakı matbua ambarı
g - Hurda eşya ambarı
h - Sair malzeme ve emtia ambarı
4 NUMARALI HESAP
Mülga Denizbank'tan devredilen borçlar ve alacaklar hesabı 3653 numaralı kanun, Yalova Kaplıcalarının bütün hukuk ve vecaibiyle Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletine devrini amir bulunduğu cihetle mülga idareden müdevver borçlarla alacakların da bir hesapta görülmesi icabedeceğinden böyle bir hesabın açılmasına lüzum görülmüştür. Esasen muvakkat olan bu hesap için muavin defter tutulmaksızın tafsilatın defterikebire derci kafidir.
Bu hesap aylık mizanlarla senelik bilançolarda iki bakıye gösterecektir :
1 - Mizan bakıyesi
2 - Matlup bakıyesi
Alacak ve borçların tamamen tesviyesinden sonra bu hesabın bakıyeleri Sıhhat e İçtimai Muavenet Vekaleti "A" hesabı carisinin zimmet ve matlubuna nakledilmek suretiyle tasviye ve bu tasviye işi Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletine ihbar edilir.
Bu hesabın zimmeti, mülga idareden müdevver borçlardan ödenen miktarı; matlubu da devreden alacaklardan vukubulan tahsilatı gösterir.
128
MİSAL 1
Zimmet Matlup
100 Mülga İdareden müdevver borçlar ve alacaklar.
100 Kasa
1 temmuz 1939 dan evvel tahakkuk eden ve ödenen maaş için
MİSAL 2
100 Kasa
100 Mülga İdareden müdevver borçlar ve alacaklar müşteriden 1 temmuz 1939 dan evvel tahakkuk edip şimdi tahsil edilen para.
5 NUMARALI HESAP
Sermaye "A " Hesabı
Vekaletin bu cari hesabı aynı zamanda bir mütedavil sermaye hesabı mahiyetini arzeder. Yalova Kaplıcalarına mütedavil sermaye verilmiyecek umumi muvazeneden ve Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaleti bütçesinden yardım yapılacaktır. Maliye Vekaletine yapılacak bütün tediyat ve senelik bütün zararları bu hesabın zimmetine ve karları da matlubuna geçirilecektir.
Yukarda zikredilen mülga Denizbank'tan müdevver borçlar ve alacaklar zimmet ve matlup bakıyeleri de bu hesabın zimmet ve matlubuna kaydedilecektir. 1 temmuz 1939 tarihindeki devir tutarı nakit, ambar stokları ve saire senenin karları ve alınan yardımlar bu hesabın matlubuna kaydedilir. Bu hesap için muavin defter tutulmasına lüzum yoktur.
6 NUMARALI HESAP
Sermaye "B " hesabı
İnşaat, tesisat ve saire için (bir ve iki numaralı hesaplar) alınan mebaliğ bu hesabın matlubuna geçirileceği gibi, kırılan ve muhtelif sebeplerle kaydı terkin edilen veya satılan sabit kıymetlerin tutarı da evvelemirde alakalı hesaplara alındıktan sonra sabit sermaye hesabına zimmet kaydiyle bu hesabın matlubuna geçirilir.
Her sene sonunda, sabit kıymetlere sene içinde inzimam eden miktarın tutarı sabit sermaye hesabının matlubuna ve bu hesabın zimmetine kaydolunur. Bu hesabın muavin tefteri yoktur.
7 NUMARALI HESAP
Depozitolar ve emanetler
Resmi dairelere ve başka müesseselere verilen depozitolarla tahakkuk etmiş vergi ve resimler, icra tevkifatı, ödenmemiş istihkaklar muhtelif depozito ve pey akçeleri gibi emanet muameleleri bu hesaba kaydedilecektir.
129
Hesabın zimmeti verilen depozitolarla ödenen emanetleri ve matlubu da geri alınan depozitolarla muhtelif namlarla tahakkuk edip tesviye edilmiyen istihkakların ve sairenin kaydına mahsustur. Bu hesabın tali hesapları aşağıda gösterilmiştir. Tali hesapların müfredatı kartlar üzerinde yürütülecektir. Her hesaba dahil müessese veya eşhas için ayrı ayrı birer kart tahsis edilecektir. Kartlar tali hesaplara göre ayrı ayrı gruplar halinde ve her grup da Alfabe sırasiyle tasnif edilecektir. Kart (Nümune numarası 2)
Aylık mizanlarla senelik bilançolarda bu hesabın zimmet ve matlup olmak üzere iki bakıye arzetmesi icabeder. Bu bakıyeler eşhas üzerine kartlardan tali hesap üzerine de muavin defterden elde edilir. Bu hesabın muavin defterindeki tali hesapları şunlardır:
a - Resmi dairelere verilen depozitolar
b - Sair müessese ve şahıslara verilen depozitolar
c - Tahakkuk etmiş vergi ve resimler Her iş için ayrı ayrı
d - İcra tevkifatı kart tahsis edilecektir.
e - Ödenmemiş istihkaklar
f - Alınan muhtelif depozitolar ve pey akçeleri
8 NUMARALI HESAP
Muhtelif borçlular ve alacaklılar
Bu hesap idarenin Mülga Denizbank'tan müdevver kısımlarla depozito ve emanetler hariç eşhası sairenin borç ve alacaklarını gösterecektir. Bu hesabın bir muavin defteri olacak ve bu defterde aşağıdaki tali hesaplar açılacaktır.
1 -– Mubayaattan borçlu ve alacaklılar
2 – Müşteriler
3 – Dahili personel hesapları
4 – Sair borçlu ve alacaklılar
1 NUMARALI TALİ HESAP
Mubayaattan borçlular ve alacaklılar tali hesabı
Bu tali hesap idarenin alış veriş işleri yaptığı müesseseler ve eşhasla olan alacak ve borç vaziyetlerini gösterir.
Hesabın zimmetine verilen para, iade edilen emtea bedeli, tazminat ve saire gibi işler, matlubuna ise, fatura bedeli ve muhtelif surette alınan paralar ve müesseseye ait ve şahıslar tarafından yapılan bilümum masraflar kaydolunur. Bu hesabın müfredatı kartlar üzerinde yürütülür. Bu hesap iki bakıye arzeder. Zimmet bakıyesi, matlup bakıyesi bu bakıyeler kartlardan alınacak ve kartlar alfabe sırasiyle tasnif edilecektir. Kartlar her müessese ve şahıs için ayrı ayrı olmak üzere hazırlanmalıdır.
130
2 NUMARALI TALİ HESAP
Müşteriler
Müşterilere ait bütün muameleler bila istisna geçirilir. Yani fatura tutarı zimmetlerine ve nakten yaptıkları tediyat veya kendilerine yapılan iskontolar matluplarına kaydedilmelidir. İşletme İdaresinin bir aylık umumi muamelatını doğru olarak tesbit edebilmek için bütün müşteri faturalarını ayın son günü akşamı hesaplarına geçirmek lazımdır. Tabiatiyle talep vakı olmadıkça müşterilerin hesaplarını rüyet için tesbit edilen zamandan evvel faturalar müşteriye tevdi edilmez. Bu tali hesabın müfredatı kartlar üzerinde yürütülecek ve her müşteri için ayrı bir kart tahsis edilecektir. Bu kartların alfabe sırasiyle tasnif edilmesi lazımdır. Müşteriler hesabına ait kartların iki guruba tefriki ile bunlardan birincisinin yerli müşterilere, diğerlerinin ecnebilere tahsisi faydalıdır.
3 NUMARALI TALİ HESAP
Dahili personel hesapları
Bu tali hesap dahili personellerin borç ve alacaklarını gösterecektir. Hesabın müfredatı alfabe sırasiyle tasnif edilecek kartlarda görülür. Bu hesabın da iki bakiyesi olacağı tabiidir. Zimmet ve matlup bakiyesi memurlara verilen resmi avanslar da bu hesaba ve açılacak kartlara kaydolunur.
4 NUMARALI TALİ HESAP
Sair borçlular ve alacaklılar hesabı
Bu hesap depozitolar ve emanetler, mubayaattan borçlular ve alacaklılar ve müşteriler ve dahili personel hesaplarına kaydı iktiza eden mebaliğden gayrisi için kullanılacaktır. Bu tali hesabın müfredat kayıtları kartlar üzerinde yürütülecek ve her şahıs için ayrı bir kart tahsis edilecektir. Aylık mizanlarla senelik bilançolarda bu hesap zimmet ve matlup bakıyeleri gösterebilir. Bu bakıyeler kartlardan istihsal edilecektir.
9 NUMARALI HESAP
Senedat cüzdanı
İdarenin alacakları için para yerine senet alınması şayanı tecviz olmayıp ancak zaruret halinde buna lüzum olduğu takdirde idarenin alacağına mukabil aldığı senetlerle tahsile gönderilen senetlerin esham ve tahvilatın kaydına mahsus olmak üzere bu hesap açılmıştır. Binaenaleyh muavin defter dahil bu üç grup üzerine ve her grup için icabeden sayfalara ayrılmak suretiyle tutulacaktır.
Grup isimleri şöylece toplanabilir :
a) Alacak senetleri
b) Tahsile gönderilen senetler
c) Esham ve tahvilat
Muavin defterde işlerin mahiyetine göre iktiza eden kaffei malümatın derci lazımdır. Vade, tarih ve saire gibi, her grup için aşağıda ayrı ayrı birer misal gösterilmiştir:
131
Birinci grup: Alacak senetleri
Zimmet Matlup
500 Senetler cüzdanı
Alacak senetleri
500 Muhtelif borçlular ve alacaklılar
Müşteriler
Bay ..............
Tahsilde:
Zimmet Matlup
500 Kasa
500 Senedat cüzdanı
Alacak senetleri
İkinci grup : Tahsile gönderilen senetler
Zimmet Matlup
600 Senedat cüzdanı
Tahsile gönderilen senetler
600 Senedat cüzdanı
Alacak senetleri
Bu paranın tahsilinde :
Zimmet Matlup
600 Bankalar
................ Bankası
600 Senedat cüzdanı
Tahsile gönderilen senetler
Üçüncü grup : Esham ve tahvilat
Zimmet Matlup
1000 Senedat cüzdanı
Esham ve tahvilat
1000 Bankalar
................... Bankası İdarenin emriyle alınan
dahili istikraz tahvilleri.
132
Bu tahvillerin her birisi için muavin defterde ayrı sayfa tahsis edilecek ve buraya tahvil numaraları; kıymetleri, faiz nispeti kaydedilecektir.
Tahvillerin 100 lira karla elden çıkarılması halinde:
Zimmet Matlup
1100 Kasa
1100 Senedat cüzdanı
Esham ve tahvilat
100 Muhtelif gelirler
10 NUMARALI HESAP
Ödenecek senetler
Bu hesap lüzumunda İdare tarafından verilecek bonoların kaydına mahsustur. Bu hesap için muavin defter tutmağa lüzum yoktur. Şu kadar ki icabeden malümatın derhal alınabilmesi için defterikebire lüzumlu kaffei malümatın derci iktiza eder. Senet tarihi, vadesi, ne için verildiği gibi.
MİSAL
Zimmet Matlup
1500 Muhtelif borçlular ve alacaklılar
Mubayaattan borçlular ve alacaklılar
1500 Ödenecek senetler
Senedin ödenmesi halinde :
Zimmet Matlup
1500 Ödenecek senetler
1500 Kasa
11 NUMARALI HESAP
Kasa
Bu hesap müessese veznesine giren ve çıkan paraların kaydına mahsus olup hesabın muavin defteri, veznedar tarafından tutulacak olan kasa defteridir. Kasa defteri veznedar tarafından ve yevmiye defterinde izah edilen fişlere istinaden yürütülür.
Tutulması zaruri olan kasa defterinde muameleler her gün bir bakıye ile tevzin ve defterde görünen mevcudun kasadaki mevcuda mutabakatı muhasebeci ve veznedarın imzalariyle her gün tasdik edilecektir.
133
Günlük kasa muamelatı yevmiye defterine iki yevmiye fişi vasıtasiyle geçirilecektir. (Nümune 2 )
1 – Mehuzat için
Kasa
Zirdekilere :
.............
.............
.............
2 - Sarfiyat için
Zirdekiler :
.............
.............
.............
Kasaya
Kasa; ancak İşletme Müdürü veya tayin edeceği zat ile muhasebecinin imzasını taşıyan kasa fişleri mucibince ahz veya tediye etmek hakkını haizdir.
12 NUMARALI HESAP
Bankalar
Bu hesap müessesenin muamele yaptığı bankalara vaki olan tevdiatiyle istirdatlarını ve bankada bulunan paralarını göstermeğe yarar.
Bu hesap için bir muavin defter tutulur. Muavin defterde her banka için ayrı birer hesap açılmak lazımdır.
Muavin defterlerin bakiyeleri ile bankaların gönderdikleri hesap hulasalarının mutabakatları en az altı ayda bir ve zaruri olarak mali sene sonunda behemehal yapılacaktır.
13 NUMARALI HESAP
Sabit sermaye
Bu hesap müessesenin sabit sermaye miktarını ve bu sermaye üzerinde vaki olacak tahavvülatı göstermek içindir.
Hesabın bakıyesi her sene sonunda sabit kıymetler bakıyelerinin mecmuuna müsavi olacaktır. Kırılan veya muhtelif sebeplerle kaydı terkin edilen veya satılan sabit kıymetlerin tutarı her sene sonunda Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaleti (B) hesabının matlubuna ve bu hesabın zimmetine geçirilir.
Sabit kıymetlere sene zarfında inzimam eden miktar hesabın matlubuna ve Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaleti (B) hesabının zimmetine geçirilir.
134
MİSAL: 1
Zimmet Matlup
2000 Tesisat ve sabit kıymetler
Makineler
2000 Kasa
Mubayaa edilen makine
MİSAL: 2
700 Tesisat ve sabit kıymetler
Demirbaş eşya ve mefruşat
700 Kasa
MİSAL
500 Tesisat ve sabit kıymetler
Demirbaş eşya
500 Ambarlar
................ Otele verilen muhtelif eşya
Sene sonunda yapılacak muamele:
3200 Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaleti B hesabı
3200 Sabit sermaye
50 liralık bir demirbaş eşya kırılsa da tazmin ettirilmesi icabetse
Zimmet Matlup
50 Kasa
50 Tesisat ve sabit kıymetler
Mefruşat ve demirbaş eşya
Kırılıp tazmin ettirilen bir masa bedeli
Sene sonunda:
50 Sabit sermaye
50 Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaleti B hesabı
Kaplıcaların Sıhhat Vekaletine devri zamanındaki sabit sermayeyi teşkil edecek olan muhtelif sabit kıymetler, tesisat ve sabit kıymetler hesabının zimmetine ve bu hesabın (sabit sermaye) matlubuna geçirilecektir.
14 NUMARALI HESAP
Birikmiş Amortisman Hesabı
Amortismanlar pasif usul mucibince yani sabit kıymetlerden her sene bir miktar tenzil etmek suretiyle değil birikmiş sermaye teşkil etmek suretiyle yapılacaktır.
135
Amortismanlar sene sonunda ve berveçhi ati nispetler dahilinde hesap edilir.
Kagir binalar : % 2
Ahşap binalar : % 5
Elektrik santralı ve pompa binası : % 3
Su depoları : % 4
Tesisat ve tertibat : % 5
Makineler : % 10
Nakil vasıtaları : % 20
Demirbaş eşya ve mefruşat : % 10
Çamaşır (yatak, banyo ve sofra takımları dahil) : % 10 (Senede ancak 4 ay kullanılacağına göre)
Yemek, kahvaltı, çay, kahve ve içki takımları : % 10
Birikmiş amortisman hesabı için muavin defterler tutulacaktır.
Bu defterler:
1 – Binalar
2 – Makineler
3 – Tesisat ve tertibat
4 – Nakil vasıtaları
5 – Mefruşat ve demirbaş eşya ve alat ve edevatı için olmak üzere beş grupa ayrılacak ve her grupa dahil her iş için ayrı sayfalar tahsis edilecektir.
MİSAL :
Binalarda:
Otel Termal
İkametgah binası ila ...... gibi
Muavin defteri matlup sayfası bina, makine, tesis veya nakil vasıtalarının her biri için ayrılmış amortisman miktarını gösterecektir. Mefruşat ve demirbaş eşya ile alat ve edevatın her bir cinsi için ayrı bir hesap açmak lüzumsuzluğuna binaen bunların toptan kaydedilmesi muvafıktır. Bunların amortismanı da yekün üzerinden hesap edilir. Bu hesap için sene sonunda yapılacak muameleye misal :
Zimmet Matlup
500 Amortisman hesabı
500 Birikmiş amortisman hesabı
Beş bin lira kıymetindeki ............... makinesinin % 10 üzerinden hesaplanan amortismanı.
136
Kırılan veya muhtelif sebeplerle kaydı terkin edilen sabit kıymetlerin kayıt şekli şu suretle olacaktır.
100 lira kıymetinde bir makinenin dikkatsizlik yüzünden bozulması halinde bunun müsebbibinden 50 lira alınsa ve bu makine için 20 liralık birikmiş amortisman bulunsa kayıt şu şekilde olacaktır.
Zimmet Matlup Zirdekiler
50 Kasa
20 Birikmiş amortisman
30 Muhtelif zararlar
100 Tesisat ve sabit kıymetler
Makineler
15 NUMARALI HESAP
Karşılıklar (sigorta ihtiyat sermayesi)
Bu hesap müessesenin kendi bünyesi dahilinde sigorta tesis ve şüpheli alacakları tahakkuk etmesi halinde kullanılacaktır. Bu hesabın kaydı sene sonunda yürütülecektir. Hesabın muavin defteri vardır. Bu defterde aşağıdaki tali hesaplar açılacaktır.
a) Tasfiye olunacak alacaklar ve hesaplar karşılığı
b) Sigorta karşılığı
MİSAL : 1
Zimmet Matlup
1520 İdare masrafları
Sigorta masrafları
1520 Karşılıklar
Sigorta karşılığı
Kendi nezdinde yapılan prim bedeli
MİSAL : 2
Zimmet Matlup
150 Muhtelif zararlar
Ayrılan karşılıklar
150 Karşılıklar
Tasfiye olunacak alacaklar ve hesaplar karşılığı tahsili için dava ikame edilen .......ye ait borç
137
16 NUMARALI HESAP
Muvakkat ve mutavassıt hesaplar
Bu hesap bidayeten mahiyeti tayin edilmeyen muameleler ile gelecek senelere sirayet eden irat ve masrafların kaydına mahsustur. Bu hesap için muavin defteri tutulacak ve bu defterin aşağıda gösterilen tali hesapları olacaktır.
Tali hesaplar şunlardır:
1 – Gelecek seneye ait masraflar
2 – " " " iradlar
3 – Mahiyeti tayin edilmiyen borçlu muameleler
4 – " " " alacaklı"
Aylık mizanlarda ve senelik bilançolarda bu hesap iki bakiye gösterecektir. Zimmet bakıyesi, matlup bakıyesi
MİSAL 1
Müessese namına posta ile bin lira gelip bunun ciheti aidiyeti belli olmasa.
Zimmet Matlup
1000 Kasa
1000 Muvakkat ve mutavassıt hesaplar
Mahiyeti tayin edilemiyen alacaklar.
Bu paranın bir müşteri tarafından borcuna ait olarak gönderildiği anlaşılsa.
Zimmet Matlup
1000 Muvakkat ve mutavassıt hesaplar
Mahiyeti tayin edilemiyen alacaklar
1000 Muhtelif borçlular ve alacaklılar
Müşteriler
MİSAL 2
Bir nisan tarihinde üç aylık kira bedeli ödense:
Bunun iki aylığı bir seneye ve bir aylığı da mütaakıp seneye ait olacağı için:
Zimmet Matlup
200 İdare masrafları
Kira
100 Muvakkat ve mutavassıt hesaplar
Gelecek seneye ait masraflar
300 Kasa
138
Yeni senede şu kaydolacaktır:
Zimmet Matlup
100 İdare masrafı
Kira
100 Muvakkat ve mutavassıt hesaplar
Gelecek seneye ait masraflar
17 NUMARALI HESAP
Tasfiye olunacak hesaplar
Bu hesap tahsili teehhüre uğrayan senetlerle alacakların ve davada bulunan senetler ve alacakların ve diğer çürük alacakların kaydına mahsustur. Hesap için bir muavin defter tutulacak ve defterde tahsili teehhüre uğrayan senetler ve alacaklar, davada bulunan senetler ve alacaklar, şüpheli alacaklar, tahsili mümteni hal alan alacaklar için tali hesaplar olacaktır.
MİSAL :
100- liralık bir bononun vadesi geldiği halde tahsili mümkün olmazsa:
Zimmet Matlup
100 Tasfiye olunacak hesaplar
Tahsili teehhüre uğrayan senetler ve alacaklar
100 Senedat cüzdanı
................Alacak senetler
Parayı tediyede taannüt ederse dava açıldığı takdirde :
Zimmet Matlup
100 Tasfiye olunacak hesaplar
Davadaki senetler ve alacaklar
100 Tasfiye olunacak senetler
Tahsili teehhüre uğramış senetler ve alacaklar
Dava kazanıldığı ve para tahsil edildiği takdirde:
Zimmet Matlup
105 Kasa
100 Tasfiye olunacak hesaplar
Davadaki senetler ve alacaklar
5 Faiz ve komüsyon
alınan faiz
139
Tahsili mümteni alacağın zarar kaydı için Vekaletten müsaade istihsali lazımdır. Bu müsaadenin istihsali halinde masraf kaydı suretiyle hesap kapatılır. Meşkük alacaklar için karşılık ayırma vaziyeti de Vekaletin müsaadesine bağlıdır.
18 NUMARALI HESAP
İdare masrafları
Bu hesap personellere ait masraflarla idarenin diğer işletme masraflarının dışında kalan masrafların kaydına mahsustur. Bu hesap için muavin defter tutulacak ve bu defterde aşağıdaki tali hesaplar açılacaktır.
1 – Bareme tabi memurlar
2 – Baremin 10. uncu maddesine dahil memurlar
3 – Muvakkat müstahdemler
4 – Ecnebi mütehassıslar ücreti
5 – Fazla mesai ücreti
6 – Memurların tedavi masrafları
7 – Tekaüt sandığı masraflarına iştirak hissesi
8 – Tazminat
9 – Harcırah
10 – Müstahdemlerin giyim masrafları
11 – Personel iaşe masrafları
12 – Kiralar
13 – Tenvir ve teshin ve su
14 – Kırtasiye, Büro masrafları ve matbualar
15 – İlan, gazete ve mecmua aboneleri
16 – Posta, telgraf ve telefon masrafları
17 – Menkuller bakım ve tamirat masrafları Kıymete haizi tesir olan
18 – Gayrimenkuller ve tamirat masrafları tamirler alakalı hesaplara
19 – Hayır Cemiyetlerine yardım kaydolunur
20 – Para nakliyesi
21 – Hukuki işler masrafı
22 – Damga pulları
23 – Gayrimenkul sigorta masrafları
24 – Menkuller sigorta masrafları
25 – Müteferrik masraflar
26 – İdare binaları ve idaredeki mefruşat ve demirbaşlar amortismanı. İdare masrafları hesabına dahil maaş, ücret ve iaşe ve tedavi masrafları, memur ve müstahdemlerin çalıştıkları yerler itibariyle ve idare masrafları hesabının matlubuna ve alakalı işletmenin zimmetine kayıt suretiyle nakledildikten sonra bakıye kalan idare masrafları her sene sonunda muhtelif işletmeler hesabının aşağıdaki tali hesaplarının zimmetine, bu kısımların sabit kıymetleri nispetinde tevzi edilir.
140
Oteller ve pavyonlar işletmesi tali hesabı
Lokantalar ve büfeler işletmesi tali hesabı
Banyolar işletmesi tali hesabı
Senelik idare masrafının mecmuu otuz bin liraya baliğ olsa, oteller ve pavyonlar (bina, mefruşat, demirbaş ila....) sabit kıymetleri 800,000; lokantalar ve büfeler sabit kıymetleri (yemek takımı, bina ila...) 120,000 ve banyolar sabit kıymetleri 80,000 lira olsa:
% si Sabit kıymetler mecmuu İzahat
80 800,000 Oteller ve Pavyonlar
12 120,000 Lokantalar ve büfeler
8 80,000 Banyolar
100 1,000,000
Nispetler yukardaki şekilde tesbit edildikten sonra masrafın taksimi 30.000 liralık masrafın bu nispetler dahilinde taksimi şöylece yazılır.
Tutarı
Lira % si İzahat
24,000 80 Oteller ve pavyonlar işletmesi tali hesabı
3,600 12 Lokantalar ve büfeler işletmesi tali hesabı
2.400 8 Banyolar ve büfeler işletmesi tali hesabı
19 NUMARALI HESAP
Müşterek işletme masrafları
Bu hesap kaplıca işletmesine taallük edip doğrudan doğruya bir işletmeyi alakalandırmayan ve umumiyet itibariyle bütün işletmelere şamil olan masrafların kaydına mahsustur. Hesabın muavin defteri vardır. Ve bu defterde aşağıdaki tali hesaplar açılacaktır.
1 – Alelümum propaganda masrafları,
2 – Orkestra masrafları
3 – Nakliye ve hammaliye
4 – Bahçe, yollar ve parklar tenviratı
5 – Temizlik masrafları
6 – Nakil vasıtaları işletme zararı
7 – Marangozhane işletme zararı
8 – Çamaşırhane işletme zararı
9 – Amortismanları başka bir hesaba geçirilmiyen sabit kıymetler amortismanı
10 – Elektrik santralı işletmesinden sene sonunda nakledilen zimmet veya matlup bakıyesi.
141
Her sene nihayetinde bu hesapların bakıyesi oteller ve pavyonlar işletmesi, lokantalar ve büfeler işletmesi, banyolar işletmesi tali hesaplarının zimmetine bu şubelerin sabit kıymetleri nispetinde geçirilir. Nispetin tayini idare masraflarındaki gösterilen şekilde olur.
20 NUMARALI HESAP
Amortisman hesabı
Bu hesap müessesenin yaptığı amortismanların mecmuunu bir arada gösterebilmek için açılmıştır. Bu hesap için muavin defter tutmağa lüzum yoktur. Hesaplanan amortismanlar bu hesabın zimmetine ve birikmiş amortisman hesabının matlubuna kaydolunur. Bu hesabın sene sonundaki bakıyesi bu hesaba matlup ve sabit kıymetlerin bulunduğu yerler itibariyle taallük eden hesabın zimmetine kaydolunur.
MİSAL : 1
Zimmet Matlup Zirdekiler Amortismana
2160 2550 Muhtelif işletmeler hesabı
1000 oteller ve pavyonlar işletme hesabı
400 Lokantalar ve büfeler işletme hesabı
300 Banyolar işletme hesabı
200 Elektrik santralı işletme hesabı
100 Nakil vasıtaları işletmesi
50 Çamaşırhane işletmesi
50 Marangozhane işletmesi
60 Sinema işletmesi
2160
300 İdare masrafı
90 Müşterek işletme masrafları
2550
21 NUMARALI HESAP
Asli işletmeler hesabı
Bu hesap kaplıcaların gerek gelir temini ve gerekse diğer ihtiyaçları için işletmeye mecbur olduğu muhtelif teşekkülleri ve bunların neticelerini bir arada göstermek üzere açılmıştır.
Hesabın muavin defterleri ve her defterde açılacak tali hesapları şunlardır:
142
1 numaralı defter
Otel ve pavyonlar işletme defteri
Bu defter otel ve pavyonlar işletmesini ve bu işletmeden alınan neticeleri görebilmek için açılmıştır. Defterde her otel veya pavyon için aşağıdaki tali hesaplar açılacaktır.
1 – Varidat (Adi banyolarda hasıl olan varidat dahil)
2 – İdare masrafları hissesi
3 – İdare masraflarından nakledilen personel ücret ve sair masrafları
4 – Elektrik masrafları
5 – Teshin masrafları
6 – Müteferrik temizlik ve işletme masrafları
7 – Müşterek işletme masrafları hissesi
8 – Amortisman (Bina, demirbaş eşya ve mefruşat, çamaşır ve saire)
9 – Netice hesabı
Netice hesabı sene sonunda olmak üzere ancak bir defa muamele görür. Bilfarz bir sene içinde bu tali hesabın matlubunda 5000 ve zimmetinde 4600 lira kayıdlı olsa; bunun sene sonunda kapatılması için
Zimmet Matlup Zirdekiler Amortismana
5000 Muhtelif işletme hesabı
Oteller ve pavyonlar işletme hesabı
Muhtelif işletmeler hesabı
5000 Oteller ve pavyonlar işletme hesabı
Netice hesabı
4600 Muhtelif işletmeler hesabı
Oteller ve pavyonlar işletme hesabı
Netice hesabı
4600 Muhtelif işletmeler hesabı
Oteller ve pavyonlar
İşletme hesabı
Lira
600 İdare masrafları
1700 İdare masraflarından nakil
400 Elektrik masrafları
200 Teshin masrafları
250 Müteferrik temizlik ve işletme masrafları
350 Müşterek işletme masrafları hissesi
1100 Amortisman
4600
=====
143
MİSAL 3
Zimmet Matlup
Muhtelif işletmeler hesabı
400 Oteller ve pavyonlar işletme hesabı
Netice hesabı
400 Kar ve zarar
Sene zarfında ........ otelden temin edilen
kar.
Oteller ve pavyonlar işletme tali hesabı aylık mizanlarda iki bakiye gösterecektir. Zimmet bakiyesi, matlup bakiyesi, bu bakiyeler tali hesaplardan elde edilecektir.
2 numaralı defter
Lokantalar ve büfeler işletme defteri
Bu defter lokantalar ve büfeler işletmesini ve işletmelerden alınan neticeleri görebilmek için açılmıştır. Defterde her lokanta ve büfe için aşağıdaki tali hesaplar açılacaktır.
1 – Yiyecek ve içecek hasılatı
2 – Diğer muhtelif hasılat
3 – Yiyecek ve içecek maddeler bedeli
4 – Varidat temin eden muhtelif mubayaalar bedeli.
5 – İdare masrafları hissesi
6 – İdare masraflarından nakledilen personel ücret ve sair masrafları
7 – Elektrik masrafları
8 – Teshin ve mahrukat masrafları
9 – Müteferrik temizlik ve işletme masrafları
10 – Müşterek işletme masrafları hissesi
11 – Amortisman (Bina, demirbaş eşya ve mefruşat çamaşır ve saire)
12 – Netice hesabı
13 – Sene sonu stok hesabı
Bu tali hesaplarda da oteller ve pavyonlar işletme tali hesabında olduğu gibi muamele yapılır. Yiyecek ve içecek maddeleri mahrukat ve sair malzemenin sene sonunda tadat neticesi tesbit edilen mevcutları alakalı yiyecek ve içecek maddeleri, teshin ve mahrukat masrafları gibi hesapların matlubuna kaydedilmek suretiyle sene sonu stoku tali hesabına nakledilecek. Bu suretle kalan bakiyeler masraf telakki edilerek netice hesabına usulü dairesinde dercedilecektir. Her sene iptidasında sene sonu stoku alakalı masraflara devrolunur.
144
3 numaralı Banyolar işletme defteri
Bu defter devai sular banyolarının (açık havuz dahil) işletmesini ve bu işletmeden alınan neticeleri görebilmek için açılmıştır. Bu muavin defterde her banyo için aşağıdaki tali hesaplar açılacaktır.
1 – Banyolar ve havuzlar hasılatı
2 – İdare masrafları hissesi
3 – İdare masraflarından nakledilen personel ücreti ve sair masrafları
4 – Elektrik masrafları
5 – Müteferrik temizlik ve işletme masrafları
6 – Müşterek işletme masrafları hissesi
7 – Amortisman (Bina, demirbaş eşya, mefruşat çamaşır ve saire)
8 – Netice hesabı
Bu tali hesaplarda da oteller ve pavyonlar işletme tali hesabında olduğu gibi muamele yapılır.
22 NUMARALI HESAP
Tali işletmeler hesabı
Bu hesap 21 numaralı hesabın ihtiva ettiği asli işletmelerden maada idarenin tali işletmelerinin irad, masraf ve neticelerini göstermek için açılmıştır.
Bu hesabın aşağıda yazılı muavin defterleri vardır.
1 – Elektrik santralı işletmesi
2 – Nakil vasıtaları"
3 – Çamaşırhane "
4 – Marangozhane "
5 – Muayene ve tedavi işleri
6 – Eczahane
7 – Berber ve manikür
8 – Sinema, konser ve temsiller
Elektrik santralı işletme defteri
Bu defter istihsal ve istihlak edilen elektrik cereyanları mecmuunu bedelen göstermek için açılmıştır.
Bu muavin defterde aşağıdaki tali hesaplar açılacaktır:
1 – Elektrik istihsal ve tevzi hesabı
2 – İdare masraflarından nakledilen personel ücret ve sair masrafları
3 – Kadroya dahil olmayan amele yevmiyesi
4 – Mahrukat ve yağlar bedeli
5 – Muhtelif malzeme ve müteferrik masraflar
6 – Amortisman (Bina, demirbaş eşya mefruşat, makineler tesisat ve saire)
7 – Sene sonu stok hesabı
145
Elektrik santralı için vukubulan her türlü masraflar ikiden beş numaralı tali hesaplara aidiyetlerine göre kaydedilecektir.
Her ay nihayetinde bu masraflar bir varakada toplanıp bunlara aylık amortisman da ilave edilmek suretiyle cereyanın beher kilowatının kaç kuruşa mal olduğu tesbit edilir.
Buradaki cereyan miktarı, istihsal miktarıdır.
Bu istihsal edilen miktarın sayıcılara göre muhtelif mahallere verilen kısımları tesbit edilen fiatla kuruşlandırılarak ait oldukları muhtelif mahaller hesaplarına zimmet ve heyeti mecmuası elektrik istihsal ve tevzi tali hesabına matlup kaydedilir. Muamele tamamen muvafık bir şekilde yapıldığı takdirde sene sonunda bütün hesapların kapanmış ve tevazün etmiş bulunması icabeder.
Şayet tevziatta bir hata yapılmış ise bir numaralı tali hesapta bir zimmet veya matlup bakiyesi husule gelebilir. Bu takdirde bu bakiyenin müşterek işletme masrafları hesabına sene sonunda nakli zaruridir.
Alınan kömür ve yağlar doğrudan stok tali hesabına kaydedilir. Sarfedilen mikdar ise stok hesabından mahrukat ve yağlar tali hesabına nakledilir.
Tali işletmeler hesabına dahil elektrik santralı işletme defterinden maada diğer muavin defterlerde aşağıda yazılı tali hesaplar açılacaktır.
A – Nakil vasıtaları işletmesi muavin defteri
Tali hesapları :
1 – Nakil vasıtaları işletme hasılatı
2 – İdare masraflarından nakledilen personel ücret ve sair masrafları
3 – Nakil vasıtaları işletme ve tamir masrafları
4 – Amortisman
5 – Netice hesabı
B – Çamaşırhane işletmesi defteri
Tali hesapları :
1 – Çamaşırhane hasılatı
2 – İdare masraflarından nakledilen personel ücret ve sair masrafları
3 – Çamaşır yıkama ve ütü ve binanın temizlik masrafları ve levazım bedeli
4 – Amortisman
5 – Netice hesabı
C – Marangozhane işletmesi defteri
Tali hesapları :
1 – Marangozhane hasılatı
2 – İdare masraflarından nakledilen personel ücret ve sair masrafları
146
3 – Marangozhane imalat levazımı ve sair masrafları
4 – Amortisman
5 – Netice hesabı
A, B, C hesaplarının neticesi sene sonunda müşterek işletme masrafları hesabına nakledilir.
Ç – Muayene ve tedavi işleri defteri
Tali hesapları :
1 – Muayene ve tedavi hasılatı (laboratuvar dahil)
2 – İdare masraflarından nakledilen personel ücret ve sair masrafları
3 – Muayene ve tedavi malzemesi masrafları ve müteferrik masraflar
4 – Amortisman
5 – Netice hesabı
D – Eczane defteri
Tali hesapları:
1 – Eczane hasılatı
2 – İdare masraflarından nakledilen personel ücret ve sair masrafları
3 – Ecza ve ilaç bedelleri ve müteferrik masraflar
4 – Amortisman
5 – Netice hesabı
6 – Stok hesabı
E – Berber ve manikür defteri
Tali hesapları :
1 – Berber ve manikür hasılatı
2 – İdare masraflarından nakledilen personel ücret ve sair masrafları
3 – Muhtelif levazım ve müteferrik masraflar
4 – Amortisman
5 – Netice hesabı
F – Sinema, konser ve temsiller işletme defteri
Tali hesapları :
1 – Sinema, konser ve temsiller hasılatı
2 – İdare masraflarından nakledilen personel ücretleri ve sair masrafları
3 – Filim kirası ve artist ücreti ve diğer masraflar
4 – Amortisman
5 – Netice hesabı
147
Ç,D,E F hesablarının sene sonundaki bakiyeleri kar ve zarar hesabına nakledilir.
Ancak D tali hesabı (Eczane İşletmesi) sene sonunda tadat mucibince eczanede mevcut olan ecza ve ilaçlar stok hesabına nakledildikten sonra kalan bakiyelere göre masraflar tesbit edilir. Bittabi stok tali hesabı bakiyesi bilançoya alınır. Tali işletmeler hesabının da zimmet ve matlup bakiyeleri bulunacaktır.
23 NUMARALI HESAP
Alınan faiz ve komisyon
Bu hesap müessesenin muhtelif suretlerle aldığı faiz ve komisyonların kaydına mahsustur. Bu hesap için muavin defter tutmağa lazım yoktur. Yalnız defterikebirin müfredatlı olarak yazılması istenilen malümatın alınabilmesi noktasından lazımdır. Bu hesap sene sonunda kar ve zarar hesabiyle kapatılacaktır.
24 NUMARALI HESAP
Verilen faiz ve komisyon
Bu hesap müessesenin muhtelif suretlerle ödediği faiz ve komüsyonların kaydına mahsustur. Hesap için muavin defter tutmağa lüzum yoktur. Yalnız defterikebirin müfredatlı olarak yazılması istenilen malümatın alınabilmesi noktasından lazımdır. Bu hesap sene sonunda kar ve zarar hesabiyle kapatılacaktır.
25 NUMARALI HESAP
Muhtelif zararlar
Bu hesap müessesenin muhtelif zararlarının ve masraf karşılıklarından maada ayrılan diğer karşılıkların kaydı içindir. Muavin defteri vardır. Bu defterde aşağıdaki tali hesepların açılması lazımdır.
1 – Ayrılan karşılık, tasfiye olunacak alacak ve hesaplar karşılığı
2 – Diğer karşılıklar
3 – Satılan hurda ve lüzumsuz eşya zararları
4 – Geçen senelere ait olup bu sene tahakkuk eden masraf ve zararlar
5 – Geçen seneye ait ambar tadat noksanları
6 – Diğer bu nevi zararlar
Bu hesaplar sene sonunda kar ve zarar hesabiyle kapatılacaktır. Bu gibi vaziyetlerde karşılık ayrılması Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletinin müsaadesine bağlıdır.
26 NUMARALI HESAP
Müteferrik gelirler
Bu hesap müessesenin muhtelif karlarının ve gelirlerinin kaydına mahsustur. Hesabın muavin defteri ve bu defterde aşağıdaki tali hesaplar vardır.
148
1 – Satılan hurda ve lüzumsuz eşyadan hasıl olan karlar
2 – Geçen senelere ait olup bu sene tahakkuk eden gelirler ve karlar
3 – Geçen seneye ait ambar tadat fazlaları
4 – Alınan kiralar
5 – Diğer bu nevi karlar ve gelirler.
Bu hesap sene sonunda kar ve zarar hesabiyle kapatılacaktır. Sene sonunda yapılan tadat neticesi ambarlarda zuhur edecek noksan ve fazlalar yukarda mevzuubahis hesaplara geçirilmeyip muvakkat ve mütevassıt hesaplardaki muvakkat hesaba alınacak sene zarfında noksanlık ve fazlalık sebepleri üzerinde yapılacak tahkikatların vukuatın teyidine göre sene sonundaki kalan bakiyeler muvakkat ve mütevassıt hesaptan bu hesaba alınacaktır.
27 NUMARALI HESAP
Vergi, resim ve harçlar
Bu hesap müessesenin verdiği bilümum vergi, resim ve harçların kaydına mahsustur. Hesap için ayrıca muavin defter tutmağa lüzum yoktur. Yalnız müfredatın derhal görülebilmesi için defterikebirin müfredatlı ve izahatlı olarak işlenmesi lazımdır. Bu hesap sene sonunda kar ve zarar hesabiyle kapatılacaktır.
28 NUMARALI HESAP
Kar ve zarar hesabı
Bu hesap ancak sene sonunda muamele görecektir. Muavin defteri yoktur. Sene sonunda bu hesaba nakledilmek suretiyle kapanacağı yukarda ifade edilen muhtelif hesapların bu hesaba kaydı suretiyle muamele yapılır. Yukarda muamele yapıldıktan ve hesaba nakli icabeden bütün muameleler kaydedildikten sonra hasıl olacak bakiye Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaleti (A) hesabı carisine nakledilecektir. Bu hesapta her bir tali hesabın ismi zikredileceği gibi nakledilen miktar da tasrih edilecektir.
29 NUMARALI HESAP
Nazım hesaplar
Bu hesap nakitten maada alınan ve verilen teminatla emaneten alınan eşya ve emtianın kaydına mahsustur. Hesabın muavin defteri vardır ve bu defterde aşağıdaki tali hesaplar açılacaktır.
a - Nakitten maada alınan teminat
b - Nakitten maada alınan teminatın sahipleri
c - Verilen teminatlar
d - Kendilerine teminat verilenler
e - Emanet olarak alınan emtia ve eşya
f - Emanete eşya ve emtia verenler
g - Diğer nazım hesaplar
149
İKİNCİ FASIL
Mizanlar ve bilanço
Madde 6 – Her ayın hitamında hem defterikebir ve hem de muavin defterler için olmak üzere ayrı ayrı birer mizan yapılacaktır. (Mizan Nümune 4) çıkan ayın mizanları giren ayın 15 inci gününe kadar tamamen hazırlanmış ve lüzumunda teftişe ve tetkike amade bulundurulmuş olacaktır. Müessesenin hesapları kanuna tevfikan sene sonunda Divanı Muhasebatça tetkik edileceğine göre bu mizanların müessesede hıfzedilmesi ve senelik hesaplar meyanında Divanı Muhasebata tevdii iktiza eder.
Her ay mizanlarının tanziminden sonra bu işlerin tamamen ifa edilmiş olduğu Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletine tahriren bildirilecektir. Mali senenin hitamından sonra iki ay zarfında bilançonun behemehal tanzimi lazımdır. Bilançodan bir sureti icabeden diğer cetvellerle birlikte Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletine gönderilmekle beraber diğerleri hazırlanacak hesabı kati ile beraber 3653 numaralı kanunun 10 uncu maddesi hükmüne tevfikan mali yılın hitamından itibaren dört ay içinde Divanı Muhasebata irsal olunacaktır. Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletine ve Divanı Muhasebata gönderilmesi icabeden cetveller şunlardır:
1 - Bilanço, kar ve zarar hesabiyle birlikte
2 - Bütün aktif ve pasifleri gösterir müfredatlı cetvel
3 - Tadat mazbataları sureti
4 - Varidat ve masarif bir evvelki sene varidat ve masarifi ile mukayeseli olarak gösteren istatistik cetveli
5 - Hesabı kati
6 - Bütün evrakı müspite (yalnız Divanı Muhasebata)
Madde 7 – Defterikebirde yeniden hesap açmak veya hesap çıkarmak veyahut hesabın ismini değiştirmek Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletinin müsaadesiyle olur.
Madde 8 – Bilanço aşağıdaki şekilde tanzim edilecektir:
Aktif kısmı
1) Sabit kıymetler:
1 - Arsalar ve arazi
a) İnşaatlı arsalar ve arazi
b) İnşaatsız arsalar
c) İnşaatsız arazi
2 - Ormanlar:
3 - Tesisat ve tertibat:
a) Yollar, köprüler, kanallar ve rıhtımlar
b) İhata tertibatı ve duvarlar
c) Meydanlar, parklar, bahçeler
d) Tenis - kort
e) Yeraltı helası
150
f) Sair tertibat
g) Su tesisatı
h) Elektrik tesisatı
i) Telefon tesisatı
j) Kanalizasyon tesisatı
k) Yangın tesisatı
l) Sair tesisat
Yekün
Birikmiş amortismanlar
Safi yekün
........ Sigorta kıymeti (....... Türk lirası)
4 – Binalar:
a) İdare binaları
b) Otel ve pavyon binaları
c) Lokanta ve büfeler binaları
d) Banyo ve içme binaları
e) Elektrik santralı binaları
f) Ambar ve mağaza binaları
g) Sair işletme binaları
h) İkametgahlar
i) Sinema binası
j) Plaj binası
k) ..........
l) ..........
Yekün
Birikmiş amortismanlar
Safi yekün
........ Sigorta kıymeti (....... Türk lirası)
5 – Makineler :
a) Tedavi makineleri
b) Enerji makineleri
c) Atelye makineleri
d) Diğer makineler
Yekün
Birikmiş amortismanlar
Safi yekün
........ Sigorta kıymeti (....... Türk lirası)
151
6 – Alat ve edevat:
Birikmiş amortisman
Safi yekün
........ Sigorta kıymeti (....... Türk lirası)
7 – Nakil vasıtaları:
a) Motörlü vasıtalar
b) Motorsüz vasıtalar
c) Canlı vasıtalar
Yekün
Birikmiş amortismanlar
Safi yekün
........ Sigorta kıymeti (....... Türk lirası)
8 – Mefruşat ve demirbaş eşya:
a) Yemek, kahvaltı, kahve, çay ve içki takımları
b) Çamaşır (banyo, sofra, yatak ila...)
c) Sair mefruşat ve demirbaş eşya
Yekün
Birikmiş amortismanlar
Safi yekün
........ Sigorta kıymeti (....... Türk lirası)
9 – Yapılmakta olan işler:
a) İnşa halinde bulunan binalar
b) Kurulmakta olan tertibat ve tesisat
Yekün
........ Sigorta kıymeti (....... Türk lirası)
2 – Ambarlar:
a) Yiyecek ve içecek ambarı (tütün sigara da dahil)
b) Kömür ve yanıcı maddeler ambarı
c) Laboratuvar ve tıbbi ecza ambarı
d) Demirbaş eşya ve levazım ambarı
e) Boş kaplar ambarı
f) Kırtasiye ve evrakı matbua ambarı
g) Hurda eşya ambarı
h) Sair malzeme ve emtia ambarı
3 – Mülga Denizbank'tan devreden borçlar:
4 – Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaleti:
a) A hesabı
b) B hesabı
152
5 – Borçlular:
a) Depozitolar
1 - Resmi dairelere verilen depozitolar
2 - Sair müessese ve şahıslara verilen depozitolar
b) Mubayaattan borçlular
c) Müşteriler
d) Muhtelif borçlular
1 - Dahili personel borçları
2 - Diğer borçlular
6 – Senedat cüzdanı:
a) Alacak senetler
b) Tahsile gönderilen senetler
c) Esham ve tahvilat
7 – Kasa ve bankalar:
a) Kasa
b) Bankalar
8 – Sair aktifler:
a) Muvakkat ve mutavassıt hesaplar
1 - Muvakkat hesaplar
2 - Gelecek senelere ait masraflar
b) Tasfiye olunacak alacak hesapları
1 - Tahsili teehhüre uğrayan senetler ve alacaklar
2 - Davadaki senetler ve alacaklar
3 - Çürük alacaklar
9 – Zararlar:
Yekün
Nazım Hesaplar:
a) Nakitten maada alınan teminat
b) Kendilerine teminat verilenler
c) Emanet alınan emtia
d) Diğer nazım hesaplar
Pasif kısmı:
1 - Sabit sermaye
2 - Karşılıklar
a) Tasfiye olunacak alacaklar ve hesaplar karşılığı
b) Sigorta karşılığı
3 - Mülga Denizbank'tan devreden alacaklılar
4 - Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaleti hesabı
a) A Hesabı
b) B Hesabı
153
5 - Alacaklılar
a) Mubayaattan alacaklılar
b) Müşteriler
c) Bankalar
d) Muhtelif alacaklılar
1 - Dahili personel alacakları
2 - Diğer alacaklılar
6 – Ödenecek senetler
a) üç aya kadar vadeli senetler
b) üç aydan fazla vadeli senetler
7 – Emanet paralar
a) Tahakkuk etmiş vergi ve resimler
b) İcra tevkifatı
c) Ödenmemiş istihkaklar
d) Alınan muhtelif depozitolar ve pey akçeleri
8 – Sair pasifler
a) Muvakkat ve mütavassıt hesaplar
1 - Muvakkat hesaplar
2 - Gelecek senelere ait gelir ve karlar
b) Tasfiye olunacak borç hesapları
9 – Kar
Yekün
Nazım hesaplar:
1 - Nakitten maada alınan teminatın hesapları
2 - Verilen teminatlar
3 - Emanet emtia ve eşya verenler
4 - Diğer nazım hesaplar
Madde 8 – Kar ve zarar hesabı:
Zimmet :
1 - Oteller ve pavyonlar işletmesinden mütevellit zararlar (Otel ve pavyonlara göre tali taksimat gösterilecektir.)
2 - Lokantalar ve büfeler işletmesinden mütevellit zararlar (Lokanta ve büfelere göre tali taksimat olacaktır.
3 - Banyo işletmesinden mütevellit zararlar (Banyo isimlerine göre tali taksimat olacaktır.)
4 - Tali işletmelerden mütevellit zararlar (her işletmeye göre tali taksimat olacaktır.)
5 - Vergi resim ve harçlar
6 - Verilen faiz ve komisyon
7 - Muhtelif zararlar.
154
a) Ayrılan karşılıklar:
1 - Tasfiye olunacak alacaklar karşılığı
2 - Sigorta karşılığı
b) Satılan hurda ve lüzumsuz eşya satışından doğan zararlar
c) Geçen senelere ait olup bu sene tahakkuk eden masraflar ve zararlar.
1 - Ambar tadat noksanları
2 - Diğer bu nevi zararlar
Yekün.
Safi kar
Umumi yekün.
Kar ve zarar hesabı:
Matlup:
1 – Oteller ve pavyonlar işletmesinden mütevellit karlar Zarar kısmında
2 – Lokanta ve büfeler işletmesinden mütevellit kararlar olduğu gibi müf-
3 – Banyolar işletmesinden mütevellit karlar redatları göste-
4 – Tali işletmelerden mütevellit karlar rilecektir.
5 – Alınan faiz ve komüsyon
6 – Muhtelif karlar ve gelirler
a - Satılan hurda ve lüzumsuz eşyadan mütevellit karlar
b - Geçen senelere ait olup bu sene tahakkuk eden gelirler ve karlar
1 – Ambar tadat fazlaları
2 – Diğer bu nevi karlar
c - Diğer müteferrik karlar
1 – Alınan kiralar
2 – Sair gelirler
Yekün
Zarar
Umumi yekün.
ÜÇÜNCÜ FASIL
Bütçe ve hesabı kati
Madde 9 – Kaplıcalar idaresinin bütçesi ve kadrolarının tasdikı 3653 numaralı kanunun 11 inci maddesi hükmüne tevfikan Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletince yapılacağı için bütçenin ve kadroların bir evvelki sene ile mukayese edilmek ve mufassal esbabı mucibe gösterilmek suretiyle hazırlanarak şubat içinde adı geçen Vekalete gönderilmesi lazımdır.
Bütçede açılması icabeden tertipler şunlardır.
155
Varidat bütçesi
Fasıl Madde
1 İşletmeler gelirleri
1 Otel ve pavyonlar gelirleri
2 Lokantalar ve büfeler gelirleri
3 Banyolar gelirleri
4 Muhtelif işletmeler
2 Müteferrik gelirler
1 Alınan faiz ve komüsyon
2 Geçen senelere ait olup bu sene tahakkuk eden gelirler
3 Kiralar
4 Satılan hurda ve lüzumsuz eşyadan mütevellit gelirler
5 Sair muhtelif gelirler
3 Mülga Denizbank'dan müdevver alacaklar
4 Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaleti bütçesinden yardım
1 Gelirin kifayet edemiyeceği masraflar karşılığı
2 3653 numaralı kanunun 12 nci maddesi mucibince tahsis edilen
Masraf bütçesi
1 Ücretler
1 Bareme tabi memurlar aylıkları
2 Baremin 10 uncu maddesine tabi memurların aylıkları
3 Kadrolu ve kadrosuz muvakkat müstahdemler ücretleri ve amele yevmiyeleri
4 Ecnebi müstahdemler ücretleri
2 Diğer personel masrafları
1 Fazla mesai ücretleri
2 Memurların tedavi masrafları
3 Tekaüt sandığı masraflarına iştirak hissesi
4 Tazminat
5 Harcırahlar
6 Müstahdemlerin giyim masrafları
7 Personel iaşe masrafları
3 İdare masrafları
1 Kiralar
2 Tenvır, teshin ve su
3 İlan masrafları gazete ve mecmua abone bedelleri
4 Posta, telgraf ve telefon ücretleri
5 Para nakliyesi
6 Menkul ve gayrimenkuller bakım masrafları
7 Menkul ve gayrimenkuller sigorta masrafları
156
Fasıl Madde
8 Hukuki işler masrafları
9 Damga pulları
10 Hayır Cemiyetlerine yardım
11 Müteferrik masraflar
4 Müşterek işletme masrafları
1 Alelümum propaganda masrafları
2 Orkestra masrafları
3 Nakliye ve hammaliye
4 Temizlik masrafları
5 Sair müşterek işletme masrafları
5 İnşaat, tesisat, esaslı tamirat ve istimlak
6 Muhtelif mubayaalar
1 Yiyecek ve içecek maddeler mubayaa bedelleri
2 Kömür ve yanıcı maddeler mubayaa bedelleri
3 Laboratuvar malzemesi ve tıbbi ecza mubayaa bedelleri
4 Demirbaş eşya ve mefruşat mubayaa bedelleri
5 Kırtasiye ve evrakı matbua
6 Muhtelif malzeme ve alat edevat
7 Sair malzeme ve emtia
7 Müteferrik masraflar
1 Verilen faiz ve komüsyon
2 Geçen senelere ait olup bu sene tahakkuk eden masraflar
3 Vergi, resim ve harçlar
4 Diğer muhtelif zarar ve masraflar karşılığı
8 Ayrılan amortismanlar
9 Mülga Denizbank'dan müdevver ve ödenecek borçlar karşılığı
DÖRDÜNCÜ FASIL
Umumi ve müşterek hükümler
Madde 10 – Bütçe ile muayyen tahsisat fevkinde hiç bir masraf icra edilemiyeceği gibi musaddak kadro fevkinde memur ve müstahdem de çalıştırılamaz.
Madde 11 – Bütçede gerek fasıllar ve gerekse aynı faslın muhtelif maddeleri arasında münakale icrası ancak Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletinin müsaadesiyle olur.
Madde 12 – Müessesenin kati hesabı 3653 numaralı kanunun 10 uncu maddesindeki tarifat dairesinde ve tayin olunan müddet zarfında kaffei evrakı müsbite ve icabeden bütün cetvellerle birlikte Divanı Muhasebata tevdi olunur.
(Varidat hesabı katisi nümune 5, masraf hesabı katisi nümune 6)
157
Madde 13 – Alelümum evrakı müsbite Divanı Muhasebata gönderileceğine göre kasa ve yevmiye fişleri faturalar ve sair evrakın kopyalı olarak tanzimi ve bunların ilerde müracaat hasıl olduğu zaman istifade edilmek üzere işletme idaresinde hıfzedilmesi lazımdır.
Madde 14 – Evrakı müsbitenin tarih sırasiyle ve her aya ait olan ayrı bir paket içinde muntazam olarak bulundurulması ve bu suretle Divanı Muhasebata gönderilmesi icabeder.
Madde 15 – Bir senenin muamelesi aynı sene içinde görülmek icabedeceği için avans hesaplarının behemahal aynı mali yıl içinde kapatılması ve sarfedilmeyen paraların sene sonunda hemen istirdat edilmesi lazımdır.
Madde 16 – Her ne kadar bütçe defterikebir hesaplarına ve tali hesaplara mütenazır olarak tanzim edilecek ise de, muhasebede ayrıca bir tahsisat defteri tutulması da lazımdır. Bu defterde günü gününe kaydedilmelidir.
Madde 17 – Kaplıcalar bütçesinin amiri itası işletme müdürü veya tevkil edeceği zattır. Kaplıca masraflarının tahakkuk memurları:
1 – Muhtelif mubayaat için Levazım Şefi ve Ayniyat Muhasibi.
2 – Personel ücret ve sair masraflar için İdare Müdürüdür.
Madde 18 – Hesabın Divanı Muhasebatca tetkik ve muhakemesi sonunda verilecek zimmet hükümleri alakalıları namına muhtelif borçlular ve alacaklılar hesabında Divanı Muhasebatca haklarında zimmet hüküm olanlar namiyle açılacak tali bir hesaba zimmet ve mutavassıt hesaplarda muvakkat muvazenesinde yine Divanı Muhasebatca hükmolunan zimmet mukabili hesabına matlup kaydedilir. Borçlar kesbi katiyet ettiğinde muvakkat hesaba zimmet ve geçen senelere ait gelirler hesabına matlup kaydedilir.
Madde 19 – Kaplıcalar İşletme Müdürünün tesbit edeceği miktardan fazla olan paraların kasada bulundurulmıyarak bankaya tevdii ve kasa mevcuduna nazaran kifayet edemiyecek büyük tediyelerin de çeklerle yaptırılması lazımdır.
Çeklerle vukubulan tediyat kasadan geçirilmiyerek bunlar ayrıca bir yevmiye fişi ile yevmiye defterine geçirilir.
Madde 20 – Her küçük muamele için kasayı ve muhasebeyi işgal etmemek ve bu suretle fişleri mümkün mertebe kısaltabilmek üzere 25 liraya kadar müteferrik ve cüz'i tediyeleri yapmak için veznedara 100 liraya kadar avans verilmesi ve verilen bu avans hesabının her 10 günde ve mutlaka ay sonlarında kapatılması suretiyle muamele yapılması lazımdır.
Madde 21 – Kullanılan demirbaş eşya ve mefruşat (mümkün olabilenler) mutlaka numaralı olmalı ve her eşyaya konulan numara levazım defterindeki numarasına tevafuk etmelidir.
158
Her hangi bir eşya müessese şubelerinin birinden diğerine ancak İşletme Müdürünün tahriri muvafakati ile ve levazıma tahriri olarak bildirilmek şartiyle nakledilebilir.
Her eşyanın bulunduğu mahalce tesellümünü natık evrakı müsbitesinin (elden ele geçmeler de dahil) levazım memurluğunca muhafaza edilmesi icabedeceği gibi eşya bulundukları mahallere göre de ayrıca birer deftere kaydolunur.
Madde 22 – Müşteri veya personel tarafından kırılan, zayi veya tahrip edilen eşya muhasebe kayıtlarına ancak İşletme Müdürünün tahriri ismi ile geçirilebilir.
Kırılan, zayi ve tahrip edilen eşyanın aynen yerine konulması veya bedelinin tazmin ettirilmesi veya tutarı amortisman sermayesinin zimmetine geçirilmek suretiyle zararın telafi edilmesine İşletme Müdürü karar verir. Kasden kırılan veya zayi veya tahrip edilenlerin bedelleri amortisman nazarı dikkate alınmaksızın mukayyet kıymetleri üzerinden tazmin ettirilir. Buna ait kararı da keza İşletme Müdürü verir.
Madde 23 – Her şube şefi, sene sonunda, tadat sırasında ve sene içinde tesbit edilecek farklarda mesuldür.
Madde 24 – Tarihi ve bedii kıymeti haiz ve eşyanın kırılması, ziyaı veya tahriri Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletine bildirilir ve alınacak emre göre muamele yapılır.
Madde 25 – Ambarlarda her eşya nevi üzerinde girişleri, çıkışlarını ve bakiyelerini gösterir bir kart bulunacaktır. (Kart nümune 7) ambar defterlerinde görülen mikdar bakiyelerinin ambar kartlarında gösterilen bakiyelerle mütabakatı zaruridir. Ambarlarca kartlar üzerinden her ay bir bakiye icmali çıkarılacak ve levazıma verilecek ve levazım bu icmalin defterlerle olan mutabakatını tesbit edip muhasebeye tevdi edecektir.
Madde 26 – Ambarların bir ay zarfındaki giriş ve çıkış muameleleri muhasebenin aynı ay kaydiyle mutabık olmalıdır. Faturasız gelen veya henüz tesellüm edilmemiş olan bir mal ambar harici kalır. Yani ambar ve muhasebe kaydına geçirilmez. Bu nevi malların usulü dairesinde ambara girmiş bulunan mallarla karışmamasını teminen bunlar için ayrı bir yer tefrik etmek lazımdır. Bu gibi mallar için ambar harici bir defter tutulur. Ve bu deftere her parti için malın cinsi, bayii veya mütaahhidinin adı, takribi miktariyle giriş ve kati kabül veya red tarihleri kaydolunur.
Madde 27 – Muhtelif ambarların günlük ihraç fişleri, ambar memuru tarafından ertesi sabah levazıma ve levazımca da bu fişlerin 10 günlüğü toplanarak fişlerde münderiç malümatı ihtiva eden bir listeye bağlanmak suretiyle kayıtları yürütülmek üzere muhasebeye tevdi olunur. Şu kadar ki ay sonlarına tesadüf eden muameleler için 10 günlüğün beklenmesine lüzum olmayıp bu muameleler muhasebece mutlaka gününde yürütülür. Listeler her ambar için ayrı ayrı tanzim edilmelidir.
159
Madde 28 – Bozulur cinsten olmıyan levazımın stok miktarı idarece tespit edilerek buna göre fazla veya eksik bulundurulmaması lazımdır. Bunu takip ve zamanında idareyi haberdar etmek ambar memurlarının vazifesi cümlesindendir.
Madde 29 – Bilümum eşya daima son vasati fiat üzerinden ambardan çıkar. Vasati fiat şu suretle bulunur. Misal:
Girişler Çıkışlar
miktar Fiat Tutarı miktar Fiat Tutarı
100 T.L. 0,40 T.L. 40 100 T.L. 0,4143 T.L. 41,43
40 " 0,45 " 18
140 0,4143 58
200 0,50 100
340 158 100 T.L. 41,43
340 Türk Lirası 158
100 " " 41,43
240 " " 116,57
116,57 : 240 = Türk lirası 0,48,57
Madde 30 – Müşteri faturalarının tanzimi ve müşterilere tevdii için idarece tespit edilecek günün hulülünden evvel müşterilere fatura verilemez.
Madde 31 – İdareye ait alacakların tahakkukunu ve tahakkuk edecek alacakların tahsilini takip etmek vazifesi muhasebeye aittir.
Madde 32 – İaşeleri Vekaletçe kabul edilen personel iaşe masrafları için her mevsim başında adam başına yapılacak günlük masraf idarenin teklifi üzerine Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletince kabul ve tasdik edildikten sonra yapılır.
Madde 33 – Oteller şefi günlük rapor yapmağa mecburdur. Bu raporda her otelde dolu olan yatak adedini gösterecektir. (Nümune 8) raporlar muhasebece kontrol edildikten sonra İşletme Müdürüne verilir.
Madde 34 – Bir yatağın bir günlük vasati gelirleri senelik otel varidatının bir sene zarfında bu otelde işgal edilen yatak mecmuuna ve bir yatağın bir günlük maliyeti ise otelin senelik masrafı yekünunun keza bir sene zarfında işgal edilen yatak mecmuuna taksimi suretiyle elde edilir ve pansiyon komplet için bu miktara yiyecekler de ilave olunur. Tarifeler bu esasa göre tanzim ve tasdik edilmek üzere Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletine gönderilir.
160
Madde 35 – İşletme tarifesinde otellerde muayyen günler kalacaklar için tenzilat kabul edilmiş olduğu takdirde müşterilerin bundan istifade edip etmiyeceklerini bidayeten anlamak iktiza edeceği için müracaat edeceklerin evvelemirde kaç gün kalacaklarının kendilerinden sorulması ve buna göre haklarında tarife tatbik edilmesi lazımdır.
Madde 36 – İşi kolaylaştırmak üzere giriş saati nazarı itibara alınmıyarak giriş gününün hesaba katılmaması çıkış saati ne olursa olsun çıkış gününün hesaba katılması lazımdır.
Madde 37 – Lokanta ve büfelerin yiyeceğe mütaallik bir günlük iptidai madde ihtiyacını oteller şefi bir akşam evvel levazım şefliğinden talep edecektir.
Madde 38 – Ambardan talep edilecek eşya için üç nüshalı bir talep ve çıkış pusulası tanzim edilecektir. Bunlardan biri talepte bulunan serviste kalır, diğer ikisi müdür kanaliyle ambara gönderilir. Bu nüshalardan biri ambarda kalarak diğeri malla birlikte talepte bulunan servise iade edilir. (Nümune 9)
Madde 39 – Banyo ve havuzlar için satılan bilet adedine müstenit günlük rapor yapılacaktır. Vasati olarak bir banyonun verdiği varidat yekünunun satılan bilet adedine taksimi suretiyle bulunur. Bir banyonun vasati maliyet fiatı ise masarif yekünunu banyo adediyle taksim ederek elde edilir. Bu raporlar muhasebece kontroldan sonra işletme müdürüne verilir.
Madde 40 – Elektrik santralının bir senelik işletme masrafı yekünu sene zarfında istihsal edilen kilovat yekünu ile taksim edilince bir kilovat elektriğin maliyet fiatı elde edilir. (Aylık yapılacak hesap şekli yukarda tarif edilmiştir.)
Madde 41 – Şoförler ve arabacılar her nakil vasıtası için bir cep defteri bulunduracaklar ve yaptıkları işi bu deftere kaydedeceklerdir. Levazım memuru bunlara yaptığı teslimatı da imzası tahtında aynı deftere kaydedecektir. (Defter Nümune 10) mal levazımdan başka bir membadan tedarik edildiği takdirde yine levazımdan alınan mallar için ayrılan sütuna kaydedilir ve malın menşei levazım memurunun imzasına tahsis edilen sütunda gösterilir.
Madde 42 – Hususi sigorta şirketlerine tediye edilecek sigorta pirimlerinin mikdarını azaltmak üzere bir sigorta karşılığı tesisi lazımdır. Riskleri azaltmak için işletme idaresinin teklifi Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletinin kabuliyle evvela sigorta edilecek kıymetlerin %......si sigorta şirketleri nezdinde %.....si işletme idaresinin kendi nezdinde sigorta etmesi iktiza eder.
Sigorta sermaye bakiyesi ehemmiyetli bir yeküna baliğ olduktan sonra kıymetlerin % si .............. ve nihayet % de yüzü işletmenin kendi nezdinde sigortayı mümkün kılacaktır. İşletme İdaresinin kendi nezdinde yapacağı sigorta primi, hususi şirkete verilen prim mikdarına müsavi olmak lazımdır.
161
Madde 43 – Ambar memurları tarafından iki kopya birlikte tanzim edilecek olan sipariş puslalarının (Nümune 11) bir nüshası dip koçan olarak cildde kalacak, diğeri siparişin seyrinin daha kolay takip edilebilmesi için levazım memuru tarafından hususi bir kartonda hıfzedilecektir. Mal tesellüm edilince bu kopya levazım memuru tarafından dosyadan çıkarılarak mubayaalara ait evrakı müsbitelere raptedilir. Sipariş puslalarının üçüncü nüshaları mubayaa komisyonuna gönderilir.
İKİNCİ KISIM
Alım, satım muameleleri
Madde 44 – İşletme idaresinin alım ve satım işlerini görmek üzere İdare Müdürünün Reisliği altında mesul muhasip ve levazım şefinden mürekkep bir alım, satım komisyonu teşkil edilecektir.
Fenni hususata taallük eden işlerde komisyona işin mevzuuna göre mütehassıs zevatın iştiraki lazımdır.
Madde 45 – İşletme Müdürü Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaleti tarafından tayin ve tahdit edilen salahiyeti dahilinde, alım ve satım işleriyle, yapılması icabeden işler için ya doğrudan doğruya gördüğü veya servislerden her hangi birisinin yazılı olarak gösterdiği lüzum üzerine komisyona keza tahriren emir verir.
Madde 46 – Komisyon muhtelif suretlerle tetkikat yaparak muvafık gördüğü fiatı mucip sebepleriyle bir karara bağlar ve bu kararı müdürün tasvibine arzeder. Müdürün tasvibine iktiran eden kararlar üzerine gerekli iş yapılır. Şu kadar ki bedeli 25 liraya kadar olan muhtelif ve müteferrik mubayaalarla mikdarı müdürün salahiyeti dahilinde bulunan çok acele işlerin yapılması veya aynı mahiyetteki ihtiyaçların temini için İşletme Müdürü mubayaa memuruna veya tensip edeceği herhangi bir memura emir verebilir.(Bu emrin de yazılı olarak verilmesi lazımdır.)
Bu takdirde mabayaanın veya yapılan işin icrasını mütaakıp bu suretle yapılan işler yine aynı komisyona evrakı müsbiteleriyle birlikte sevkedilerek fiatları tetkik ettirilir. Ve komisyon tetkikı neticesini bir karara bağlar.
Madde 47 – Komisyon kararlarının her sene birden başlamak üzere müteselsil numaralı olması ve bu kararların kopyalı aslı zımbalı, sureti merbut sayfaları ihtiva eder bir deftere yazılması ve bunlardan zımbalı nüshasının koparılarak tediye veya satış evrakına bağlanması iktiza eder.
Madde 48 – Komisyonun kararı evraka bağlanmadıkça muhasebeci hiç bir tediye ve tahsilde bulunamıyacağı gibi işi muhasebe kuyudatına da intikal ettiremez.
162
Madde 49 – Mubayaa ve inşa ile satış muamelelerinin hangilerinden teminat alınması icabedeceği İşletme Müdürünün tensibiyle tayin olunur. Ve muvakkat ve kati teminat miktarları Artırma, Eksiltme ve İhale kanuniyle tesbit edilen miktardan aşağı düşemiyeceği gibi teminatı kabul edilecek bankalarda Hükümetçe tesbit edilmiş olanlardır.
Madde 50 – Mikdarı ne olursa olsun İşletme Müdürü her nevi tesis ve inşa için behemehal Sıhhat Vekaletinden müsaade almak mecburiyetinde olduğu gibi yıkılmasına lüzum görülen bina veya kaldırılması icabeden herhangi bir tesis için dahi keza vekaletten müsaade istihsaline mecburdur.
Madde 51 – Vekaletten bidayeten mezuniyeti istihsal edilen işlerin ihalesi için ayrıca izin istihsaline lüzum olmayıp ihaleleri icraya İşletme Müdürü salahiyetlidir.
Evrakı matbua
Madde 52 – İşletme idaresinde kullanılacak defter ve matbu evrak nümuneleri bu talimatnameye bağlanmıştır.
Bu nümunelerde tadilat icrası veya yeniden evrakı matbua ihdası vekaletin müsaadesiyle olur.