DANIŞTAY 8. DAIRE

Danıştay 8. Daire Başkanlığı         2023/3798 E.  ,  2025/4372 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2023/3798
Karar No : 2025/4372

DAVACI : ...
VEKİLİ : Av. ...

DAVALI : ... Bakanlığı
VEKİLİ : Av. ...

DAVANIN KONUSU :
1- Davacının yapmış olduğu ''SRC5 Kurum Açma Talepli'' başvurusunun reddine ilişkin ... tarih E-... sayılı işlem ile;
2- Bireysel işlemin dayanağı olan; Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının 03/03/2023 tarih ve17236356-010.06.02-2023/3-1017573 sayılı ''Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanlığı ve Tehlikeli Mal Taşımacılığı Sürücü Eğitimi'' konulu ve 2023/2 sayılı Genelge'sinin iptali istemiyle açılmıştır.

DAVACININ İDDİALARI :
Dava konusu Genelge kota sayısının belirlendiği ve bu kotanın Trabzon ili için üç olarak öngörüldüğü; kota engeli nedeniyle SRC1-2-3-4-5 eğitimi verebilen kurumlarla ticari olarak baş edemez durumda olduğu, zira kursiyerlerin SRC5 eğitimi de veren kurumlardan SRC 1-2-3-4 eğitimi alma yoluna gittiği; SRC 1-2-3-4 eğitimi verebilen ama SRC5 eğitimi veremeyen tek kuruluş olduğu, çalışma ve özel teşebbüs kurma hürriyetinin kısıtlandığı; kotanın Genelge ile getirilmesinin hukuka aykırı olduğu, zira; SRC5 eğitimi verebilmek için tarafına yetki belgesi verilmesi istemiyle Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme Genel Müdürlüğü'ne yapılan 12/05/2022 tarihli başvurusu zımnen reddi işlemi ile dayanağı 02/10/2014 tarihinde yayımlanan Karayoluyla Tehlikeli Madde Taşıyan Araç Şoförlerine Yönelik Mesleki Yeterlilik Eğitim Yönergesi'nin 5. maddesinin ikinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerine karşı açtığı davada; Danıştay Sekizinci Dairesi’nin 28/09/2022 tarih ve E:2022/4991 sayılı yürütmenin durdurulması kararı verildiği, anılan kararda; mesleki yeterlilik eğitimi yetki belgesi alabilmek için gerekli koşullar sağlansa dahi sayı sınırlaması nedeniyle söz konusu yetki belgesinin alınamayacağı göz önüne alındığında, mesleki yeterlilik eğitimine ilişkin usul ve esasların bir kısmı Yönetmelikte düzenlenirken bir kısmının Kanunun konunun yönetmelikle düzenleneceği kuralına aykırı olarak Yönerge'de kural altına alınmasında hukuka uyarlık bulunmadığı tespitinin yapıldığı, anılan tespite rağmen davalı idarece bu kez de Genelge ile düzenleme yapıldığı, ayrıca; yürütmenin durdurulması kararı üzerine başvuru yaptığı 21/12/2022 tarihi itibariyle yürürlükte olan hükümlerin dikkate alınması gerektiği ve kendisine kota uygulanmaması gerektiğini ileri sürmektedir.

DAVALININ SAVUNMASI :
Yapılan yetki belgesi başvurularında eğitim kurumlarının belli illerde yoğunlaştığı ve birçok ilde yetkili eğitim kuruluşu bulunmaması nedeniyle vatandaşların eğitim alabilmek için yaşadıkları bölge dışına çıktıklarının görüldüğü; ayrıca eğitim kurumu sayılarının yüksek olduğu illerde yetkilendirilen eğitim kuruluşlarının öğrenci kapasitelerinin vatandaşlardan gelen eğitim taleplerinin üzerinde kalması nedeniyle eğitim kuruluşlarının faaliyetlerinin sürdürülebilirliğinin imkansız hale gelerek eğitim faaliyetlerinin olumsuz etkilendiği, yetki belgesi verilmesinde eğitimlerin serbest, adil ve sürdürülebilir bir rekabet ortamında yapılmasını ve eğitim faaliyetlerinin denetleme işlemlerinin sağlıklı ve etkin bir şekilde yürütülebilmesini teminen illerin nüfus potansiyeli ve sektörün yoğunluğu da dikkate alınarak kota uygulamasının getirildiği, 06.07.2022 tarihinde yayımlanan Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanlığı ve Tehlikeli Mal Taşımacılığı Sürücü Eğitimi Yönetmeliği’nin 7.maddesinin 1. fıkrasının Bakanlığa verdiği yetkiye dayanılarak dava konusu 2023/2 sayılı Genelge’nin hazırlandığı ve TÜİK nüfus verilerine göre kotaların güncellendiği ve Trabzon ili için kotanın üç olarak belirlendiği, davacının SRC5 eğitimi verebilmek için tarafına yetki belgesi verilmesi istemiyle Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme Genel Müdürlüğü'ne yapılan 12/05/2022 tarihli başvurusu zımnen reddi üzerine açılan dava sonrası verilen yargı kararının uygulandığı, zira; davacının 21/12/2022 tarihli başvurusuna 29/12/2022 tarihli işlem ile cevap verilerek başvurusunun değerlendirildiği ancak tepit edilen eksiklikler nedeniyle başvuru dosyasının iade edildiği, akabinde yapılan başvurunun da benzer şekilde eksiklikler nedeniyle iadesinin söz konusu olduğu, son olarak dava konusu Genelge’nin uygulanmaya başlanmasını müteakip yapılan başvurunun ise yürürlükte olan mevzuat hükümleri çerçevesinde reddedildiği, davacının başvuru tarihi dikkate alındığında belirlenen kotanın dolmuş olduğu; kapsamında TÜİK güncel nüfus sayımı sonuçlarına göre il bazında kotaların yeniden belirleneceği, davacının kotanın dolu olduğunu ve yetki belgesi düzenlenmeyeceğini bildiği halde birtakım mağduriyetlerini gerekçe göstererek yetki belgesi başvurusunda bulunduğu, yasal mevzuatın verdiği yetkiye dayanılarak tesis edilen işlemlerde hukuka aykırılık bulunmadığı savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ: Dava konusu işlemlerin iptali gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ : Dava, davacının yapmış olduğu ''SRC5 Kurum Açma Talepli'' başvurusunun reddine ilişkin ... tarih E-... sayılı işlem ile işlemin dayanağı olan; Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının 03/03/2023 tarih ve17236356-010.06.02-2023/3-1017573 sayılı ''Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanlığı ve Tehlikeli Mal Taşımacılığı Sürücü Eğitimi'' konulu ve 2023/2 sayılı Genelge'sinin iptali istemiyle açılmıştır.
Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının "Çalışma ve sözleşme hürriyeti" başlıklı 48. maddesinin 1. fıkrasında; "Herkes, dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetlerine sahiptir. Özel teşebbüsler kurmak serbesttir.", 2. fıkrasında; "Devlet, özel teşebbüslerin millî ekonominin gereklerine ve sosyal amaçlara uygun yürümesini, güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlayacak tedbirleri alır." hükmüne; "Yönetmelikler" başlıklı 124. maddesinde; "Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzel kişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilirler." hükmüne yer verilmiştir.
1 nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 477. maddesinde; tehlikeli madde güvenlik danışmanlığı ile ilgili görev, yetki ve sorumlulukları belirleyerek eğitimini, sınavını ve yetkilendirmesini yapmak; karayolu ve demiryolu alanında tehlikeli mal taşımacılığı faaliyetinde bulunanlar ile şoförler ve makinistler başta olmak üzere bu işlerde çalışanların mesleki yeterlik şartlarını belirlemek, bununla ilgili eğitim vermek veya verdirmek, sınav yapmak veya yaptırmak ve bunları yetkilendirmek ve denetlemek, Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme Genel Müdürlüğü'nün görev ve yetkileri arasında sayılmıştır.
4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'nun "Yetki belgesi alma zorunluluğu ve taşıma hizmeti" başlıklı 5. Maddesinde; "Taşımacılık, acentelik ve taşıma işleri komisyonculuğu ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği yapılabilmesi için Bakanlıktan yetki belgesi alınması zorunludur.
Taşımacılık, acentelik ve taşıma işleri komisyonculuğu ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği yetki belgesi alınabilmesi için taşıma işleri işletmecilerinin mesleki saygınlık, mali yeterlilik ve mesleki yeterliliğe sahip olması gerekmektedir. (Ek cümle: 23.01.2008 - 5728 S.K/Madde 516) Ayrıca, karayoluyla yük ve yolcu taşımacılığı faaliyetlerinde kullanılan ticari araçlarda çalışan şoförlerin, sürücü mesleki yeterlilik belgesi almaları zorunludur. Bu maddeye ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir. 18/01/1954 tarihli ve 6224 sayılı Yabancı Sermayeyi Teşvik Kanunu hükümleri saklıdır.(...)" hükmüne; "Yönetmelik" başlıklı 34. maddesinde; "Bu Kanunun yürürlüğe girmesinden itibaren altı ay içinde e) Taşıma işlerinde çalışan şoför ve diğer görevlilerde aranacak şartlar ve nitelikleri, h) Kanunun uygulanmasıyla ilgili diğer esas ve usulleri, düzenleyen yönetmelikler Bakanlıkça hazırlanarak Resmî Gazetede yayımlanır." hükmüne yer verilmiştir.
03.09.2004 tarih ve 25572 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Karayolu Taşımacılık Faaliyetleri Mesleki Yeterlilik Eğitimi Yönetmeliği'nin "Amaç " başlıklı 1. maddesinde;" Bu Yönetmeliğin amacı, 10/07/2003 tarihli ve 4925 sayılı "Karayolu Taşıma Kanunu" ile 10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesine dayanılarak çıkarılan Karayolu Taşıma Yönetmeliğinde taşımacılık faaliyetleri için öngörülen mesleki yeterlilikle ilgili; mesleki yeterlilik eğitimi ve sınavı, bu eğitimi verecek kurum ve kuruluşların nitelikleri ile bunlara verilecek yetki belgeleri, bu eğitimleri tamamlayanlara veya bu eğitimden muaf olanlara verilecek mesleki yeterlilik belgeleri ve bunlara ilişkin usul ve esasları belirlemektir."; "Kapsam" başlıklı 2. maddesinde; "Bu Yönetmelik, Karayolu Taşıma Yönetmeliği kapsamında faaliyet gösteren gerçek veya tüzel kişiler ile bunlar tarafından istihdam edilen/edilecek kişilerden Mesleki Yeterlilik Belgesi’ne sahip olma şartına tabi olanları ve bunlara eğitim verecek kurum ve kuruluşlar ile eğiticileri kapsar."; "Hukuki Dayanak" başlıklı 3. maddesinde; " Bu yönetmelik; 10/07/2003 tarihli ve 4925 sayılı “Karayolu Taşıma Kanunu” ile 10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesine dayanılarak hazırlanmıştır." hükmüne yer verilmiştir.
Anılan Yönetmeliğin; "Mesleki Yeterlilik Eğitimi Yetki Belgesi Alma Zorunluluğu" başlıklı 10. maddesinde, mesleki yeterlilik eğitimi verecek gerçek ve/veya tüzel kişilerin Bakanlıktan Mesleki Yeterlilik Eğitimi Yetki Belgesi almalarının zorunlu olduğu belirtilerek "Mesleki Yeterlilik Eğitimi Yetki Belgesi Almanın ve Yenilemenin Şartları, Geçersiz Sayılma" başlıklı 15. maddesinde mesleki yeterlilik eğitimi yetki belgesi alabilmek için gerekli şartlar sayılmıştır.
06/07/2022 tarih ve 31888 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanlığı ve Tehlikeli Mal Taşımacılığı Sürücü Eğitimi Yönetmeliği'nin "Amaç" başlıklı 1. maddesinde; " Bu Yönetmeliğin amacı, tehlikeli madde taşımacılığı faaliyetlerinin; insan sağlığına, diğer canlı varlıklara ve çevreye zarar vermeden güvenli, emniyetli ve düzenli bir şekilde yürütülmesi amacıyla, bu faaliyette yer alacak tehlikeli madde güvenlik danışmanlarının ve tehlikeli madde taşıyan araç sürücülerinin eğitimleri, sınavları, belgelendirilmelerine ilişkin usul ve esaslar ile bunlara eğitim verecek eğitim kuruluşları ve eğiticilerin yetkilendirilmeleri, yükümlülükleri, denetimleri ile idari yaptırımlara ilişkin usul ve esasları belirlemektir."; "Kapsam" başlıklı 2. maddesinde; " Bu Yönetmelik, tehlikeli madde güvenlik danışmanlarına ve karayoluyla tehlikeli madde taşıyan araç sürücülerine yönelik eğitim veren kuruluşları, bu kuruluşlarda görev alan eğiticiler ile bu kapsamdaki eğitim ve sınavları, belgelendirilmeleri, denetimleri ve idari yaptırımları kapsar."; "Dayanak" başlıklı 3. maddesinde; " Bu Yönetmelik, 30/11/2005 tarihli ve 5434 sayılı Kanun ile katılmamızın uygun bulunduğu Tehlikeli Malların Karayolu ile Uluslararası Taşımacılığına İlişkin Anlaşmaya (ADR), 21/3/1985 tarihli ve 3172 sayılı Kanunla onaylanması uygun bulunan Uluslararası Demiryolu Taşımalarına İlişkin Sözleşmenin (COTIF) C ana eki olan Tehlikeli Eşyanın Demiryolu ile Uluslararası Taşımasına İlişkin Yönetmeliğe (RID), 10/7/2003 tarihli ve 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanununa, 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 477 nci ve 497 nci maddelerine, 26/9/2011 tarihli ve 655 sayılı Ulaştırma ve Altyapı Alanına İlişkin Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 28 inci maddesine dayanılarak hazırlanmıştır." düzenlemeleri yer almaktadır.
Anılan Yönetmeliğin "Yetki belgesi alma zorunluluğu" başlıklı 5. maddesinde, tehlikeli madde güvenlik danışmanlığı eğitimi ve/veya tehlikeli mal taşımacılığı sürücü eğitimi verecek gerçek veya tüzel kişilerin İdareden TMGDEKYB ve/veya TMTEKYB almalarının zorunlu olduğu belirtilerek "Yetki belgesi almak için gerekli belgeler ve başvuru şartları" başlıklı 7. maddesinde; bu Yönetmelik kapsamında verilecek yetki belgelerinin sayılarının ve bu sayılara ilişkin usul ve esasların Bakanlıkça yapılacak bir düzenleme ile belirleneceği kural altına alınmıştır.
Dava konusu 03/03/2023 tarih ve 2023/2 sayılı Genelge'de; "Tehlikeli madde güvenlik danışmanlarına ve karayoluyla tehlikeli madde taşıyan araç sürücülerine yönelik eğitim veren kuruluşları, bu kuruluşlarda görev alan eğiticiler İle bu kapsamdaki eğitim ve sınavları, belgelendirilmeleri, denetimleri ve İdari yaptırımları kapsayan Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmam ve Tehlikeli Mal Taşımacılığı Sürücü Eğitim Yönetmeliği 6/7/2022 tarihli ve 31888 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir;
Bahse konu Yönetmeliğin "Yetki belgesi almak İçin gerekli belgeler ve başvuru şartlan” başlıklı 7 nci maddesinin birinci fıkrası "Bu Yönetmelik kapsamında verilecekyetki belgelerinin sayıları ve bu sayılara ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça yapılacak bir düzenleme ile belirlenir. " amir olup, bu hükmün uygulanmasını teminen Yetki Belgesi
Sayılan ile ilgili aşağıdaki usul ve esasların belirlenmesine ihtiyaç duyulmuştur.
Buna göre;
A-Dayanak Bu Genelgede düzenlenen hususlar; 10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 477 nci maddesi ile 6/7/2022 tarihli ve 31888 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanı ve Tehlikeli Mal Taşımacılığı Sürücü Eğitim Yöneüneliği çerçevesinde ve bunların Bakanlığımıza vermiş olduğu yetkiye İstinaden uygun görülmüştür.
B-Yetki Belgelerinin Sayısı
1) Yönetmeliğin 7 ncİ maddesinin birinci fıkrasında belirtilen Tehlikeli Madde Taşımacılığ Eğitim Kuruluşu Yetki Belgesi ve Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmam Eğitim Kuruluşu Yetki Belgesi sayıları;
a) Toplam nüfusu 400.000'in altında olan illerde 2 adet,
b) Toplam nüfusu 400.000'den fazla olan illerde ise ilk 400.000 nüfus İçin 2 adet ve
400.000 nüfustan fazla olan her 400.000 nüfus için ilave bir adet olarak uygulanır.
2) Nüfusu azalan illerde, bir önceki sayıya göre düzenlenmiş eğitim merkezlerinin faaliyetleri devam eder. Ancak bu illerde yetki belgesinin herhangi bir nedenle iptal edilmesi halinde, illere göre en son yayımlanan yetki belgesi sayısına göre işlem yapılır.
3)Türkiye İstatistik Kurumu (TÜK) tarafından yayımlanan 2021 yılı il nüfus sayılan esas alınarak İllere göre yeniden belirlenen yetki belgesi sayılan ekli tabloda düzenlenmişür.
4)Türkiye İstatistik Kurtmu (TÜK) tarafından yayımlanan nüfus sayısında değişiklik olması ve bu değişikliğin yetki belgesi sayılarında değişikliğe sebebiyet vermesi halinde ekli tablo güncellenir.
Bu Genelgenin yürürlüğe konulduğu tarihte 9/11/2020 tarihli ve (2020/UI-DGM-01EĞİTİM) sayılı Genelge yürürlükten kaldırılmıştır." kuralı yer almakta olup; Genelge Ekinde yer alan çizelgede il bazında Tehlikeli Madde Taşımacılığ Eğitim Kuruluşu Yetki Belgesi ve Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmam Eğitim Kuruluşu Yetki Belgesi sayıları belirlenmiştir.
Anayasa'nın 124. maddesinde, kamu tüzel kişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren Kanunların ve Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, Yönetmelikler çıkarabileceği düzenlenmiştir. Bu düzenleme, idarenin özerk ve türev düzenleme yetkisinin anayasal dayanağını oluşturmaktadır.
Anayasa'da düzenleyici işlem olarak sadece yönetmelikler belirtilmiş ise de idarenin düzenleme yetkisi bununla sınırlı olmayıp, idareler, değişik adlar altında da (genelge, tamim, sirküler vb.) düzenleyici işlemler yapmaktadırlar.
Normlar hiyerarşisi olarak bilinen temel hukuk ilkesine göre, normlar arasında altlık ve üstlük ilişkisi söz konusu olmakta ve her norm geçerliliğini bir üst hukuk normundan almaktadır. Başka bir anlatımla normlar hiyerarşisi, her türlü normun hiyerarşik olarak bir sıra dahilinde sıralanması ve birbirine bağlı olması anlamına gelmekte olup; bunun doğal sonucu olarak, hiyerarşik sıralamada daha altta yer alan normun, kendisinden üstte bulunan norma aykırı hükümler içeremeyeceği, bir başka deyişle alt norm niteliğindeki düzenleyici işlemlerin, bir hakkın kullanımını üst normda öngörülmeyen bir şekilde daraltamayacağı veya kısıtlayamayacağı; dolayısıyla, düzenleyici bir işlemin kendinden önce gelen kanun ve yönetmelik hükümlerine aykırı düzenlemeler getiremeyeceği kabul edilmektedir.
Tebliğ, genelge ve yönerge gibi düzenleyici işlemler ise; bir yönetmeliğin veya Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin uygulanmasını göstermek amacıyla ve onlara aykırı hükümler içermemek şartıyla yönetmeliklerde veya Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde gösterilen usul ve yöntemleri "açıklayıcı" hükümler taşıyan, yeni bir yöntem ve usul getirmeyen; dayanağı olan mevzuatta yer alan hükümleri aşan düzenleme içermeyen genel düzenleyici işlemlerdir.
Uyuşmazlık, tehlikeli madde taşımacılığına yönelik olarak düzenlenen SRC5 belgesi kapsamında taşıma faaliyetinde bulunan sürücülerin mesleki eğitimini verecek kurum ve kuruluşlara verilecek mesleki yeterlilik eğitimi yetki belgesi sayısına yönelik getirilen sınırlamaya, bir başka deyişle kota uygulamasına ilişkin kurallar ve bu nedenle davacının SRC5 eğitimi verebilmek amacıyla yapmış olduğu başvurusunun reddine ilişkin işlemden kaynaklanmaktadır.
Dava konusu edilen Genelgenin dayanağı hukuki mevzuat içerisinde 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu ve Karayolu Taşımacılık Faaliyetleri Mesleki Yeterlilik Eğitimi Yönetmeliği’nin yer aldığı, 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'nun 5. maddesinde, karayoluyla yük ve yolcu taşımacılığı faaliyetlerinde kullanılan ticari araçlarda çalışan şoförlerin sürücü mesleki yeterlilik belgesi almasına ilişkin usul ve esasların yönetmelikle belirleneceğinin hüküm altına alındığı, Karayolu Taşımacılık Faaliyetleri Mesleki Yeterlilik Eğitimi Yönetmeliği’nde mesleki yeterlilik belgelerinin türlerinin sayıldığı, SRC5'in tehlikeli madde taşımacılığı faaliyetinde bulunan sürücüler için düzenleneceği, Yönetmelik kapsamında mesleki yeterlilik eğitimi vermek üzere faaliyette bulunacak gerçek ve tüzel kişilere mesleki yeterlilik eğitimi yetki belgesinin Bakanlıkça verileceği ve söz konusu eğitimi vermek üzere yetki belgesi alabilmek için gerekli olan şartların aynı Yönetmelikte kural altına alındığı görülmektedir.
Ayrıca; 06/07/2022 tarih ve 31888 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanlığı ve Tehlikeli Mal Taşımacılığı Sürücü Eğitimi Yönetmeliği'nin Yetki belgesi almak için gerekli belgeler ve başvuru şartları başlıklı 7. maddesinde Yönetmelik kapsamında verilecek yetki belgelerinin sayıları ve bu sayılara ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça yapılacak bir düzenleme ile belirleneceği kurala bağlanmış olup; bu kapsamda, 03/03/2023 tarih ve 17236356-010.06.02-2023/3-1017573 sayılı ''Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanlığı ve Tehlikeli Mal Taşımacılığı Sürücü Eğitimi'' konulu ve 2023/2 sayılı Genelge'si ile nüfus kriterine bağlı kota uygulamasının getirildiği ve davacının kurum açmak istediği il olan Trabzon İli için üç eğitim kurumunun planlandığı anlaşılmaktadır.
Mesleki yeterlilik eğitimi yetki belgesi alabilmek için gerekli koşullar sağlansa dahi sayı sınırlaması nedeniyle söz konusu yetki belgesinin alınamayacağı göz önüne alındığında, mesleki yeterlilik eğitimine ilişkin usul ve esasların bir kısmı Yönetmelikte düzenlenirken bir kısmının Kanunun konunun Yönetmelikle düzenleneceği kuralına aykırı olarak Genelge'de kural altına alınmasında ve anılan Genelge hükümleri nedeniyle davacının başvurusunun reddine ilişkin işlemde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle, dava konusu işlemlerin iptali gerektiği, düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Davacının SRC5 eğitimi verebilmek için tarafına yetki belgesi verilmesi istemiyle Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme Genel Müdürlüğü'ne yapılan 12/05/2022 tarihli başvurusunun zımnen reddi üzerine anılan işlem ile dayanağı olan 02/10/2014 tarihinde yayımlanan Karayoluyla Tehlikeli Madde Taşıyan Araç Şoförlerine Yönelik Mesleki Yeterlilik Eğitim Yönergesi'nin 5. maddesinin ikinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerine karşı açtığı davada; Dairemizin 28/09/2022 tarih ve E:2022/4991 sayılı yürütmenin durdurulması kararı üzerine yapmış olduğu ''SRC5 Kurum Açma Talepli'' başvurusunun reddine ilişkin ... tarih E-... sayılı işlem ile işlemin dayanağı olan Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının 03/03/2023 tarih ve 17236356-010.06.02-2023/3-1017573 sayılı, ''Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanlığı ve Tehlikeli Mal Taşımacılığı Sürücü Eğitimi'' konulu ve 2023/2 sayılı Genelge'sinin iptali istemiyle görülmekte olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının "Çalışma ve sözleşme hürriyeti" başlıklı 48. maddesinin 1. fıkrasında; "Herkes, dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetlerine sahiptir. Özel teşebbüsler kurmak serbesttir.", 2. fıkrasında; "Devlet, özel teşebbüslerin millî ekonominin gereklerine ve sosyal amaçlara uygun yürümesini, güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlayacak tedbirleri alır." hükmüne; "Yönetmelikler" başlıklı 124. maddesinde; "Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzel kişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilirler." hükmüne yer verilmiştir.
1 nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 477. maddesinde; tehlikeli madde güvenlik danışmanlığı ile ilgili görev, yetki ve sorumlulukları belirleyerek eğitimini, sınavını ve yetkilendirmesini yapmak; karayolu ve demiryolu alanında tehlikeli mal taşımacılığı faaliyetinde bulunanlar ile şoförler ve makinistler başta olmak üzere bu işlerde çalışanların mesleki yeterlik şartlarını belirlemek, bununla ilgili eğitim vermek veya verdirmek, sınav yapmak veya yaptırmak ve bunları yetkilendirmek ve denetlemek, Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme Genel Müdürlüğü'nün görev ve yetkileri arasında sayılmıştır.
4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'nun "Yetki belgesi alma zorunluluğu ve taşıma hizmeti" başlıklı 5. maddesinde; "Taşımacılık, acentelik ve taşıma işleri komisyonculuğu ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği yapılabilmesi için Bakanlıktan yetki belgesi alınması zorunludur.
Taşımacılık, acentelik ve taşıma işleri komisyonculuğu ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği yetki belgesi alınabilmesi için taşıma işleri işletmecilerinin mesleki saygınlık, mali yeterlilik ve mesleki yeterliliğe sahip olması gerekmektedir. (Ek cümle: 23.01.2008 - 5728 S.K/Madde 516) Ayrıca, karayoluyla yük ve yolcu taşımacılığı faaliyetlerinde kullanılan ticari araçlarda çalışan şoförlerin, sürücü mesleki yeterlilik belgesi almaları zorunludur. Bu maddeye ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir. 18/01/1954 tarihli ve 6224 sayılı Yabancı Sermayeyi Teşvik Kanunu hükümleri saklıdır.(...)" hükmüne; "Yönetmelik" başlıklı 34. maddesinde; "Bu Kanunun yürürlüğe girmesinden itibaren altı ay içinde e) Taşıma işlerinde çalışan şoför ve diğer görevlilerde aranacak şartlar ve nitelikleri, h) Kanunun uygulanmasıyla ilgili diğer esas ve usulleri, düzenleyen yönetmelikler Bakanlıkça hazırlanarak Resmî Gazetede yayımlanır." hükmüne yer verilmiştir.
03/09/2004 tarih ve 25572 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Karayolu Taşımacılık Faaliyetleri Mesleki Yeterlilik Eğitimi Yönetmeliği'nin "Amaç " başlıklı 1. Maddesinde; "Bu Yönetmeliğin amacı, 10/07/2003 tarihli ve 4925 sayılı "Karayolu Taşıma Kanunu" ile 10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesine dayanılarak çıkarılan Karayolu Taşıma Yönetmeliğinde taşımacılık faaliyetleri için öngörülen mesleki yeterlilikle ilgili; mesleki yeterlilik eğitimi ve sınavı, bu eğitimi verecek kurum ve kuruluşların nitelikleri ile bunlara verilecek yetki belgeleri, bu eğitimleri tamamlayanlara veya bu eğitimden muaf olanlara verilecek mesleki yeterlilik belgeleri ve bunlara ilişkin usul ve esasları belirlemektir."; "Kapsam" başlıklı 2. maddesinde; "Bu Yönetmelik, Karayolu Taşıma Yönetmeliği kapsamında faaliyet gösteren gerçek veya tüzel kişiler ile bunlar tarafından istihdam edilen/edilecek kişilerden Mesleki Yeterlilik Belgesi’ne sahip olma şartına tabi olanları ve bunlara eğitim verecek kurum ve kuruluşlar ile eğiticileri kapsar."; "Hukuki Dayanak" başlıklı 3. maddesinde; "Bu yönetmelik; 10/07/2003 tarihli ve 4925 sayılı “Karayolu Taşıma Kanunu” ile 10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesine dayanılarak hazırlanmıştır." hükmü bulunmaktadır.
Anılan Yönetmeliğin; "Mesleki Yeterlilik Eğitimi Yetki Belgesi Alma Zorunluluğu" başlıklı 10. maddesinde, mesleki yeterlilik eğitimi verecek gerçek ve/veya tüzel kişilerin Bakanlıktan Mesleki Yeterlilik Eğitimi Yetki Belgesi almalarının zorunlu olduğu belirtilerek "Mesleki Yeterlilik Eğitimi Yetki Belgesi Almanın ve Yenilemenin Şartları, Geçersiz Sayılma"
başlıklı 15. maddesinde mesleki yeterlilik eğitimi yetki belgesi alabilmek için gerekli şartlar sayılmıştır.
06/07/2022 tarih ve 31888 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanlığı ve Tehlikeli Mal Taşımacılığı Sürücü Eğitimi Yönetmeliği'nin "Amaç" başlıklı 1. maddesinde; "Bu Yönetmeliğin amacı, tehlikeli madde taşımacılığı faaliyetlerinin; insan sağlığına, diğer canlı varlıklara ve çevreye zarar vermeden güvenli, emniyetli ve düzenli bir şekilde yürütülmesi amacıyla, bu faaliyette yer alacak tehlikeli madde güvenlik danışmanlarının ve tehlikeli madde taşıyan araç sürücülerinin eğitimleri, sınavları, belgelendirilmelerine ilişkin usul ve esaslar ile bunlara eğitim verecek eğitim kuruluşları ve eğiticilerin yetkilendirilmeleri, yükümlülükleri, denetimleri ile idari yaptırımlara ilişkin usul ve esasları belirlemektir."; "Kapsam" başlıklı 2. maddesinde; "Bu Yönetmelik, tehlikeli madde güvenlik danışmanlarına ve karayoluyla tehlikeli madde taşıyan araç sürücülerine yönelik eğitim veren kuruluşları, bu kuruluşlarda görev alan eğiticiler ile bu kapsamdaki eğitim ve sınavları, belgelendirilmeleri, denetimleri ve idari yaptırımları kapsar."; "Dayanak" başlıklı 3. maddesinde; "Bu Yönetmelik, 30/11/2005 tarihli ve 5434 sayılı Kanun ile katılmamızın uygun bulunduğu Tehlikeli Malların Karayolu ile Uluslararası Taşımacılığına İlişkin Anlaşmaya (ADR), 21/3/1985 tarihli ve 3172 sayılı Kanunla onaylanması uygun bulunan Uluslararası Demiryolu Taşımalarına İlişkin Sözleşmenin (COTIF) C ana eki olan Tehlikeli Eşyanın Demiryolu ile Uluslararası Taşımasına İlişkin Yönetmeliğe (RID), 10/7/2003 tarihli ve 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanununa, 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 477 nci ve 497 nci maddelerine, 26/9/2011 tarihli ve 655 sayılı Ulaştırma ve Altyapı Alanına İlişkin Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 28 inci maddesine dayanılarak hazırlanmıştır." düzenlemeleri yer almaktadır.
Anılan Yönetmeliğin "Yetki belgesi alma zorunluluğu" başlıklı 5. maddesinde, tehlikeli madde güvenlik danışmanlığı eğitimi ve/veya tehlikeli mal taşımacılığı sürücü eğitimi verecek gerçek veya tüzel kişilerin İdareden TMGDEKYB ve/veya TMTEKYB almalarının zorunlu olduğu belirtilerek "Yetki belgesi almak için gerekli belgeler ve başvuru şartları" başlıklı 7. Maddesinin dava tarihi itibariyle yürürlükte olan halinde; bu Yönetmelik kapsamında verilecek yetki belgelerinin sayılarının ve bu sayılara ilişkin usul ve esasların Bakanlıkça yapılacak bir düzenleme ile belirleneceği kural altına alınmıştır.
Dava devam ederken 27/12/2023 tarih ve 32412 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanlığı ve Tehlikeli Mal Taşımacılığı Sürücü Eğitimi Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 1. maddesiyle asıl Yönetmeliğin 7. maddesinde değişiklik yapılmış olup; anılan değişiklikle; "Bu Yönetmelik kapsamında verilecek yetki belgesi sayıları aşağıdaki şekilde belirlenir ve uygulanır:
a) Toplam nüfusu 400.000’in altında olan her ile 2 adet yetki belgesi verilir.
b) Toplam nüfusu 400.000’den fazla olan illerde, ilk 400.000 nüfus için 2 adet ve 400.000 nüfustan fazla olan her 400.000’lik nüfus için ilave bir adet yetki belgesi verilir.
c) Nüfusu azalan illerde, bir önceki sayıya göre düzenlenmiş eğitim merkezlerinin faaliyetleri devam eder. Ancak bu illerde yetki belgesinin herhangi bir nedenle iptal edilmesi halinde, illere göre en son yayımlanan yetki belgesi sayısına göre işlem yapılır.
ç) Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yayımlanan nüfus sayısında değişiklik olması ve bu değişikliğin yetki belgesi sayılarında değişikliğe sebebiyet vermesi halinde illere göre yetki belgesi sayıları güncellenir.(...)" kuralı benimsenmiştir.
Dava konusu 03/03/2023 tarih ve 2023/2 sayılı Genelge'de; "Tehlikeli madde güvenlik danışmanlarına ve karayoluyla tehlikeli madde taşıyan araç sürücülerine yönelik eğitim veren kuruluşları, bu kuruluşlarda görev alan eğiticiler İle bu kapsamdaki eğitim ve sınavları, belgelendirilmeleri, denetimleri ve İdari yaptırımları kapsayan Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmam ve Tehlikeli Mal Taşımacılığı Sürücü Eğitim Yönetmeliği 6/7/2022 tarihli ve 31888 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir;
Bahse konu Yönetmeliğin "Yetki belgesi almak İçin gerekli belgeler ve başvuru şartlan” başlıklı 7 nci maddesinin birinci fıkrası "Bu Yönetmelik kapsamında verilecekyetki belgelerinin sayıları ve bu sayılara ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça yapılacak bir düzenleme ile belirlenir. " amir olup, bu hükmün uygulanmasını teminen Yetki Belgesi
Sayılan ile ilgili aşağıdaki usul ve esasların belirlenmesine ihtiyaç duyulmuştur.
Buna göre;
A-Dayanak Bu Genelgede düzenlenen hususlar; 10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 477 nci maddesi ile 6/7/2022 tarihli ve 31888 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanı ve Tehlikeli Mal Taşımacılığı Sürücü Eğitim Yöneüneliği çerçevesinde ve bunların Bakanlığımıza vermiş olduğu yetkiye İstinaden uygun görülmüştür.
B-Yetki Belgelerinin Sayısı
1) Yönetmeliğin 7 ncİ maddesinin birinci fıkrasında belirtilen Tehlikeli Madde Taşımacılığ Eğitim Kuruluşu Yetki Belgesi ve Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmam Eğitim Kuruluşu Yetki Belgesi sayıları;
a) Toplam nüfusu 400.000'in altında olan illerde 2 adet,
b) Toplam nüfusu 400.000'den fazla olan illerde ise ilk 400.000 nüfus İçin 2 adet ve
400.000 nüfustan fazla olan her 400.000 nüfus için ilave bir adet olarak uygulanır.
2) Nüfusu azalan illerde, bir önceki sayıya göre düzenlenmiş eğitim merkezlerinin faaliyetleri devam eder. Ancak bu illerde yetki belgesinin herhangi bir nedenle iptal edilmesi halinde, illere göre en son yayımlanan yetki belgesi sayısına göre işlem yapılır.
3)Türkiye İstatistik Kurumu (TÜK) tarafından yayımlanan 2021 yılı il nüfus sayılan esas alınarak İllere göre yeniden belirlenen yetki belgesi sayılan ekli tabloda düzenlenmişür.
4)Türkiye İstatistik Kurtmu (TÜK) tarafından yayımlanan nüfus sayısında değişiklik olması ve bu değişikliğin yetki belgesi sayılarında değişikliğe sebebiyet vermesi halinde ekli tablo güncellenir.
Bu Genelgenin yürürlüğe konulduğu tarihte 9/11/2020 tarihli ve (2020/UI-DGM-01EĞİTİM) sayılı Genelge yürürlükten kaldırılmıştır." kuralı yer almakta olup; Genelge Ekinde yer alan çizelgede il bazında Tehlikeli Madde Taşımacılığ Eğitim Kuruluşu Yetki Belgesi ve Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmam Eğitim Kuruluşu Yetki Belgesi sayıları belirlenmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Anayasa'nın 124. maddesinde, kamu tüzel kişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren Kanunların ve Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, Yönetmelikler çıkarabileceği düzenlenmiştir. Bu düzenleme, idarenin özerk ve türev düzenleme yetkisinin anayasal dayanağını oluşturmaktadır.
Anayasa'da düzenleyici işlem olarak sadece yönetmelikler belirtilmiş ise de idarenin düzenleme yetkisi bununla sınırlı olmayıp, idareler, değişik adlar altında da (genelge, tamim, sirküler vb.) düzenleyici işlemler yapmaktadırlar.
Doktrinde yer alan görüş; Türk hukukunda yürütme ve idarenin özerk düzenleme yetkisinin bulunmadığı, bunun türevsel ve bağımlı olduğu, ancak kanundan veya kanunlar bütününden güç alabileceği, hiçbir halde asli (ilkel) ve koşulsuz sayılamayacağı yolundadır.(Lütfi Duran, İdare Alanının Düzenlenmesinde Teşrii ve Tanzimi Tasarrufların Sınırları, İÜHFM, cilt XXX, sayı 3-4, s.466 vd.; Turan Güneş, Türk Pozitif Hukukunda Yürütme Organının Düzenleyici İşlemleri, s.80-86; Sıddık Sami Onar, İdare Hukukunun Umumi Esasları, s.377-378; Tahsin Bekir Balta, İdare Hukukuna Giriş I, s.79-82; Şeref Gözübüyük, Yönetim Hukuku, s.178-179;Turgut Tan, Ekonomik Kamu Hukuku, s.42)
İdarenin düzenleme yetkisinin aslında ikincil, türev nitelikte olduğu hususunda bugün için bir duraksama bulunmamaktadır. Anayasa'ya göre, idarenin, düzenleme yetkisini kanunlar çerçevesinde ve kanunlara uygun olarak kullanması gereklidir. Kanunun öngördüğü düzenleme yetkisinin yine kanunda belirtildiği gibi kullanılması, kanun hükmü, bir konunun yönetmelikle düzenlenmesini öngörüyorsa, düzenlemenin yönetmelikle yapılması zorunludur.
Yine, Lütfi Duran tarafından, yürütme organ ve makamlarının düzenleyici işlemleri yapmaya girişirken Anayasada veya kanunlarda bir dayanak ya da tutamak aramak ve bulmak zorunda oldukları, yasama organının Anayasada öngörülmüş olsun olmasın, bir konuyu kanunla düzenleyebilmesi gibi herhangi bir konuyu serbestçe ve dilediği gibi düzenleyebilme anlamında özerk düzenleme yetkilerinin bulunmadığı, bir düzenlemenin üst kurallara "uygun olarak" yapılmasının "aykırı olmayarak" gerçekleştirilmesine oranla daha sıkı bağımlılığı gerektirdiği, yürütme görevi "kanunlar çerçevesinde" yerine getirilirken yapılan düzenlemenin üst kurallarla bağdaşmasının yeterli sayılacağı, yani söz konusu yetkinin daha serbestçe kullanılabileceği, bu itibarla "kanunlara uygun olarak kullanılabilecek" olan yürütme yetkisinin özerk düzenleme gücünü içermediği, bu itibarla TBMM Anayasa çerçevesi içerisinde her konuyu dilediği gibi Kanunla düzenleyebildiği halde yürütmenin düzenleyici veya birel işlemlerinde kanunlara aykırı hukuki durumlar ihdas edemeyeceği, ancak Kanundan kalkarak, onu açıklayıp tamamlayıcı düzenlemeler yapılabileceği ifade edilmiştir. (Lütfi Duran, Düzenleme Yetkisi Özerk Sayılabilir mi? İHİD, sayı:1-3, s. 33-42)
Ayrıca, normlar hiyerarşisi olarak bilinen temel hukuk ilkesine göre, normlar arasında altlık ve üstlük ilişkisi söz konusu olmakta ve her norm geçerliliğini bir üst hukuk normundan almaktadır. Başka bir anlatımla normlar hiyerarşisi, her türlü normun hiyerarşik olarak bir sıra dahilinde sıralanması ve birbirine bağlı olması anlamına gelmekte olup; bunun doğal sonucu olarak, hiyerarşik sıralamada daha altta yer alan normun, kendisinden üstte bulunan norma aykırı hükümler içeremeyeceği, bir başka deyişle alt norm niteliğindeki düzenleyici işlemlerin, bir hakkın kullanımını üst normda öngörülmeyen bir şekilde daraltamayacağı veya kısıtlayamayacağı; dolayısıyla, düzenleyici bir işlemin kendinden önce gelen kanun ve yönetmelik hükümlerine aykırı düzenlemeler getiremeyeceği kabul edilmektedir.
Tebliğ, genelge ve yönerge gibi düzenleyici işlemler ise; bir yönetmeliğin veya Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin uygulanmasını göstermek amacıyla ve onlara aykırı hükümler içermemek şartıyla yönetmeliklerde veya Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde gösterilen usul ve yöntemleri "açıklayıcı" hükümler taşıyan, yeni bir yöntem ve usul getirmeyen; dayanağı olan mevzuatta yer alan hükümleri aşan düzenleme içermeyen genel düzenleyici işlemlerdir.
Uyuşmazlık, tehlikeli madde taşımacılığına yönelik olarak düzenlenen SRC5 belgesi kapsamında taşıma faaliyetinde bulunan sürücülerin mesleki eğitimini verecek kurum ve kuruluşlara verilecek mesleki yeterlilik eğitimi yetki belgesi sayısına yönelik getirilen sınırlamaya, bir başka deyişle kota uygulamasına ilişkin kurallar ve bu nedenle davacının SRC5 eğitimi verebilmek amacıyla yapmış olduğu başvurusunun reddine ilişkin işlemden kaynaklanmaktadır.
Dava konusu edilen Genelgenin dayanağının 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu ve Karayolu Taşımacılık Faaliyetleri Mesleki Yeterlilik Eğitimi Yönetmeliği olduğu, 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'nun 5. maddesinde, karayoluyla yük ve yolcu taşımacılığı faaliyetlerinde kullanılan ticari araçlarda çalışan şoförlerin sürücü mesleki yeterlilik belgesi almasına ilişkin usul ve esasların yönetmelikle belirleneceğinin hüküm altına alındığı, Karayolu Taşımacılık Faaliyetleri Mesleki Yeterlilik Eğitimi Yönetmeliği’nde mesleki yeterlilik belgelerinin türlerinin sayıldığı, SRC5'in tehlikeli madde taşımacılığı faaliyetinde bulunan sürücüler için düzenleneceği, Yönetmelik kapsamında mesleki yeterlilik eğitimi vermek üzere faaliyette bulunacak gerçek ve tüzel kişilere mesleki yeterlilik eğitimi yetki belgesinin Bakanlıkça verileceği ve söz konusu eğitimi vermek üzere yetki belgesi alabilmek için gerekli olan şartların aynı Yönetmelikte kural altına alındığı görülmektedir.
06/07/2022 tarih ve 31888 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanlığı ve Tehlikeli Mal Taşımacılığı Sürücü Eğitimi Yönetmeliği'nin Yetki belgesi almak için gerekli belgeler ve başvuru şartları başlıklı 7. maddesinde Yönetmelik kapsamında verilecek yetki belgelerinin sayıları ve bu sayılara ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça yapılacak bir düzenleme ile belirleneceği kurala bağlanmıştır. Bu kapsamda, 03/03/2023 tarih ve 1017573 sayılı ''Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanlığı ve Tehlikeli Mal Taşımacılığı Sürücü Eğitimi'' konulu ve 2023/2 sayılı Genelge'si ile nüfus kriterine bağlı kota uygulamasının getirildiği ve davacının kurum açmak istediği il olan Trabzon İli için üç eğitim kurumunun planlandığı anlaşılmaktadır.
Bu itibarla, Mesleki yeterlilik eğitimi yetki belgesi alabilmek için gerekli koşullar sağlansa dahi nüfus kriteri uyarınca açılabilecek kurum sayısına yönelik sınırlama nedeniyle söz konusu yetki belgesinin alınamayacağı göz önüne alındığında, mesleki yeterlilik eğitimine ilişkin usul ve esasların bir kısmı Yönetmelikte düzenlenirken bir kısmının Kanun hükmüne aykırı olarak Genelge'de kural altına alınmasında ve anılan Genelge hükümleri nedeniyle davacının başvurusunun reddine ilişkin işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
Bununla birlikte, verilen kararın davacının SRC5 mesleki yeterlilik eğitimi yetki belgesi verilmesi anlamına gelmediği, davalı Bakanlık tarafından mevcut düzenlemeler dikkate alınarak başvurunun tekrar değerlendirileceği açıktır.
Nitekim; benzer olarak Dairemizin 28/09/2022 tarih ve E:2022/4991 sayılı kararı da bu yöndedir.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının 03/03/2023 tarih ve 1017573 sayılı ''Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanlığı ve Tehlikeli Mal Taşımacılığı Sürücü Eğitimi'' konulu ve 2023/2 sayılı Genelgesinin İPTALİNE,
2. Davacının yapmış olduğu ''SRC5 Kurum Açma Talepli'' başvurusunun reddine ilişkin ... tarih E-... sayılı işlemin İPTALİNE,
3. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ... TL yargılama giderinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
4. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ... TL vekâlet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
5. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde taraflara iadesine,
6. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere,
07/05/2025 tarihinde esasta oybirliği gerekçede oyçokluğu ile karar verildi.

GEREKÇEDE KARŞI OY:
(X)- Davacının SRC5 eğitimi verebilmek için tarafına yetki belgesi verilmesi istemiyle Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme Genel Müdürlüğü'ne yapılan 12.05.2022 tarihli başvurusu zımnen reddi üzerine anılan işlem ile dayanağı 02/10/2014 tarihinde yayımlanan Karayoluyla Tehlikeli Madde Taşıyan Araç Şoförlerine Yönelik Mesleki Yeterlilik Eğitim Yönergesi'nin 5. maddesinin ikinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerine karşı açtığı davada Dairemizin 28/09/2022 tarih ve E: 2022/4991 sayılı yürütmenin durdurulması kararı uyarınca yapmış olduğu ''SRC5 Kurum Açma Talepli'' başvurusunun reddine ilişkin ... tarih E-... sayılı işlem ile işlemin dayanağı olan Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının 03/03/2023 tarih ve 17236356-010.06.02-2023/3-1017573 sayılı, ''Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanlığı ve Tehlikeli Mal Taşımacılığı Sürücü Eğitimi'' konulu ve 2023/2 sayılı Genelge'sinin iptali istemiyle görülmekte olan dava açılmıştır.
Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının "Temel Hak ve Hürriyetlerin Sınırlanması" başlıklı 13. maddesinde; "Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz." hükümlerine, "Çalışma ve sözleşme hürriyeti" başlıklı 48. maddesinin 1. fıkrasında; "Herkes, dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetlerine sahiptir. Özel teşebbüsler kurmak serbesttir.", 2. fıkrasında; "Devlet, özel teşebbüslerin millî ekonominin gereklerine ve sosyal amaçlara uygun yürümesini, güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlayacak tedbirleri alır." hükmüne; "Yönetmelikler" başlıklı 124. maddesinde; "Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzel kişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilirler." hükmüne yer verilmiştir.
Hukuk düzenimizde var olan normlar [Anayasa, kanun, yönetmelik ve adsız düzenleyici işlemler (genel tebliğler, tebliğler, genelgeler vs.)] belli bir sıralamaya ve hiyerarşiye, yani astlık-üstlük ilişkisine tabi tutularak düzenlenmiştir. Bu hiyerarşi gereği, her norm kendisinden bir üstteki norma uygun olarak düzenlenmek ve bu normlara aykırı hükümler taşımamak; başka bir anlatımla, üst normun kendisine verdiği hukuksal sınırın içinde kalmak zorunda olup, kendisinden üst bir norma aykırı veya bu normu değiştirici nitelikte bir hüküm içermesi durumunda hukuka aykırı olacağı tabiidir.
Bilindiği gibi; normlar hiyerarşisinde yasalardan sonra gelen yönetmelikler bir yasa hükmüne dayalı olarak hazırlanır ve yasa hükümlerine açıklık getirilmesi suretiyle bu yasa hükümlerinin uygulamaya geçirilmesi amaçlanır. Yasa koyucu düzenleyeceği konularda genel prensipleri belirler ve bunun uygulanmasını yürütmeye bir başka ifadeyle idarelere bırakır. Ancak idarelerin düzenleme yapma yetkisi yasama organının çizdiği sınırlar içinde, başta Anayasa olmak üzere, Kanun, Tüzük gibi üst hukuk normlarına aykırı olmamak kayıt ve şartına bağlı olarak gerçekleşebilir.
Dava konusu Genelge'nin dayanağı olan 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'nun 5. maddesinde, karayoluyla yük ve yolcu taşımacılığı faaliyetlerinde kullanılan ticari araçlarda çalışan şoförlerin sürücü mesleki yeterlilik belgesi almasına ilişkin usul ve esasların yönetmelikle belirleneceği belirtilmiş olmakla birlikte, bu usul ve esasların, mesleki yeterlilik belgesi alınabilmesi için yapılacak başvurular, sürücülerin yerine getirmesi gereken yükümlülükler, davalı idarece belgenin verilmesi sırasında göz önünde bulundurulacak kriterler, verilecek eğitimin niteliği, kapsamı ve yapılacak denetimler gibi niteliği itibarıyla Kanunla düzenlenme zorunluluğu bulunmayan uzmanlık ve idare tekniğine ilişkin hususları kapsadığı anlaşılmaktadır.
Bununla birlikte, Anayasa’da yer alan temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılması, vergi ve benzeri mali yükümlülüklerin konması ve memurların atanması, özlük hakları gibi münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda kanun kapsamında temel esaslar, ilkeler ve çerçeve belirlenmeden idarelerce düzenleme yapılması yasama yetkisinin devredilemezliği ilkesine aykırılık oluşturacaktır. (AYM, E.2011/42, K.2013/60, 9/5/2013; E.2019/36, K.2021/15, 4/3/2021, § 57; E.2022/43, K.2022/81, 21/6/2022, § 18 )
Dava konusu Genelge hükümleri ile mesleki yeterlilik eğitimi yetki belgesi alınabilmesi için il nüfusuna göre açılacak kurum sayısına sınırlama getirilmiş olup, ilgili Kanun hükümlerinde öngörülmeyen, çalışma ve sözleşme hürriyetini kısıtlayıcı nitelikte bulunan söz konusu hükümlerde ve anılan hükümlere dayalı olarak davacının başvurusunun reddine ilişkin işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varıldığından dava konusu işlemlerin anılan gerekçeyle iptali gerektiği görüşüyle çoğunluk kararına gerekçe yönünden katılmıyorum.