DANIŞTAY 8. DAIRE

Danıştay 8. Daire Başkanlığı         2021/6008 E.  ,  2025/3456 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2021/6008
Karar No : 2025/3456

TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNAN (DAVALI) : ... Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının, aleyhine olan kısım yönünden temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Afyonkarahisar ili, Sandıklı ilçesi, ... köyü hudutları içerisinde yer alan Sicil:... sayılı II-(b) grubu maden işletme ruhsatlı sahanın işleteni davacıya, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 12/7, 10/7 ve 31/2 maddeleri uyarınca toplam 1.470.331,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün ... tarih ve E... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda;
Maden Kanunu'nun 12/7. maddesi uyarınca 1.346.120,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin kısmı yönünden,
İdare tarafından düzenlenen 08/10/2019 tarihli mahallinde tetkik raporunda,"ocağın 3 kademeli olduğu, ocak çevresinde 29 adet mermer blok sayıldığı, 1 adet blok ortalama 7 m³ ve 2,6 ton olarak değerlendirilerek 29 m³ x 7 x 2,6 ton= 527,80 ton mermer stoku olduğu, projede % 20 olarak beyan edilen ocak verimi %10 olarak değerlendirilerek mevcut ocakta yapılan imalat ölçümünde 3654,537 m3 kazı tespit edildiği, buna göre 3654,357 m³ x 2,6 x % 10= 950,18 ton blok mermer üretildiğinin tespit edildiği, bu hesaplamaya göre 950,18-527,80= 422,38 ton mermer sevkiyatı yapıldığı, ocak başı satış fiyatının 283,34-TL olduğu kabulüyle 950,18 ton x 283,34 TL x 5 kat= 1.346.120,00-TL rakamına ulaşıldığı; ancak, ocağın 3 kademeli olduğunun belirtilmesine ve her bir kademede çıkarılacak mermerin kalitesinin farklı olduğunun dosya kapsamından anlaşılmasına rağmen, hangi kademeden ne kadar mermer çıkarıldığı ortaya konulmadığı gibi, her bir kademeden çıkarılan mermerin kalite ve dolayısıyla fiyat farkının tespit edilmediği, üç kademeden çıkarılan mermer aynı kalitede kabul edilerek tek bir fiyat baz alınarak hesaplama yapılmasıyla yetinildiği; diğer yandan, kazı alanı ve bu baz alınarak çıkarılan mermer miktarı hesaplanırken, her bir blok mermerin kaç m³ olduğunun neye göre hesaplandığı belirtilmediği gibi davacının, 16/01/2019 tarihli "Olur" ile verilen deneme izni kapsamında çıkardığı mermer miktarının mahsup edilmesi gerekirken dikkate alınmadığı, ayrıca ocak başı fiyatının mevzuatta belirlenen kriterlere göre yapılmadığı, sonuç olarak; davacının ocaktan çıkardığı mermer miktarının ve dolayısıyla idari para cezasının hesaplanmasında somut, teknik ve bilimsel verilere yer verilmeden, tahmini ve varsayımsal parametreler kullanılmak suretiyle hesaplama yapıldığı,
Maden Kanunu'nun 10/7. maddesi uyarınca 77.632,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin kısmı yönünden, Dava konusu maden sahasında 2019 yılında işletme izni almadan faaliyette bulunmak suretiyle haksız yere hak iktisap ettiğinin her türlü şüpheden uzak, somut ve kesin bir şekilde tespit edildiği, davacıya da bu fiili nedeniyle ve mevzuatta fiil tarihi itibarıyla belirlenen değerleme oranlarına uygun şekilde idari para cezası verildiğinden, dava konusu işlemin davacıya 77.632,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin kısmında hukuka aykırılık bulunmadığı,
Maden Kanunu'nun 31/2. maddesi uyarınca 46.579,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin kısmı yönünden, Dava konusu maden sahasında 2019 yılında işletme izni almadan faaliyette bulunduğu ve daimi nezaretçi istihdam etmediği, nitekim davacının da bu hususu ikrar ettiği, her ne kadar davacı, fiil tarihi itibarıyla mevzuatta daimi nezaretçi istihdamı zorunluluğu olmadığını ileri sürmüş ise de, mevzuat hükümlerinin aksi yönde olması karşısında davacının bu iddiasının yerinde olmadığı, davacıya sübut bulan bu fiili nedeniyle ve mevzuatta fiil tarihi itibarıyla belirlenen değerleme oranlarına uygun şekilde idari para cezası verildiğinden, dava konusu işlemin davacıya 46.579,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin kısmında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılarak,
davacıya 1.470.331,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin dava konusu işlemin 1.346,120,00-TL'lik kısmının iptaline, dava konusu işlemin 124.211,00-TL'lik kısmı yönünden ise davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, Afyonkarahisar İl Özel İdaresinin 08/08/2019 tarihli yazısı ile davalı idarenin sahada izinsiz üretim yapıldığından bahisle bilgilendirilmesi üzerine maden sahasına yönelik 08/10/2019 tarihli olur gereği mahallinde tetkik yapıldığı, inceleme sonucunda 05/11/2019 tarihli tetkik raporu ile işletme ruhsatının yürürlük tarihinin 26/09/2019 tarihi olduğunun, ruhsat sahibi davacı ve ... San. ve Tic. Ltd. Şti. arasında taşeron sözleşmesi yapıldığının, 2019 yılında işletme izni olmaksızın taşeron T. Ltd. Şti. tarafından üç kademeli açık işletme yöntemiyle 950,18 ton mermer üretildiğinin ve 422,38 ton mermerin sevk fişi alınmadan sevk edildiğinin görüldüğü, bunun üzerine idari para cezası düzenlendiği, ayrıca fiilen üretimi yapan taşeron T. Ltd. Şti. hakkında suç duyurusunda bulunulduğu, Afyon ili Sandıklı ilçesinde bulunan 2. Kalite mermer üretildiğinden mermer fiyatının 229 TL/Ton olarak belirlenerek hesaplama yapıldığı, dava konusu işlemin hukuka uygun tesis edildiği, davanın kabul kısmı yönünden bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Afyonkarahisar ili, Sandıklı ilçesi, ... köyü hudutları içerisinde yer alan Sicil:... sayılı II-(b) grubu maden işletme ruhsatı davacı adına 26/09/2019 tarihinde düzenlenmiştir. Maden sahası için hazırladığı projeyle birlikte ruhsat başvurusunda bulunması üzerine 26/10/2018 tarihinde "ÇED Gerekli Değildir" düzenlenmiştir.
Davacının 15/01/2019 tarihinde yaptığı başvuru üzerine Afyonkarahisar İl Özel İdaresinin 16.01.2019 tarihli "Olur" ile 24,72 hektarlık alanda 1 yıl süre ile deneme izni verilmiştir.
Davacı adına maden sahası için 21/10/2019 tarihinde işletme izni ve 01/11/2019 tarihinde işyeri açma ve çalışma ruhsatı almıştır.
Davalı idare tarafından, gelen şikayetler üzerine davalı idare mahallinde tetkik heyeti tarafından ruhsat sahasında 11/10/2019 ila 14/10/2019 tarihleri arasında yapılan denetimler sonrasında düzenlenen raporda " maden sahasında işletme izni olmadığı, ruhsat sahibi ile ... Ltd. Şti. arasında 01/11/2018 tarihinde taşeron sözleşmesi yapıldığı, sahanın daimi nezaretçi ataması olmadığını, sahada açılan 3 kademeli ocakta faaliyete devam edildiği, saha için sevk fişi alınmadığı, Goegle eart görüntülerinde yapılan incelemelerde üretim faaliyetlerine 2019 yılında başlandığı, ocak çevresinde 29 adet blok mermer sayıldığı, 527,8 ton blok mermer stoğu tespit edildiği, 422,38 ton mermerin ise sevk fişsiz sevk edildiği" tespit edilmiştir.
Davacıya, 31/12/2019 tarihli işlemle (422,38 ton mermerin sevk fişi alınmadan sevkiyatının yapıldığından bahisle Maden Kanunu'nun 12/7. maddesi uyarınca 1.346,120,00-TL; gerçeğe aykırı beyanda bulunmak suretiyle haksız yere hak iktisap ettiğinden bahisle Maden Kanunu'nun 10/7. maddesi uyarınca 77.632,00-TL; daimi nezaretçi istihdam etmeden faaliyette bulunduğundan bahisle Maden Kanunu'nun 31/2. maddesi uyarınca 46.579,00-TL olmak üzere) toplam 1.470,331,00-TL idari para cezası verildiği, bunun üzerine anılan işlemin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
3213 sayılı Maden Kanunu'nun işlem tarihinde yürürlükte bulunan"Üretim ve sevkiyat" başlıklı 12. maddesinin 7. fıkrasında ise; "Ruhsatlı, ancak işletme izni olmadan aynı grupta üretim yapıldığının tespiti hâlinde, faaliyetler durdurularak üretilen madene el konulur. Bu fiili işleyen kişilere, ödenmesi gereken Devlet hakkına ilaveten bu fıkra kapsamında üretilmiş olup el konulan ve/veya el konulma imkânı ortadan kalkmış olan tüm madenin, ocak başı satış bedelinin beş katı tutarında idari para cezası uygulanır. El konulan madenler, mülki idare amirliklerince satılarak bedeli büyükşehir belediyesi olan illerde yatırım izleme ve koordinasyon başkanlığı, diğer illerde il özel idaresi hesabına aktarılır. Bu fıkranın ihlalinin tekrarı hâlinde madenin ocak başı satış bedelinin on katı tutarında idari para cezası uygulanır." hükmüne yer verilmiştir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ile Vergi Usul Kanununun uygulanacağı haller" başlıklı 31. maddesinde bilirkişi ve keşif konusunda Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu hükümlerinin uygulanacağı düzenlenmiş ve "...bilirkişiler, bilirkişilik bölge kurulları tarafından hazırlanan listelerden seçilir ve bilirkişiler hakkında Bilirkişilik Kanunu ve 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun ilgili hükümleri uygulanır." kuralı yer almaktadır.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun ''Bilirkişiye başvurulmasını gerektiren hâller'' başlığını taşıyan 266. maddesinde ise; mahkemenin, çözümü hukuk dışında, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde, taraflardan birinin talebi üzerine yahut kendiliğinden, bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar vereceği kurala bağlamıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Mevzuat hükümleri gereği, ruhsatlı, ancak işletme izni olmadan aynı grupta üretim yapılması halinde uygulanacak idari para cezası düzenlenmiştir. Madde metni incelendiğinde öngörülen yaptırım; ruhsat sahibi olmasına karşın, işletme veya üretim izni olmayan kişilere uygulanacaktır.
Uyuşmazlıkta, davalı idare mahallinde tetkik heyeti tarafından ruhsat sahasında 11/10/2019 ila 14/10/2019 tarihleri arasında yapılan denetimler ile maden sahasında işletme izni olmadığı, ruhsat sahibi ile ... Ltd. Şti. arasında 01/11/2018 tarihinde taşeron sözleşmesi yapıldığı, sahada açılan 3 kademeli ocakta faaliyete devam edildiğinin tespit edildiği ve bu nedenle davacı tarafından işletme izini olmadan aynı grupta üretim yapıldığı fiilinin subuta erdiği açıktır.
Ancak idare mahkemesi kararında, ocağın 3 kademeli olduğunun belirtilmesine ve her bir kademede çıkarılacak mermerin kalitesinin farklı olduğunun dosya kapsamından anlaşılmasına rağmen, hangi kademeden ne kadar mermer çıkarıldığı ortaya konulmadığı gibi, her bir kademeden çıkarılan mermerin kalite ve dolayısıyla fiyat farkının tespit edilmediği, üç kademeden çıkarılan mermer aynı kalitede kabul edilerek tek bir fiyat baz alınarak hesaplama yapılmasıyla yetinildiği; diğer yandan, kazı alanı ve bu baz alınarak çıkarılan mermer miktarı hesaplanırken, her bir blok mermerin kaç m³ olduğunun neye göre hesaplandığının belirtilmediği sonuç olarak; davacının ocaktan çıkardığı mermer miktarının ve dolayısıyla idari para cezasının hesaplanmasında somut, teknik ve bilimsel verilere yer verilmeden, tahmini ve varsayımsal parametreler kullanılmak suretiyle hesaplama yapıldığı sonucuna varılsa da davalı idare tarafından, üretim yapılan ocağın Afyon ili Sandıklı ilçesinde bulunan 2. kalite mermer üretildiğinden mermer fiyatının 229 TL/Ton olarak belirlenerek hesaplama yapıldığını dolayısı ile bu hususun yapılacak olan bilirkişi incelemesi neticesinde açıklığa kavuşturulması gerektiği, Mahkemece bilirkişi incelemesi taleplerinin dikkate almadığı, eksik inceleme neticesinde verilen kararda hukuka uygunluk bulunmadığı iddialarıyla Bölge İdare Mahkemesi kararının temyiz edildiği anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlıkta taraflarca ileri sürülen iddiaların yerinde olup olmadığının, üretim yapılan ocaktan çıkarılan mermer miktarının ve mermerin kalitesinin ne olduğu hususlarının yerinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılarak inceleme sonucu ortaya çıkan veriler değerlendirilmek suretiyle dava konusu işlemin sebep yönünden hukuka uygunluk denetiminin yapılması gerekirken, eksik inceleme neticesinde verilen kararda hukuka uygunluk bulunmamıştır.
Bu durumda, dava konusu işlemin kısmen iptali yönündeki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu kısmı yönünden Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının dava konusu işlemin kısmen iptali yönünden BOZULMASINA,
3. Bozulan kısım yönünden yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
4. Kesin olarak 10/04/2025 tarihinde oybirliği ile karar verildi.