DANIŞTAY 8. DAIRE

Danıştay 8. Daire Başkanlığı         2024/1638 E.  ,  2025/5850 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2024/1638
Karar No : 2025/5850

TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNAN (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı adına tahsisli ... plaka sayılı araca ait servis plakasının; Manisa Büyükşehir Belediyesi 'J ' Plaka Tahsisli Umum Servis Araçları Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Yönergenin 16/2. maddesi uyarınca, iki yılda bir yenilenmesi zorunlu olan çalışma ruhsatının verilen 90 günlük sürede de yenilenmediğinden bahisle belediye uhdesine alınmasına, trafikten kaydının düşürülmesi için yazılı bildirimde bulunulmasına ilişkin Manisa Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezi'nin ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; dava konusu işleme dayanak alınan düzenleyici işlem dava konusu edilmemekle birlikte, 2577 sayılı Kanun'un 7. maddesinin son cümlesi gereğince, Manisa Vergi Mahkemesince hukuka aykırı görülen ve Mahkemelerince de aynen benimsenen karar gerekçesiyle, hukuka aykırı olduğu sonucuna varılan düzenleyici işlem esas alınarak tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uygunluk görülmediği gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; İdare Mahkemesi kararına yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararın, Danıştay Sekizinci Dairesinin 08/11/2023 tarih ve E:2019/9949, K:2023/5497 sayılı kararı ile bozulması üzerine bozma kararına uyularak; İdare Mahkemesince, bireysel işlemin iptali yolundaki Vergi Mahkemesi karar gerekçesi esas alınarak dava konusu işlem hakkında karar verilmiş ise de; gerek çalışma ruhsatı ücretine dayanak düzenleyici işlem gerekse çalışma ruhsatı yenilenmediğinden J plakanın belediye uhdesine alınmasına ilişkin dava konusu işlemin dayanağı yönerge hükümleri iptal edilmediğinden ve yürürlükte olduğundan, söz konusu yönerge hükümlerine uygun olarak tesis edilen dava konusu işlemde hukuka aykırılık, dava konusu işlemin iptali yolundaki Mahkeme kararında ise hukuki isabet görülmediği gerekçesi ile istinaf isteminin kabulü ile davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, uyuşmazlığın esasını, çalışma ruhsatı ücretinin ödenmemesi nedeniyle davalı İdarece çalışma ruhsatının yenilenmeyerek belediye uhdesine alınması ve trafikten kaydının düşülmesi işleminin oluşturduğu, Manisa Büyükşehir Belediyesi 'J ' Plaka Tahsisli Umum Servis Araçları Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Yönergenin 16/2 maddesi uyarınca çalışma ruhsatının yenilenmemesi halinde tebligatta bulunularak azami (90) gün süre verilmesi gerektiği, herhangi bir tebligat yapılmaksızın çalışma ruhsatının yenilenmeyerek belediye uhdesine alınmasının hukuka aykırı olduğu, Anayasa'nın 73. maddesi uyarınca yönerge ile harç ve benzeri mali yükümlülük getirilmesi mümkün bulunmadığından anılan Yönerge ile ruhsat harcı istenilmesinde hukuka uyarlık bulunmadığı, 22/01/2019 tarihinde ... plaka sayılı araca ait çalışma ruhsatı harcı gecikme zammı ile tahsil edilmekle birlikte sonrasında sözkonusu meblağın iade edildiği, Manisa Büyükşehir Belediyesi 'J ' Plaka Tahsisli Umum Servis Araçları Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Yönergede yapılan değişiklik ile çalışma ruhsatı ücretinin yönergeden çıkarıldığı, halihazırda çalışma ruhsatı ücreti talep edilmediği, yürürlükten kaldırılan yönerge hükümlerine dayalı olarak tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı belirtilerek, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmüştür.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının usul ve yasaya uygun olduğu, bozulmasını gerektiren bir neden bulunmadığından temyiz isteminin reddi ile anılan kararın onanması gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davacının duruşma istemi yerinde görülmeyerek işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Manisa Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Dairesi Başkanlığı Ulaşım Koordinasyon Merkezi Şube Müdürlüğünün ... tarih ve E... sayılı yazısı ile, davacı adına tahsisli ... plaka sayılı servis aracının 2017-2018 dönemine ait çalışma ruhsatını yenilemediğinin tespit edildiğinden bahisle (J) plakanın belediye uhdesine alınması yönündeki talebinin, teknik komisyon görüşü de dikkate alınarak, Manisa Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezi Genel Kurulunda görüşülmesi neticesinde; Manisa Büyükşehir Belediyesi 'J ' Plaka Tahsisli Umum Servis Araçları Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Yönergenin 16/2. maddesi uyarınca, iki yılda bir yenilenmesi zorunlu olan çalışma ruhsatının verilen 90 günlük sürede de yenilenmediğinden bahisle belediye uhdesine alınmasına, trafikten kaydının düşürülmesi için yazılı bildirimde bulunulmasına ilişkin olarak Manisa Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezince ... tarih ve ... sayılı karar verilmiştir.
Bunun üzerine, anılan kararın iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
23/07/2004 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun "Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları" başlıklı 7. maddesinin f bendi; "f) Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek." şeklinde, "Ulaşım hizmetleri" başlıklı 9. maddesi; "Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerindeki her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları ile, Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı Ulaşım Koordinasyon Merkezi kurulur. İlçe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım Koordinasyon Merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili üye olarak belirlenmeyen ulaşım sektörü ile ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ihtisas meslek odalarının temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır.
Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır.
Ulaşım koordinasyon merkezi kararları, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe girer.
Ulaşım koordinasyon merkezi tarafından toplu taşıma ile ilgili alınan kararlar, belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgililer için bağlayıcıdır.
Koordinasyon merkezinin çalışma esas ve usulleri ile bu kurullara katılacak kamu kurum ve kuruluş temsilcileri, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile İçişleri Bakanlığı tarafından müştereken çıkarılan yönetmelikle belirlenir.
Büyükşehir belediyelerine bu Kanun ile verilen görev ve yetkilerin uygulanmasında, 13.10.1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun bu Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz." şeklinde düzenlenmiştir.
13/07/2005 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun "Belediyenin yetkileri ve imtiyazları" başlıklı 15. maddesinin aşağıda belirtilen bentlerinde; "f) Toplu taşıma yapmak; bu amaçla otobüs, deniz ve su ulaşım araçları, tünel, raylı sistem dâhil her türlü toplu taşıma sistemlerini kurmak, kurdurmak, işletmek ve işlettirmek.
", "p) Kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek.
" ..."Belediye, (e), (f) ve (g) bentlerinde belirtilen hizmetleri Danıştayın görüşü ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığının kararıyla süresi kırkdokuz yılı geçmemek üzere imtiyaz yoluyla devredebilir; toplu taşıma hizmetlerini imtiyaz veya tekel oluşturmayacak şekilde ruhsat vermek suretiyle yerine getirebileceği gibi toplu taşıma hatlarını kiraya verme veya 67 nci maddedeki esaslara göre hizmet satın alma yoluyla yerine getirebilir." şeklinde düzenlenmiştir. Anılan Kanun'un 18. maddesinin (f) fıkrasında da; kanunlarda vergi, resim, harç ve katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı hizmetleri için uygulanacak ücret tarifesini belirlemek belediye meclisinin görev ve yetkileri arasında sayılmıştır.
5216 sayılı Kanun'un 9. maddesine dayanılarak çıkarılan 15/06/2006 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin "Bağlayıcılık" başlıklı 6. maddesi; "Alt yapı koordinasyon merkezi ile ulaşım koordinasyon merkezi tarafından alınan ortak yatırım ve toplu taşımayla ilgili kararlar; büyükşehir belediyesi, büyükşehir dâhilindeki diğer belediyeler ve büyükşehir sınırları içindeki kamu kurum ve kuruluşları ile diğer gerçek ve tüzel kişileri bağlar." şeklinde, "Ulaşım hizmetlerine ilişkin işlemler" başlıklı 28. maddesinin 2. fıkrası; "(2) Taksi, dolmuş, minibüs ve umum servis araçları ile toplu taşım araçlarının tahsis süreleri, ticari plaka sayıları ile bu plakaların verilmesine ilişkin usul, esas ve devir ücretleri UKOME’ce tespit edilir." şeklinde hükme yer verilmiştir.
23/02/2016 tarihinde yayımlanan ... tarih ve ... sayılı UKOME Genel Kurul Kararı ile yürürlüğe giren Manisa Büyükşehir Belediyesi 'J' Plaka Tahsisli Umum
Servis Araçları Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Yönerge'nin dava konusu işlem tarihinde yürürlükte olan 4. maddesinin (z) bendinin (cc) alt bendinde "Çalışma ruhsatı: (Değişiklik:UK-13/12/2018-2018/157) J plaka tahsisli servis aracının Uygunluk Teknik Muayenesinin yapılması, taşıma sözleşmesinin düzenlenmesi ve bu yönergede belirlenen şartları sağlaması sonrasında (2) iki yılda bir yenilenen ve süre sonunda takip eden Ocak ayı içerisinde Ulaşım Daire Başkanlığınca Personel, Okul vb. Servis hizmeti yürütmek üzere verilen çalışma izin belgesini" ifade ettiği; "Çalışma ruhsatının iptali ve tahsis edilen plakanın belediye uhdesine alınması" başlıklı 13. maddesinde; " ... (2) (Ek:UK-22/08/2016-2016/93) İşletmecinin (2) iki yılda bir yenilemesi zorunlu olan çalışma ruhsatını yenilememesi ve buna bağlı iş sözleşmesini yapmaması durumunda yazılı bildirimde bulunularak azami (90) doksan takvim günü süre verilir, belirtilen sürede sözleşme yapmaması ve çalışma ruhsatını almaması halinde çalışma ruhsatı UKOME Kararı ile iptal edilerek tahsisli plaka belediye uhdesine alınır." hükmüne yer vermiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda anılan mevzuat hükümleri çerçevesinde; Manisa Büyükşehir Belediyesi sınırları içerisinde personel (işçi, memur, tarım işçisi, vb), öğrenci, işçi, engelli, hasta, AVM müşteri vb. ücretli - ücretsiz toplu taşımacılık yapan tüm araçların UKOME kararı ile belirlenen tahsis sayısını geçmemek üzere "J" plaka ve çalışma ruhsatı alması, her iki yılda bir de çalışma ruhsatlarının yenilenmesinin öngörüldüğü anlaşılmaktadır.
Olayda; anlaşmazlığın temelini oluşturan çalışma ruhsatlarının yenilenmesi için Manisa Büyükşehir Belediyesi 'J' Plaka Tahsisli Umum Servis Araçları Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Yönergesinin 4. maddesinin (z) bendinin (cc) ve (çç) alt bentleri ile düzenlenen "Çalışma ruhsatı ücreti" ve "Çalışma Ruhsatı" hükümleri uyarınca ödenmesi gereken bedele ilişkin düzenlemelerin anılan Yönergede ... tarih-... sayılı değişiklik ile yürürlükten kaldırıldığı ve dava konusu işlemin tesis edildiği 28/12/2018 tarihinde yürürlükte olmadığı anlaşılmaktadır. Diğer bir ifadeyle; ... tarih ve ... sayılı değişiklik ile çalışma ruhsatı ücreti ve bu ücretin tahsiline ilişkin hükümlerin Yönerge'den çıkarıldığı ve çalışma ruhsatı verilmesi şartları arasında çalışma ruhsatı ücreti ödenmesinin yer almadığı görülmektedir.
Bu itibarla dava konusu işlem tarihinde yürürlükte bulunmayan hükümler esas alınarak çalışma ruhsatı ücreti ödenmediği gerekçesiyle çalışma ruhsatı yenilenmeyerek tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık, davanın reddi yönünde verilen temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında ise hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
4. Kesin olarak 18/06/2025 tarihinde oybirliği ile karar verildi.