DANIŞTAY 8. DAIRE

Danıştay 8. Daire Başkanlığı         2022/3213 E.  ,  2025/1393 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2022/3213
Karar No : 2025/1393

TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNAN (DAVACI): ... Madencilik San. ve Tic. A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...

DAVALI YANINDA MÜDAHİL:...Yatırım Üretim ve Ticaret A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi.... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı şirkete ait ... ili, ... ilçesi ile ... ilçesi sınırları içerisinde bulunan ..., ... ve ... ruhsat numaralı maden ruhsat alanlarında bu ruhsatlarla çakışık ER:... erişim numaralı 376,37 hektarlık ... RES Projesi Özel İzin Alanı içerisindeki önceki RES Proje Alanının revize edilerek yeni bir RES Proje Alanı belirlenmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü işleminin iptali istenilmektedir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:... K:... sayılı kararda; dosyada bulunan bilgi ve belgeler ile bilirkişi raporu ve ek bilirkişi raporunun incelenmesi ve değerlendirilmesinden, davacı ... Madencilik Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi tarafından yapılan madencilik faaliyeti ile Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nce türbin koordinatları noktalarına verilen onay sonucunda müdahil ... Enerji Yatırım Üretim ve Ticaret Anonim Şirketi tarafından yapılan rüzgar enerji santrali projesi yatırımının T1-T2-T3-T4-T5 türbinlerinin bulunduğu noktada birbirinin faaliyetini engellediği, "çakışmanın bulunduğu", söz konusu 5 adet türbinin revize edilerek yer değişikliği yapılmasında davalı idarece somut ve açıklayıcı gerekçelerin sunulamadığı, yine "çakışmanın" olduğu alanın davacı şirket maden işletme ruhsatı içerisinde kaldığı ve görünür rezervi mevcut olmakla birlikte revize edilmiş haliyle RES projesinin hayata geçmesi neticesinde maden işletme faaliyetinin de çakışan ruhsat alanı içerisinde yapılamaz hale geleceği, yine alandaki cevherin işletilebilir özellikte olduğu ve cevher üzerine türbin planlanmasının ekonomik cevherin yerinden alınmadan yapılmasının uygun olmadığı, revize haliyle RES proje alanı ile maden işletme ruhsat sahasının çakışmasındaki mevcut ekonomik rezervin işletilebilirliğinde kaynak kaybının yaratılacağı ve bunun da kamu zararına sebebiyet vereceği, RES proje lisans sahasının geniş olduğu görüldüğünden; lisans sahasında daha başka farklı alternatif bölgelerde (özellikle revize öncesi alanda) söz konusu projenin gerçekleştirilebilme imkanın olduğu, sonuç olarak davacı şirkete ait maden işletme ruhsatı alanı ile müdahil şirket tarafından yapılan rüzgar enerji santrali özel izin alanı içerisindeki T1-T2-T3-T4-T5 türbinlerinde çakışmanın yaşandığı, alanda madencilik açısından ekonomik işletilebilir rezerv üzerinde madencilik yapılmamasının kamu kaynağı kaybına sebebiyet vereceği anlaşıldığından dava konusu revizyon işleminin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı sonucuna varıldığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Her ne kadar, Mahkemece taşınmaz mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yapıldıktan sonra bilirkişi kurulu tarafından verilen rapora dayanılarak karar verilmiş ve bilirkişi raporunda özetle; "... Madencilik Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi Ruhsat Numarası ... sayılı ruhsat alanı ile ... Enerji Yatırım Üretim ve Ticaret Anonim Şirketi tarafından yapılan Rüzgar Enerji Santrali özel izin alanı içerisindeki T1, T2, T3, T4 ve T5 türbinlerinin çakışmanın bulunduğu ve çakışmanın yaşandığı bölgede madencilik yapılmamasının kamu zararına sebebiyet vereceği (...)" belirtilmiş ise de; anılan bilirkişi raporunun sadece maddi duruma (çakışmaya) ilişkin saptamasının Dairelerince verilecek olan karara esas alınabilecek bir husus olarak değerlendirildiği, bilirkişi raporundaki "kamu zararına" ilişkin değerlendirmenin, sadece altın odaklı bir değer esasına dayanılarak yapılması ve söz konusu RES projesinde elde edilecek enerjinin yaratacağı ekonomik değerin üzerinde durulmaması ve bu bağlamda aralarında üstün kamu yararı kıyası yapılmamasının eksik bir inceleme ve değerlendirme oluşturmasına karşılık, esasen bilirkişi kurulunun -çakışmanın yaşandığı bölgede madencilik yapılmamasının kamu zararına sebebiyet vereceğine- ilişkin değerlendirmesinin, bilirkişiye başvurulmasını gerektirecek özel ve teknik bilgi olmaması ve sadece bilirkişi heyetinin kanaatinden ibaret bulunması, "üstün kamu yararı" tartışmasının ise yargı yerlerince değerlendirilebilecek bir konu olması nedenleriyle uyuşmazlığın çözümünün; "altın" ve "enerji" tercihleri arasında "üstün kamu yararı" bağlamında değerlendirme yapılarak hangisinin daha öncelikli olduğunun saptanmasına bağlı olduğu, somut olayda; üstün kamu yararı bağlamında ülkemizin "altın" ve "enerji" ihtiyaçlarının önceliği, ülke ekonomisine katkısı, her iki üretimin birlikte yapılabilir olma, çakışan faaliyetlerden halen hangisinin işlerlik kazandığı veya kazanmaya yakın olma durumları, çevreye olan etkileri ile birlikte değerlendirildiğinde; altın madenciliğine göre enerji üretiminin, şimdilik daha öncelikli ve önemli olduğu ve daha "üstün kamu yararı amacı" taşdığı sonucuna varıldığı gerekçesiyle, davalı ve müdahilin istinaf istemlerinin kabulü ile İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına, davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, bilirkişi raporundaki tespitlere rağmen, söz konusu tespitlerin aksi yönünde davanın reddine karar verildiği, RES alanının geniş olması nedeniyle alternatif alan bulunabileceği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare ve davalı yanında müdahil tarafından, istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NUN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davacının duruşma istemi yerinde görülmeyerek işin gereği görüşüldü:

İNCELEME ve GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
... ili, ... ilçesinde 55 MW gücünde kurulması planlanan ... RES Projesi için... tarih ve ... sayılı üretim lisansının alındığı, proje alanının davalı idare kayıtlarına ER:... erişim sayılı ... RES Projesi "Özel İzin Alanı" olarak işlendiği, projenin yeni türbin yerleşimine göre revize edildiği ve yeni proje alanına herhangi bir arama ve işletme ruhsatı verilmemesinin talep edildiği, davalı idarece yapılan tetkik ve sorgulama neticesinde revize proje alanının proje güzergahının 2 adet işletme ve 1 adet arama ruhsat sahası ile çakıştığının tespit edildiği, söz konusu tespitine istinaden davalı idarece mahallinde tetkik yapıldığı, tetkik sonucundaki heyet raporunda; ... RES Projesi revize alanı ve çakışmalı olan S:... ve S:... sayılı IV. grup altın ruhsatları ile ilgili kararların 3213 sayılı Maden Kanunu'nun ilgili maddeleri gereğince Kurul tarafından verileceğinden bahisle, anılan Kurul kararına dayanak teşkil edecek ilgili bilgi ve belgelerin proje sahibi şirkete (... Enerji Yatırım Üretim ve Ticaret A.Ş.) ve çakışmalı ruhsat sahibi şirkete (ruhsatın davacı şirkete devir öncesinde ... Madencilik Sanayi Ticaret A.Ş.) bildirilmelerinin istendiği, davalı idare Genel Müdürlüğü'ne sunulan yazı ve eklerinin davalı idarece incelenmesi sonucunda; revize edilerek yeniden belirlenen RES Proje alanının davacı şirket uhdesindeki S:..., S:..., S:... ve S:... sayılı IV. grup altın işletme izni ve izin talep edilen alanlarla çakışmanın giderildiği, S:... sayılı IV. grup altın işletme ruhsat sahasında ve civarında rezerv geliştirme faaliyeti kapsamında sondaj çalışması yapıldığı ve çakışmanın tespit edildiği, sondaj loglarında yapılan analiz sonuçlarında altın veriminin 2 ppm'nin altında olduğu, ortalama altın ve gümüş tenörünün ayrı ayrı 1 ppm'in altın olduğundan bahisle RES Proje alanı ile çakışmalı alanlarda ekonomik olarak cevherleşme tespit edilemediği, RES revize proje alanında kaynak kaybının olmayacağını belirtir ... tarih ve E... sayılı mülga Maden İşleri Genel Müdürlüğü işleminin tesisi üzerine bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT:
3213 sayılı Maden Kanunu'nun dava konusu işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle 7. maddesinin 15. fıkrasında; "Madencilik faaliyetleri ile Devlet ve il yolları, otoyollar, demir yolları, havaalanı, liman, baraj, enerji tesisleri, petrol, doğalgaz, jeotermal boru hatları, su isale hatları gibi kamu yararı niteliği taşıyan veya gerçek/tüzel kişilere ait diğer yatırımların birbirlerini engellemesi, maden işletme faaliyetinin yapılamaz hale gelmesi, yatırım için başka alternatif alanların bulunamaması durumunda, madencilik faaliyeti ve yatırımla ilgili karar, Kurul tarafından verilir." düzenlemesi, aynı maddenin 16. fıkrasında; "Herhangi bir yatırım yapılmamış I. Grup ve II. Grup (a) bendi madenler, mıcır, kaba inşaat, baraj, gölet, liman, yol gibi yapılarda kullanılan her türlü yapı hammaddeleri için verilen ruhsatlar ile görünür rezervi belirlenmemiş diğer grup maden ruhsat sahaları ile çakışan aynı yerdeki diğer yatırımlara Genel Müdürlükçe izin verilir. Ruhsatlı sahalarda görünür rezervi belirlemek üzere yapılan sondaj, kuyu, galeri, desandre gibi işler için yapılan yatırımların ve maden varlığının belgelenmesi durumunda tespit edilen görünür rezerv alanı dışındaki alanlar için, diğer yatırımların madencilik faaliyetlerini engellemeyeceğine Genel Müdürlükçe karar verilmesi halinde diğer yatırım için izin verilir. Bu alanlarda ruhsat sahibi tarafından yapılmış yatırımı etkileyen bir husus var ise bu alanla ilgili karar Bakanlık tarafından verilir. İşletme ruhsat alanı içerisinde ancak işletme izni veya görünür rezerv alanı dışındaki bir alanda diğer yatırımlara Genel Müdürlükçe izin verilebilir. Yatırımın işletme izni veya görünür rezerv alanı ile çakışması durumunda, Kurul tarafından karar verilir. Arama ruhsatı döneminde hiçbir yatırım yapılmamış ise diğer yatırımlara engel teşkil etmez." düzenlemesi yer almaktadır.
Dava konusu işlem tarihinde yürürlükte olan 21/09/2017 tarih ve 30187 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Maden Yönetmeliği'nin 121. maddesinin 1. fıkrasında, " Madencilik faaliyetleri ile Devlet ve il yolları, otoyollar, demir yolları, havaalanı, liman, baraj, enerji tesisleri, petrol, doğalgaz, jeotermal boru hatları, su isale hatları gibi kamu yararı niteliği taşıyan veya gerçek/tüzel kişilere ait diğer yatırımların birbirlerini engellemesi, maden işletme faaliyetinin yapılamaz hale gelmesi, yatırım için başka alternatif alanların bulunamaması durumunda, madencilik faaliyeti ve yatırımla ilgili karar, Kurul tarafından verilir." düzenlemesine, maddenin 2. fıkrasında "Madencilik faaliyetleri ile birinci fıkrada sayılan yatırımların aynı alana isabet etmesi halinde yatırımcı veya maden ruhsat sahibi tarafından Genel Müdürlüğe müracaat edilir. Yatırımcı, yatırım için başka alternatif alan olmadığına dair bilimsel ve teknik bilgi ve belgeleri Genel Müdürlüğe vermek zorundadır." düzenlemesine, maddenin 3. fıkrasında "Genel Müdürlüğün mahallinde yaptığı/yaptırdığı inceleme üzerine yapılan değerlendirmeler sonucunda, kamu yararı niteliği taşıyan yatırımlar ile madencilik faaliyetlerinin birbirini engellediği, yatırımın gerçekleştirilmesi halinde maden işletme faaliyetinin yapılamaz hale geleceği, planlanan yatırımın, ruhsatın işletme izni veya görünür rezerv alanı ya da ruhsata dayalı olarak üretim yapılan tesis alanı ile çakıştığının tespit edilmesi durumlarında heyet tespitlerine ilişkin yapılacak işlemler ile ilgili Genel Müdürlük kararı taraflara gönderilir. İlgili taraflardan bu aşamadaki bilgi, belge ve görüşlerinin bir ay içinde bildirilmesi istenilir. Bu sürede tarafların anlaşmaya vardıklarını bildirmeleri durumunda işlemler sonlandırılır. Bu sürede, tarafların görüş bildirmemeleri veya anlaşmaya varamamaları halinde işlemler resen yürütülür. Bu aşamadan sonra Genel Müdürlükçe konunun Kurula götürülmesine karar verilir. Kurulun kararına mesnet teşkil etmek üzere Genel Müdürlükçe bir rapor hazırlanır veya hazırlattırılır." düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda yer alan mevzuata göre, madencilik faaliyetleri ile gerçek/tüzel kişilere ait diğer yatırımların birbirlerini engellemesi, maden işletme faaliyetinin yapılamaz hale gelmesi, yatırım için başka alternatif alanların bulunamaması durumunda, madencilik faaliyeti ve yatırımla ilgili olarak madencilik faaliyetinin mi yoksa yatırımın mı gerçekleşeceği hakkında karar alınması gerektiği, görünür rezerv alanı dışında yapılacak yatırımlar için Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünden, görünür rezerv alanı ile çakışan yatırımlar için Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından karar/izin verileceği düzenlenmiştir.
Uyuşmazlıkta, davacı şirketin madencilik faaliyeti ile müdahil şirketin RES projesinin birbirini engelleyip engellemediğinin, söz konusu faaliyetlerin aynı anda yürütülmesinin mümkün olup olmadığının ve Maden Kanunu'nun 7. maddesinin 15. ve 16. fıkrası hükümlerinin işletilip işletilmeyeceğinin açıklığa kavuşturulması gerekmektedir. Bu bakımdan İdare Mahkemesince yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen raporda;
"1-Davacı tarafından gerçekleştirilen madencilik faaliyeti ile davalı idare yanında davaya katılan şirket tarafından yapılacak olan RES projesi yatırımının birbirini engelleyip engellemediği:
Madencilik faaliyeti ile davalı idare yanında davaya katılan şirket tarafından yapılacak olan RES projesi yatırımının, madencilik faaliyeti yapan şirketin ruhsat sahası içinde ancak işletme izni sınırları dışında olduğu, bilirkişi incelemesi sırasında gözlenmiştir. İşletme izni sınırları dışında bulunan RES türbinlerinden 5 tanesi arama geliştirme sırasında cevherin gelişebileceği noktalarda yer alıyor olabilir. Bunu belirlemek için bölgedeki jeolojiyi ve bölgede bulunan altın cevherinin yataklama şekline göre nasıl konumlandığının belirlenmesi gereklidir. Ruhsat sınırları madencilik faaliyetini yapan firmanın ilgili alandaki maksimum çalışma sınırlarını belirler. İşletme izni ise ruhsat sahasının tamamına ya da bir kısmına olacak şekilde alınabilir. İşletme izninin asıl amacı mevcut madencilik faaliyetin günümüz koşulları ve şartlarında firmanın ekonomik gücü ve piyasa arzına göre tespit edilerek ruhsat sahasından ki madencilik firması tarafından talep edilen alandır. Yerinde yapılan keşifte çakışmanın yaşandığı alanın tamamı görüldü. Burada ... Enerji Yatırım Üretim ve Ticaret Anonim Şirketi tarafından yapılan Rüzgar Enerji Santrali projesinin çalışmalarının başlandığı ilgili alandaki türbin koordinatlarına göre zemindeki ağaçların kesim budama işlerinin yapıldığı, yollarının genişleme ve düzenleme faaliyetlerinin devam ettiği gözlenmiştir. Ardından şalt alanına gidildi burada ki alanda ağaçların temizlendiği ve inşaat çalışmalarının başlayarak temel ve inşaat demir direklerin dikildiği gözlendi. Akabinde tüm rüzgar direklerinin dikileceği yerlerin tamamına yerinde gidilerek ilgili tüm alanların GPRS ile koordinatları tespit edilerek yerlerin resimleri çekildi. Keşfe davacı tarafın RES projesinin izin alanı içerisinde kalan ve hiçbir rüzgar direği dikilmeyen alternatif alan olarak gösterilen yere gidildi. Burada ki incelemeler tamamlanarak keşif tamamlandı.
Keşif sırasında çakışmanın yaşandığı bölgedeki GPS ile 6 derecelik ED50 datumundaki koordinatları (UTM ED50, 35N, 6°) Y= 0525098.000, X= 4388174.000 olarak tespit edilmiştir. Bu koordinatlarda türbin T1, T2, T3, T4 ve T5 hem ... Madencilik Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi Ruhsat No: ... maden ruhsatı hem de ... Enerji Yatırım Üretim ve Ticaret Anonim Şirketi ER:... özel izin alanı ve rüzgar enerji santrali EÜ:/... lisans izin alanı içerisinde kalmaktadır. Çakışmanın yaşandığı türbinler T1, T2, T3, T4 ve T5 nolu direk yerleridir. Davacı firma tarafından ilgili alanda altın rezervi olduğu hususunda itiraz mevcuttur.
(...)
Şalt yeri ... Madencilik Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi Ruhsat No: ... maden ruhsatı içerisinde kalmaktadır. Lakin burada rezerv konusunda bir çakışma ve itiraz dava dosyasında bulunmamaktadır.
(...)
Türbin T15 ve T16 ... Madencilik Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi maden ruhsatı dışındadır. Türbin T12, T13 ve T14 ... Madencilik Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi Ruhsat No: ... maden ruhsatı içerisinde kalmaktadır. Lakin burada rezerv konusunda bir çakışma ve itiraz dava dosyasında bulunmamaktadır.
(...)
Türbin T6, T7 ve T8 ... Enerji Yatırım Üretim ve Ticaret Anonim Şirketi rüzgar enerji santrali ... lisans izin alanı içerisinde kalmaktadır. Türbin T6, T7 ve T8 ... Madencilik Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi Ruhsat No: ... maden ruhsatı içerisinde kalmaktadır. Lakin burada rezerv konusunda bir çakışma ve itiraz dava dosyasında bulunmamaktadır.
(...)
Türbin T9, T10 ve T11 ... Enerji Yatırım Üretim ve Ticaret Anonim Şirketi rüzgar enerji santrali ... lisans izin alanı içerisinde kalmaktadır. Türbin T9, T10 ve T11 ... Madencilik Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi Ruhsat No: ... maden ruhsatı içerisinde kalmaktadır. T9 nolu türbin maden ruhsatı ve RES izin alanı sınır çizgisinin üzerinde kalmaktadır. Lakin burada rezerv konusunda bir çakışma ve itiraz dava dosyasında bulunmamaktadır.
(...)
Davacı ... Madencilik Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi tarafında haritacı bilirkişinin mavi renk ile belirtiği 1305 hektarlık türbin noktasının bulunmadığı alandır. İlgili bölgedeki koordinat mavi ile boyalı alan dışından karşı yol cephesinden alanı görür bir noktadan alınmıştır. Dosyadaki resmi koordinatlardan izin alanları tespit edilmiştir.
Dava konusu T1, T2, T3, T4 ve T5 nolu türbinler yapılan keşifte ve dosyadaki sunulan bilgi ile belgelerden hem ... Madencilik Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi maden ruhsatı hem de ... Enerji Yatırım Üretim ve Ticaret Anonim Şirketi rüzgar enerji santrali lisans izin alanı içerisinde kalmaktadır. Türbinler kurulduktan sonra ilgili alanda ve yakınında(250 metre mesafede) madencilik çalışması yapılması hem iş güvenliği hem de işletme üretim açısında uygun olmayacaktır. Türbinlerin çakışık alanda kurulmaması durumunda topoğrafyaya uygun madencilik çalışması yapılması ve altın cevherinin üretilmesi sırasında çakışma alanı dışındaki türbin yerlerine ve şalt alanına bir sakıncası bulunmamaktadır.
... Madencilik Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi tarafından yapılan madencilik faaliyeti ile Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün türbin koordinatları noktalarına onayı ile ... Enerji Yatırım Üretim ve Ticaret Anonim Şirketi tarafından yapılan Rüzgar Enerji Santrali projesi yatırımının çakışmanın yaşandığı beş adet türbin bölgesinde birbirinin faaliyetini engellediği.
2- Davacı tarafından gerçekleştirilen maden işletme faaliyetinin yapılamaz hale gelip gelmeyeceği, davacının işletme ruhsatlı sahasında yapılması planlanan RES yatırım alanının tespit edilen görünür rezerv alanı dışında olup olmadığı veya görünür rezerv alanı ile çakışıp çakışmadığının tespiti:
Derin kazıların sınırında ya da yakınında bulunacak Rüzgar Enerji Santrali türbine veya taşıma hatlarına en fazla 50 metrelik yaklaşma ve şev eğimlerini çalıştığı jeolojik formasyona göre belirlemelidir. Bu durumda yakınlarda yapılan bir Rüzgar Enerji Santrali projesi, madencilik faaliyetleri başladığında işletme sıkıntıları çıkaracaktır. Mevcut ... Enerji Yatırım Üretim ve Ticaret Anonim Şirketi tarafından yapılan Rüzgar Enerji Santrali projesi yatırımının planlanan şekli ile kurulması ... Madencilik Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi tarafından yapılan madencilik faaliyetini ruhsat sahası içerisindeki altın cevherinin bulunduğu alanlarda faaliyeti yapılamaz duruma getirecektir. İlgili türbinlerin bu alanlara kurulması oldukça maliyetli ve zor yatırımlardır.
... Madencilik Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi tarafından yapılan rezerv hesabı incelendiğinde; metal madenciliğinde uluslararası referans Kanada standardı ... ile yaptığını ve ... Üniversitesi Maden Mühendisliği Bölümündeki öğretim görevlilerinden rapor alınarak hesabın teyit edildiği hususunda dosyadaki raporlar hesabı aşağıdaki gibidir.
Metal Madenciliğinde Uluslararası Referansı Kanada Standardı ... ile 2011 yılında ... Madencilik Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi tarafından talep edilen ve .... Ltd. tarafından yapılan hesaplamada;
Toplam Rezerv: 44.388.000 ton(yaklaşık 32 ton altın metal)
Ruhsat No:... işletme izin alanı üretim: 16.000.000 ton cevher(1.1g/t altın tenörü)
Beş adet RES türbini ile çakışan maden ruhsat rezerv alanı: 14.000.000 ton
25.02.2019 tarihinde altın metal fiyatlarında 0.2-0.3 g/ton altın cut-off değerine kadar ekonomik olduğu, RES ile çakışmalı alanın CUT-OFF tenörü 0.5 g/ton durumunda 146.3 milyon USD değerinde olduğu.
(...)
... Madencilik Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi tarafından 15.10.2020 tarihli ek beyan dilekçesinde;
1 ton malzemeden alınacak altın miktarı: 0.711 ppm
Altın (Au) Cevherin yoğunluğu: 2.7 ton/m3
1 m3 cevher içerisindeki altın miktarı: 0,711x2,7=1,919 gr
1 gr altın güncel fiyatı: 485 TL
1 m3 cevher içerisindeki altın fiyatı: 1,1919x485=930,71 TL
Şev Açısı: 45 derece
1 m3 cevher için kazı miktarı: 32 m3
Günümüz m3 kazı maliyeti: 8 TL
Kazı maliyeti: 32x8=256 TL
Net kar: 931,71-256=675,71 TL
1 tonluk kazılan alanda elde edilen gelirin dilekçenin verildiği tarihte 675,71 TL kar hesabı davacı firma tarafından yapılmıştır.
Metal Madenciliğinde Uluslararası Referansı olarak kabul edilen Kanada Standardı NI-... ile 2011 yılında ... Madencilik Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi tarafından talep edilen ve ... Pty. Ltd. tarafından yapılan hesaplamada ve ... Üniversitesi Maden Mühendisliği Bölümündeki Öğretim Görevlilerin hazırlamış olduğu rapordaki hesaplamalar en önemli husus sondaj verilerinin içerisinde ki altın ve gümüş cevheri tenörüdür. ... firması uluslararası yetkili bir rezerv hesaplama modeli ile 2011 yılındaki ekonomik veriler doğrultusunda raporu hazırlamıştır. ... Üniversitesi Maden bölümü tamamen akademik bir kurum olup, rezerv hesaplama modeli ile 2019 yılındaki ekonomik veriler doğrultusunda raporu hazırlamıştır. Bu raporların içesindeki veriler incelendiğinde oluşturulan tablo analiz maliyetleri raporların başlangıç dayanağı olan sondaj verilerindeki altın tenörü ve maden ruhsat sahasının alanıdır. Bu başlangıç verilerin şirketlerin karot analizleri doğrultusunda yetkili ve yetkin kişilerin bu verileri analiz etmesi sonucunda ortaya çıkmıştır. İki raporda içerdikleri yıllar doğrultusunda bölgedeki altın cevherinin üretiminin ekonomik olduğu ve işletile bilirliğini vurgulamıştır. ... Madencilik Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi tarafından yapılan rezerv hesabına bakıldığında; burada altının günümüz satış fiyatına göre basit bir üretim maliyeti yapılarak son tüketicinin alım oranı ile işletme gideri hesaplamaları ortak görülerek aradaki farkın net kar olması düşünülmüş. Hesaplamanın sonunda karlı ve işletilmesi kesin hesap oluşmuştur. Muhakkak net bir maliyet analizinde yapılacak hesaplamada çakışmanın yaşandığı alan dahil ruhsatların tamamında işletme maliyetine göre madencilik faaliyeti yapılması hususunda verilerin karlı bir analiz çıkarması mümkündür. Ama şirketin yapmış olduğu basit hesap usulü kadar değildir. Beşinci bilirkişi sorusunda rezerv hesabına dayalı maliyet hesabı daha detaylı açıklanacaktır.
... Madencilik Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi tarafından gerçekleştirilen maden işletme faaliyetinin çakışan ruhsat alanı içerisinde yapılamaz hale geleceği, davacının işletme ruhsatlı sahasında yapılması planlanan ... Enerji Yatırım Üretim ve Ticaret Anonim Şirketi tarafından Rüzgar Enerji Santrali yatırım alanının tespit edilen görünür rezerv (sondaj verileri ışığında) alanı dışında olmadığı veya görünür rezerv alanı ile içerisinde iki projenin çakıştığı.
3- RES projesi yatırımı sahibi şirketçe talep edilen alana ilişkin (Revize için) alternatif durumlarının mevcut olup olmadığı, alternatif alanlarda davacı tarafından gerçekleştirilecek madencilik faaliyeti kapsamında cevherli alanların konumu, durumu ve tercih edilebilir olup olmadığının tespiti:
(...)
Türkiye Rüzgâr Atlası çalışması kapsamında toplam 45 adet istasyonda 1989-1998 yılları arasında Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü ve Enerji Tabii Kaynaklar Bakanlığı Elektrik İşleri Etüd İdaresi Genel Müdürlüğü iş birliği ile ölçümler yapılmıştır. Bu ölçümlerden yola çıkılarak Türkiye Rüzgâr Atlası oluşturulmuştur.
Bu harita incelendiğinde, ölçülen rüzgar potansiyelinin %30 u kullanılabilir, bu göz önüne alındığında dava konusu bölge haritada kırmızı ile renklendirilmiş ve kapalı topoğrafyalarda 4-5 6 rüzgar yoğunluğunda açık topografyalar da, tepelerde ise 6 dan 8 e kadar rüzgar yoğunluğunda bir bölgedir. verimli bir RES yapılabilmesi için en düşük rüzgar yoğunluğunun 4 den büyük olması istendiği düşünülürse, bölge RES yatırımları için oldukça değerlidir. RES projesi yatırımı sahibi şirketçe talep edilen alana ilişkin (Revize için) alternatif durumlarının mevcut olup olmadığı, sorusunda bölgede daha önce de belirlenen proje yer sorunları ve Edremit havaalanı uçuş ve iniş yaklaşım rotaları etki alanlarında kaldığı için revize edilmiş son nokta olarak davalı bölgeye gelmiştir. Revize olarak endemik türlerden en az 50 metre mesafede olması gereken türbinler, maden sahasının cevher devamını kestiği yerlerde biraz daha ötelenebilir ancak ruhsat sınırları dışına çıkması proje sahibi tarafından mümkün görülmemiştir.
Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü İnşaat ve Emlak Dairesi Başkanlığının... tarihli Sayı:... sayılı kurum görüşünde T1, T2, T3, T4, T5, T6 türbinleri toplamda 6 tane ... ... Havalimanı için Doc 8168-Pans-Ops kriterlerine göre dizayn edilmiş pas geçme usulünü etkilediği ve türbinlerin kurulumunun uygun bulunmadığı, 12 adet türbin kurulumunun ise mevcut hava trafiği hizmetleri açısından olumsuz bir etkisinin olmadığı hususunda görüş verdiği, ... Madencilik Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi tarafından haritacı bilirkişiye hazırlanan ve mavi renk ile boyalı alternatif alan Keşif sırasında müdahil firma tarafından bu alana ilgili kurum görüşü olduğundan herhangi bir türbin dikilemediği ifade edilmiştir.
(...)
İlgili kurumun görüşünde birbirine çok yakın olan dokuz adet türbinden altı tanesini yerinin hava trafiği açısından uygun bulmayarak yakın mesafede ki üç adet türbin noktasının bir sorun teşkil etmeyeceği görüşünü bildirmiştir. Kurumun görüşünde en dikkat çeken husus hangi alan doğrultusunda bu projenin türbin yerlerinin tam anlamıyla uygun bulunmayacağı açısından belirli bir koordinat güzergâh listesi yada bölgedeki güzergâhı etkileyen alanın haritasının bildirilmemiş olmasıdır.
... Madencilik Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketine ait ruhsat numarası ... sayılı ruhsatın ruhsat alanının içerisinde bir kısmının şekil-8 de koyu mavi renk ile belirtilerek bölgede kaldığı, Şekil-8 de ruhsat numarası ... sayılı ruhsatın işletme izninin sarı renk ile taranarak gösterimi yapıldığı ve çok az bir alanda çakışık alan olduğu, revize edilmeyen dokuz adet türbin noktasının şekil-10 da mavi renk ile boyalı alanın sol alt kısmında kaldığı diğer yerlerde hakim tepe ve rüzgar ölçümleri için uygun alanların olması, buradaki bölgede ... Madencilik Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketinin ruhsat alanı dışında alanlar olması ve Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü İnşaat ve Emlak Dairesi Başkanlığının olumsuz bir görüş bildirimin mavi alanın tamamı için bulunmaması hususları dikkate alındığında ... Enerji Yatırım Üretim ve Ticaret Anonim Şirketi tarafından yapılan Rüzgar Enerji Santrali projesi kapsamında gerekli rüzgar ölçümleri ve türbin modeli seçimine göre alanda türbin kurulmasının mümkün olduğu,
RES projesi yatırımı sahibi şirketçe talep edilen alana ilişkin (Revize için) alternatif durumlarının mevcut olduğu, alternatif alanlarda davacı tarafından gerçekleştirilecek madencilik faaliyeti kapsamında cevherli alanların konumu, durumu ve tercih edilebilir teknik rüzgar ölçüm sebepleri olduğu, lakin ekonomik cevherin yerinden alınmadan yapılmasının uygun olmadığı.
5- RES projesi için revize edilen alanda kalan davacı şirkete ait madencilik faaliyetindeki cevherli alanın ekonomik işletilebilirliğinin tespiti,
Bölgedeki sondaj verileri belirli zonlarda altın verimliliğinin 2-4 ppm düzeylerinde olduğunu göstermektedir. Günümüz teknolojileri ve altın ons değerinin yüksekliği göz önüne alındığında ekonomik bir işletme olacağı öngörülmüştür.
Bilirkişi heyeti olarak tarafsız rezerv hesabımızda, inceleme bölgesinde cevher oluşumu epidermal porfiri yataklanma modeli olduğu ve ... Madencilik Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi tarafından yapılan 11 adet sondaj verileri dikkate alınarak incelenmiştir.
Genel şev açısının bölgedeki kayaç sertliğine göre 45 derece ile 60 derece arasında belirlenebilir.
Çakışan alandaki altın ortalaması: 0,711 ppm,
Cevherli zonun yüzeyden itibaren 6,7 metre ile 169 metre arasında tespit edildiği,
Altın Tenörün 42. metreden sonra 127. metre arasında yapılan karotlarda en yüksek olduğu kısımlardır,
Altın töner aralığı 0,32-2.47 ppm arasında belirlendiği, altının yoğunluğu 2,7 ton/m3 1 ton dekapajın içerisinde 0,711 * 2,7 = 1,91 gr altın mevcuttur.
Keşif tarihindeki altın ons değeri,
15.10.2020 tarihinde Altın / Ons fiyatı arşivlere 1.901,68 $ olarak kayıt edilmiştir. ... Consultants Pty. Ltd. tarafından yapılan hesaplama tarihine göre;
01.11.2011 tarihinde Altın / Ons fiyatı arşivlere 1.623,35 $ olarak kayıt edilmiştir.
... Üniversitesi Maden Mühendisliği Bölümündeki Öğretim Görevlilerin hesaplama tarihine göre;
08.09.2018 tarihinde Altın / Ons fiyatı arşivlere 1.501,59 $ olarak kayıt edilmiştir.
Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü tarafından hesaplama tarihine göre;
27.11.2017 tarihinde Altın / Ons fiyatı arşivlere 1.293,5 $ olarak kayıt edilmiştir. Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü tarafından heyet görüşü tarihine göre;
27.02.2018 tarihinde Altın / Ons fiyatı arşivlere 1.333,72 $ olarak kayıt edilmiştir.
Dakapaj maliyeti 2 TL/ton ile 10 TL/ton arasında (işletmenin mevcut yeri, işçilik, malzeme, kayacın sertliği gibi parametreler fiyatı değiştirir)
Altın yığın liç maliyeti 5 $/ton-10$/ton arasında(işletmede kullanılan teknolojik imkan, işçilik, nakliye, proses süreçleri parametreleri fiyatı değiştirir.)
Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü tarafından 45 derecelik genel şev açısı ile basamak yüksekliği 10 metre 99,4 metre örtü tabakası altındaki 10,84 metrelik altın zonunun işletilmesi düşünüldüğünde 0,711 ppm altın için örtü tabakası 32 m3 kazı hacmi hesaplaması dikkate alındığında; Dekapaj ve Liç maliyetleri en yüksek bedelden hesaplandığı düşünülürse,
32 m3 * 10 TL = 320 TL kazı maliyeti
0.711 ppm * 2,7 ton/m3 = 1,919 gr 1 ton toprak içerisindeki Altın Tenör Miktarı
Altın liç maliyeti 10 $ = 10 $ * 7,92 TL = 79,2 TL Yığın Liç Maliyeti
Diğer nakliye, işçilik, arıza bakım onarım 1 ton toprak için 20 TL
Toplam maliyet 320 + 79,2 + 20 = 419,2 TL
1,919 gr altın * 484,22 TL/gr = 929,21 TL altın piyasa arz bedeli
484,22 TL - 481,34 TL = 2,88 TL Altın gr alış bedeli
2,88 TL * 1,919 gr = 5,52 TL satış maliyeti
929,21 TL - 5,52 TL = 923,69 TL işletme cirosu
923,69 TL – 419,2 TL = 504,49 TL NET KAR
Yukarıda izah etmeye çalıştığımız maliyet analizi kalemleri Ülkemiz piyasa koşullarının en üst limit değerleri alınarak hesaplanmış olup ilgili alandaki üretilmesi planlanan cevherin madencilik ekonomisi açısından işletilebilir olduğu ve kamu yararı açısından üretilmesinde fayda maliyet analizinde artı değer taşıdığı hesaplanmıştır. RES projesi için revize edilen alanda kalan davacı şirkete ait madencilik faaliyetindeki cevherli alanın ekonomik işletilebilir olduğu.
7-Revize edilen RES proje alanı ile davacı şirkete ait ruhsat sahasının çakışması halinde mevcut ekonomik rezervin işletilebilirliğinde kaynak kaybının söz konusu olup olmayacağı, kamu zararı meydana gelip gelmeyeceğinin tespiti:
Ruhsat sahalarının çakışması, altın cevher işletmesi başladığında cevherin yataklanması da göz önüne alındığında RES hattının ne kadar yakınına ne kalınlık ve verimde gideceğinin belirlenmesi ile kaynak kaybı olup olmayacağı belirlenebilir. Her iki yatırımın da ruhsat hakları korunarak, oluşan zararın kanuna uygun olarak Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünce karşılanması ile iki yatırım da ekonomiye kazandırılması değerlidir.
(...)
Dava konusu proje alanın, kapasite faktörü, verimlilik konusunda rüzgar enerjisinden elektrik üretme bakımından uygun vaziyette olduğu ve kar edebilir özellikte olduğu,
(...)
Ruhsatların son durumu Tablo-5, Tablo-6, Tablo-7 ve Tablo-8 deki ruhsat durumları belirtilmiştir. Burada ... Madencilik Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi Ruhsat Numarası 59956 sayılı ruhsat ile ... Enerji Yatırım Üretim ve Ticaret Anonim Şirketi tarafından yapılan Rüzgar Enerji Santrali T1, T2, T3, T4 ve T5 türbinlerinin çakışmanın yaşandığı ve bilirkişi beşinci soruda maden ekonomik rezerv hesaplamasından detaylıca bahsettiğimiz veriler ve analizler sonucunda madencilik açısından kaynak kaybının söz konusu olduğu,
Revize edilen RES proje alanı ile davacı şirkete ait ruhsat sahasının çakışması halinde mevcut ekonomik rezervin işletilebilirliğinde kaynak kaybının söz konusu olduğu, kamu zararı meydana geleceği tespit edilmiştir." şeklinde görüş beyan edildiği görülmektedir.
Ayrıca, 15/02/2021 tarihli ek bilirkişi raporunda "... Madencilik Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi Ruhsat Numarası ... sayılı ruhsat alanı ile ... Enerji Yatırım Üretim ve Ticaret Anonim Şirketi tarafından yapılan Rüzgar Enerji Santrali özel izin alanı içerisindeki T1, T2, T3, T4 ve T5 türbinlerinin çakışmanın yaşandığı alanda madencilik açışından ekonomik işletilebilir rezerv olduğu, çakışmanın yaşandığı bölgede madencilik yapılmamasının kamu zararına sebebiyet vereceği.(...)" yönünde beyanda bulunulmuştur.
Maden Kanunu'nun 7. maddesinin 15. fıkrası uyarınca, madencilik faaliyeti ile diğer yatırımların birbirlerini engellemesi, maden işletme faaliyetinin yapılamaz hale gelmesi, yatırım için başka alternatif alanların bulunamaması durumunda madencilik faaliyetinin mi yoksa yatırımın mı gerçekleşeceği hakkında karar alınması gerekmektedir. Bu bakımdan, yukarıda ayrıntısına yer verilen bilirkişi raporunda, madencilik faaliyeti ile RES projesinin birbirini engellediği ve RES projesinin yapılması halinde maden işletme faaliyetinin yapılamaz hale geleceği ortaya konulmuştur. Ayrıca raporda, RES projesi için alternatif alan bulunduğu belirtilmiş ise de, bölgede havalimanının ve farklı maden sahalarının varlığı nedeniyle RES projesindeki boş alanların doğrudan alternatif alan olarak kabulüne olanak bulunmadığı, nitekim raporda söz konusu alternatif alanlara ilişkin herhangi bir koordinat belirtilmediği gibi alternatif alanın RES projesine uygunluğunun tespiti için rüzgar ölçümlerinin de yapılması gerektiğinden, mevcut haliyle yatırım için alternatif alan varlığının tereddütsüz şekilde kabulüne olanak bulunmamaktadır.
Öte yandan, Maden Kanunu'nun 7. maddesinin 16. fıkrası uyarınca, görünür rezerv alanı dışında yapılacak yatırımlar için Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünce izin verilebilir ise de, görünür rezerv alanı ile çakışan yatırımlar için Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından karar/izin verileceği kurala bağlanmıştır. Bilirkişi raporunda, çakışmanın meydana geldiği T1, T2, T3, T4 ve T5 türbinlerinin bulunduğu alanda davacı tarafından görünür rezerv belirlemeye yönelik sondaj yapıldığı, sondaj sonucunda maden varlığının tespit edildiği ve bu madenin davalı idarenin savunması ve hesaplamalarının aksine ekonomik olarak işletilebilir düzeyde bulunduğu belirtildiğinden, mevcut tespitler gözetilerek maden işletme faaliyeti ile RES projesi hakkında MAPEG tarafından nihai karar verilmesine olanak bulunmadığı sonucuna varılmaktadır.
Bu durumda, dosyada yer alan bilgi ve belgeler ile bilirkişi raporundaki tespitler birlikte değerlendirildiğinde, madencilik faaliyeti ve RES yatırımı ilgili olarak madencilik faaliyetinin mi yoksa RES yatırımının mı gerçekleşeceği hakkında Maden Kanunu'nun 7. maddesinin 15. ve 16. fıkralarında yer verilen düzenlemeler dikkate alınarak Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığınca bir karar verilmesi gerektiğinden, Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünce tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmamıştır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesinin... gün ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
4. Kesin olarak 25/02/2025 tarihinde oybirliği ile karar verildi.