DANIŞTAY IDARE DAVA DAIRELERI KURULU

DANIŞTAY İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU         2023/3131 E.  ,  2025/442 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU
Esas No : 2023/3131
Karar No : 2025/442

TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Bakanlığı
VEKİLİ : Huk. Müş. ...

KARŞI TARAF (DAVACI) : ... İnşaat Anonim Şirketi
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU: Danıştay Altıncı Dairesinin 07/06/2023 tarih ve E:2022/5773, K:2023/5670 sayılı kararının iptal ve kabule ilişkin kısmının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü tarafından yayımlanan "2018 Yılı Döner Sermaye Birim Fiyat Listesi"nin "Açıklamalar" bölümünde yer alan, "644 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 2. maddesi (ğ) bendi gereğince Bakanlar Kurulunca belirlenen ve 'Özel Proje Alanı' olarak ilan edilen yerlere ilişkin her tür ve ölçekte planlara ait iş ve işlemlere dair plan inceleme ve işlem hizmet bedeli 1,80 katsayısı ile çarpılarak bulunacaktır" yolundaki 13. maddesinin, bu kapsamda plan inceleme ve işlem bedeli olarak davacıdan tahsil edilen 8.282.090,92- TL'nin iadesi istemiyle davalı idareye yapılan başvurunun zımnen reddi yolundaki işlemin iptali ile tahsil edilen bedelin davalı idareye ödendiği tarihlerden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte tazminine karar verilmesi istenilmiştir.
Daire kararının özeti: Danıştay Altıncı Dairesinin 07/06/2023 tarih ve E:2022/5773, K:2023/5670 sayılı kararıyla;
Davacı tarafından, özel proje alanı olarak ilan edilen bölgeye ilişkin hazırlanan imar planı değişikliklerinin onaylanması istemiyle yapılan başvurunun değerlendirilebilmesi için davalı bakanlık tarafından ödenmesi istenilen plan inceleme ve hizmet bedelinin dayanağı olarak 2018 yılı Döner Sermaye Birim Fiyat Listesinin açıklamalar bölümünün 13. maddesinin iptali istenilmiş ise de; davalı idare tarafından verilen savunma dilekçesinden, 2016 yılı birim fiyat listesinin, dava konusu düzenleme ile aynı şekilde düzenlenmiş olan 13. maddesinin iptali istemiyle başka bir şirket tarafından açılan ve Dairelerinin E:2017/1282 sayısına kayıtlı davada 14/09/2017 tarihinde verilen anılan düzenlemenin yürütülmesinin durdurulmasına ilişkin verilen karar nedeniyle, davacıdan istenilen bedelin 13. madde kapsamında değil, Birim Fiyat Listesinin I- 644 sayılı KHK'nin 2(H) maddesi Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İnceleme ve İşlem Hizmet Bedelinin Hesaplanmasına İlişkin Usuller kısmında yer alan genel usul ve kriterlere göre (arazi kullanım türü birim bedeli olarak özel proje alanı ilanı bedelleri başlığı altında yer alan birim bedel esas alınmak suretiyle) hesaplandığı, ancak bu şekilde hesaplanan bedel üzerinden 13. maddede öngörülen katsayının uygulanmadığı hususu dikkate alınarak Dairelerince değerlendirme yapılmış;
2018 Yılı Döner Sermaye Birim Fiyat Listesinin 644 sayılı KHK'nin 2(H) maddesi Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İnceleme ve İşlem Hizmet Bedelinin Hesaplanmasına İlişkin Usuller başlıklı I numaralı kısmı ve bu kısım uyarınca (arazi kullanım türü birim bedeli olarak özel proje alanı ilanı bedelleri başlığı altında yer alan birim bedel esas alınmak suretiyle) davalı bakanlık tarafından davacıdan tahsil edilen 8.282.090,92- TL'nin iadesine yönelik olarak yapılan başvurunun zımnen reddine dair işlem ve davacıdan plan inceleme ve işlem ücreti olarak tahsil edilen 8.282.090,92-TL'nin tazmini istemi yönünden;
Bakanlıkça belirlenen finans ve ticaret merkezleri, fuar ve sergi alanları, eğlence merkezleri, şehirlerin ana giriş düzenlemeleri gibi şehirlerin marka değerini artırmaya ve şehrin gelişmesine katkı sağlayacak özel proje alanlarına dair her tür ve ölçekte etüt, harita, plan, parselasyon planı ve yapı projelerini yapmak, yaptırmak, onaylamak, kamulaştırma, ruhsat ve yapım işlerinin gerçekleştirilmesini sağlamak, yapı kullanma izinlerini vermek ve bu alanlarda kat mülkiyeti kurulmasını temin etmek şeklindeki faaliyetlerin, idarenin kamu hizmeti kapsamında yapması zorunlu olan asli görevleri arasında yer aldığı, bu işlemlerin, karşılığında döner sermaye işletmesi geliri elde edilebilecek hizmetler kapsamında olmadığı,
Bu durumda, davalı idarece 644 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 2/1-ğ maddesi uyarınca "özel proje alanı" olarak ilan edilen alanlara ilişkin olarak yürütülecek planlama çalışmaları için anılan işlemlerin muhataplarından döner sermaye hizmet bedeli istenilmesine imkan sağlayan bir düzenlemenin söz konusu olmaması nedeniyle bu konuda herhangi bir ücret talep edilmesine de hukuken olanak bulunmadığından ve Bakanlığın asli görevlerinden olan imar planlarının onaylanmasına ilişkin işlemlerin 4736 sayılı Kanun'un 1. maddesinde sayılan ticari mal ve hizmetler olarak kabulüne de olanak bulunmaması nedeniyle, davacıdan ücret istenilmesinin dayanağı olan 2018 Yılı Birim Fiyat Listesinin ilgili bölümünde ve davacının ödediği bedelin iadesi isteminin yanıt verilmeyerek reddi yolundaki işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı,
Bu itibarla, davalı idarece davacı şirketten tahsil edilen 8.282.090,92- TL 'nin, davalı idareye ödendiği tarihlerlerden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte davacı şirkete ödenmesi gerektiği,
2018 Yılı Döner Sermaye Birim Fiyat Listesinin "Açıklamalar" bölümünde yer alan, "644 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 2. maddesi (ğ) bendi gereğince Bakanlar Kurulunca belirlenen ve 'Özel Proje Alanı' olarak ilan edilen yerlere ilişkin her tür ve ölçekte planlara ait iş ve işlemlere dair plan inceleme ve işlem hizmet bedeli 1,80 katsayısı ile çarpılarak bulunacaktır" yolundaki 13. maddesi yönünden;
Her idari işleme karşı herkes tarafından iptal davası açılması idarenin işlemlerinde istikrarsızlık ve idarenin işleyişinin bu yüzden olumsuz etkilenmesi sonucunu doğurabileceğinden, idari işlemlerin hukuka uygunluğunun yargı yoluyla denetimini amaçlayan iptal davasının görüşülebilmesinin ön koşullardan birisi olan dava açma ehliyetinin dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçütler içinde menfaat ilişkisinin varlığını ifade ettiği, her olay ve davada, idari işlem ile dava açacak kişi arasında öngörülen subjektif ehliyet koşulu olarak menfaat ihlalinin kişisel, meşru ve güncel bir menfaat olması ölçütleri ekseninde yargı mercilerince değerlendirileceği,
Uyuşmazlıkta, davacıdan plan inceleme ve hizmet bedelinin istenmesine ilişkin işleme dayanak olmayan ve dolayısıyla da davacının menfaatini herhangi bir şekilde ihlal etmeyen, 2018 Yılı Döner Sermaye Birim Fiyat Listesi"nin "Açıklamalar" bölümünde yer alan, "644 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 2. maddesi (ğ) bendi gereğince Bakanlar Kurulunca belirlenen ve 'Özel Proje Alanı' olarak ilan edilen yerlere ilişkin her tür ve ölçekte planlara ait iş ve işlemlere dair plan inceleme ve işlem hizmet bedeli 1,80 katsayısı ile çarpılarak bulunacaktır" yolundaki 13. maddesi yönünden, davacının dava açma ehliyetinin bulunmadığı sonucuna ulaşıldığı gerekçesiyle,
2018 Yılı Döner Sermaye Birim Fiyat Listesinin 644 sayılı KHK'nin 2(H) maddesi Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İnceleme ve İşlem Hizmet Bedelinin Hesaplanmasına İlişkin Usuller başlıklı I numaralı kısmının ve bu kısım uyarınca (arazi kullanım türü birim bedeli olarak özel proje alanı ilanı bedelleri başlığı altında yer alan birim bedel esas alınmak suretiyle) davalı bakanlık tarafından davacıdan tahsil edilen 8.282.090,92- TL'nin iadesine yönelik olarak yapılan başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemin iptaline, plan inceleme ve işlem bedeli olarak tahsil edilen 8.282.090,92- TL yönünden davanın kabulüne, 2018 Yılı Döner Sermaye Birim Fiyat Listesinin "Açıklamalar" bölümünde yer alan, "644 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 2. maddesinin (ğ) bendi gereğince Bakanlar Kurulunca belirlenen ve 'Özel Proje Alanı' olarak ilan edilen yerlere ilişkin her tür ve ölçekte planlara ait iş ve işlemlere dair plan inceleme ve işlem hizmet bedeli 1,80 katsayısı ile çarpılarak bulunacaktır" yolundaki 13. maddesi yönünden davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, özel proje alanı olarak ilan edilen alanlarda plan onay yetkisinin Bakanlıklarında olduğu, bu işlemlerden bedel alınmasında hukuken herhangi bir sakınca bulunmadığı, bu işlemler Bakanlığın asli görevi olarak kabul edilse de Döner Sermaye Yönetmeliği kapsamında ücretlendirme yapılabileceği, Daire kararının iptal ve kabule ilişkin kısmının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, davalı Bakanlığın kamu hizmeti kapsamında icra ettiği asli görevleri karşılığında hiçbir surette hizmet bedeli talep edemeyeceği, aksinin kabulünün kamu hizmeti faaliyetlerinin ticari nitelikli hizmet olarak addedilmesine yol açacağı, davalının temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Daire kararının bozulmasına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin 2. fıkrası uyarınca davacının duruşma istemi yerinde görülmeyerek gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
... ili, ...a bulunan ikinci el oto galericilerinin şehir dışına taşınması sürecinde geliştirilen proje kapsamında ... ili, ... ilçesi, ... Mahallesi, ... parsel ile ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın bir kısmı ile tescil dışı yaklaşık 24,1 hektar büyüklüğündeki alan 25/09/2018 tarihinde özel proje alanı olarak ilan edilmiş, bu alanda inşaat projesini yürütecek olan davacı şirket tarafından davalı idareye sunulan imar planı değişikliği tekliflerinin değerlendirilmesi için davacıdan 2018 yılı Birim Fiyat Listesi uyarınca hesaplanan 8.005.000 TL'nin ödenmesi davalı idarenin 05/02/2019 tarihli yazısı ile davacıdan istenilmiş, davacı tarafından bu bedelin 2.321.102 TL'si 17/10/2019 tarihinde peşin ve nakden ödenmiş, kalan tutarın ise faiziyle birlikte 12 taksitle 1 yıl içinde ödeneceği kararlaştırılmış, kalan tutar için davacı şirket tarafından davalıya 12 adet banka teminat mektubu ibraz edilmiş, son taksit 21/11/2020 tarihinde ödendikten sonra davalı idarece davacı adına 17/09/2021 tarihli fatura düzenlenmiştir.
Davacı tarafından, plan inceleme ve işlem bedeli olarak istenilen bedelin tamamı ödendikten sonra 17/07/2022 tarihinde davalı idareye başvurularak, ödediği faizle birlikte 8.282.090,92 TL'nin kendisine iadesi istenilmiş, bu talebin zımnen reddi üzerine 14/07/2022 tarihinde temyizen incelenen dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT :
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesinin 1. fıkrasında, "Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gündür." hükmüne, 12. maddesinde ise, "İlgililer haklarını ihlal eden bir idari işlem dolayısıyla Danıştayda ve idare ve vergi mahkemelerinde doğrudan doğruya tam yargı davası veya iptal ve tam yargı davalarını birlikte açabilecekleri gibi ilk önce iptal davası açarak bu davanın karara bağlanması üzerine, bu husustaki kararın veya kanun yollarına başvurulması halinde verilecek kararın tebliği veya bir işlemin icrası sebebiyle doğan zararlardan dolayı icra tarihinden itibaren dava süresi içinde tam yargı davası açabilirler. Bu halde de ilgililerin 11 nci madde uyarınca idareye başvurma hakları saklıdır." hükmüne yer verilmiştir.
Bu hükümlerin birlikte değerlendirilmesinden; bir idari işlem nedeniyle herhangi bir hakkı ihlal edilen kimsenin, zararının tazmini istemiyle doğrudan doğruya açacağı tam yargı davasını 60 günlük genel dava açma süresi içerisinde açması gerektiği sonucuna ulaşılmaktadır.
Öte yandan, idari işlemden kaynaklı zararın tazmini istemiyle açılacak davalara ilişkin olarak İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12. maddesinde ayrı ve özel bir düzenleme yapılmış olması karşısında, kişilerin; haklarında iptal davasına konu olabilecek bir işlem tesisi için idareye başvuru yolunu düzenleyen anılan Kanun'un 10.maddesindeki düzenlemenin idari işlemden kaynaklanan zararın davalı idarece ödenmesi istemiyle açılacak tam yargı davaları ile bir ilgisinin bulunmadığı açıktır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Davacı şirket tarafından yapılan plan inceleme ve işlem hizmet bedeli ödemesi, Bakanlığa sunulan imar planı tekliflerinin onaylanması için Bakanlıkça talep edilmesi nedeniyle yapılan bir ödeme olup davacı şirketin bu ödemeden kaynaklı zararının bir idari işlemden kaynaklı olduğunun kabulü gerekmektedir.
Görülmekte olan davada tazmini istenen zarar, idari işlemden kaynaklanan bir zarar olarak kabul edileceğine göre dava açma süresinin de yukarıda yer verilen İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12. maddesine göre hesaplanması gerekmektedir.
Bu durumda, davacı şirket tarafından plan inceleme ve işlem hizmet bedelinin son taksidini ödediği 21/11/2020 tarihinden itibaren 60 günlük genel dava açma süresi içerisinde en son 20/01/2020 tarihinde dava açılması gerekirken, 14/07/2022 tarihinde açılan davanın süre aşımı nedeniyle esasının incelenmesine olanak bulunmamaktadır.
İdari işlemden kaynaklı zararın tazmini istemiyle İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 10. maddesine dayanılarak başvuru yapılması hukuken mümkün olmadığından, davacının ödediği faizle birlikte 8.282.090,92 TL'nin kendisine iadesi istemiyle yaptığı 17/07/2022 tarihli başvurunun zımnen reddi üzerine yeni bir dava açma süresinin işlemeye başlayacağından da söz edilemez.
Ayrıca bu başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemin, 2018 Yılı Döner Sermaye Birim Fiyat Listesinin 644 sayılı KHK'nin 2(H) maddesi Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İnceleme ve İşlem Hizmet Bedelinin Hesaplanmasına İlişkin Usuller başlıklı I numaralı kısmınının uygulama işlemi sayılması mümkün olmadığından birim fiyat listesi yönünden de açılan davada süre aşımı bulunmaktadır.
Bu itibarla, Daire kararının temyize konu iptal ve kabule ilişkin kısmında hukuki isabet görülmemiştir.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalı idarenin temyiz isteminin kabulüne;
2. Danıştay Altıncı Dairesinin 07/06/2023 tarih ve E:2022/5773, K:2023/5670 sayılı kararının temyize konu iptal ve kabule ilişkin kısmının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Daireye gönderilmesine,
4. Kesin olarak, 26/02/2025 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi.

KARŞI OY
X- Temyiz edilen kararla ilgili dosyanın incelenmesinden; Danıştay Altıncı Dairesince verilen kararın temyize konu iptal ve kabule ilişkin kısmının usul ve hukuka uygun olduğu, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenlerinin kararın anılan kısımlarının bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı anlaşıldığından, temyiz isteminin reddi ile kararın temyize konu kısımlarının onanması gerektiği oyuyla, karara katılmıyoruz.