DANIŞTAY 8. DAIRE

Danıştay 8. Daire Başkanlığı         2021/4383 E.  ,  2025/5896 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2021/4383
Karar No : 2025/5896

TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNAN (DAVALI) : ... Genel Müdürlüğü
VEKİLLERİ : Av. ... - Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Üretim A.Ş. Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:... K:...sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı kurum tarafından, Burdur ili, Bucak Orman İşletme Müdürlüğü Pamucak Orman İşletme Şefliği sınırları içerisinde kalan 16.091,00 m² alan için ağaçlandırma bedeli ve 2016 öncesi arazi izin bedeli ödenmesinin istenilmesine ilişkin ... tarih ve... sayılı Bucak Orman İşletme Müdürlüğü işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dava konusu işlemin ağaçlandırma bedeline ilişkin kısmı yönünden ; izinlerin devredilmesi durumunda bir defaya mahsus alınan bedellerin alınmayacağı hususlarının düzenlenmiş olması karşısında, söz konusu ağaçlandırma bedeli bir defaya mahsus ödenecek bedel olduğundan izin devri durumunda bu bedelin alınmayacağı, Burdur ili sınırları içerisinde kurulu Karacaören I Hidroelektrik Santralinin enerji üretimine konu olan 16.091 m² lik kısmı için yapılan izin devri sonucunda bir defaya mahsus alınan bedeller alınamayacağından daha önce alınmadığından, bahisle ağaçlandırma bedeli tahakkuk ettirilmesinde hukuka uyarlık bulunmadığı; dava konusu işlemin arazi izin bedeline ilişkin kısmı yönünden ; arazi izin bedelinin izin verilen alana ilişkin olması ve izin başlangıç tarihi esas alınarak bildirime gerek kalmaksızın her yıl defaten izin sahibi tarafından ödeneceği hususunun düzenlenmesi; Orman Kanunu'nun 93. maddesinde ise, 17 nci maddenin üçüncü fıkrasındaki yerlerin amaç dışı kullanılması ve amaç dışı kullanılmasına izin verilmesi hali düzenlenmiş olup izinsiz faaliyette bulunulması veya izin sınırlarının aşılması durumunda izin bedelinin geçmişe dönük olarak alınacağı yönünde bir hükme yer verilmemiş olması ve söz konusu bedellerin izin başlangıç tarihi esas alınarak hesap edileceğinin düzenlenmiş olması karşısında, arazi izin bedelinin izinden sonraki sürece ilişkin olarak istenebileceğinde duraksama bulunmadığı, Karacaören I Hidroelektrik Santralinin enerji üretimine konu olan 16.091 m² lik kısmına ilişkin izin Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı adına bedelsiz olarak devam etmekte iken... tarih ve ... sayılı olur ile davacıya kesin izin devrinin yapıldığı, davacı nezdinde izin başlangıcının kesin izin devir tarihi olan 23/11/2016 tarihi olduğu ve ancak bu tarihten itibaren arazi izin bedeli alınabileceğinden, izne konu alanda üretim lisansı alınan tarihten itibaren kesintisiz olarak üretim yapıldığından bahisle izin tarihinden geriye dönük olacak şekilde arazi izin bedeli hesaplanmasında hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, davacıya 2016 yılında izin verilmişse de 2003 yılından itibaren çalışmaya başladığının sabit olduğu, yıllardır işletip kar elde ettiğinden fiili durum gereği izin ve ağaçlandırma bedellerini ödemekle yükümlü olduğu, davacının ödenmeyen ağaçlandırma bedelini ve fiilen çalıştığı dönemi içeren izin bedelini ödemesi gerektiği, dava konusu edilen bedellerle ilgili davacı adına icra takibine başlanıldığı, davacının itiraz etmesi ile takibin durduğu, anılan dosyada aldırılan bilirkişi raporunun istinaf incelemesi sırasında değerlendirilmesi için dosyaya sunulduğu ancak istinaf incelemesinde bu durumun ayrıntılı olarak değerlendirilmediği, eksik incelemeye dayalı olarak başvurunun reddine karar verildiği, her yıl için arazi izin bedeli alınması gerektiği ve bir defaya mahsus ağaçlandırma bedelinin ödenmesi gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, Karacaören 2 HES'in sadece üretim faaliyetinde bulunma yetkisinin kendilerine verildiği, bu nedenle talep edilen bedellerden sorumlu tutulmamaları gerektiği belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NUN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının kısmen onanması kısmen bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Burdur ili, Bucak ilçesi sınırları içerisindeki ormanlık alanda Karacaören-1 Baraj ve HES tesisleri yapımı için DSİ Genel Müdürlüğü adına 49 yıllığına enerji sulama ve taşkın koruma amacıyla Tarım ve Orman Bakanlığı oluru ile Orman Kanunu'nun 17/3 maddesine gereğince bedelsiz orman izni verilmiştir. 05/04/1984 tarihli taahhüt senedi imzalanıp davalıya teslim edilmiştir.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının Orman Genel Müdürlüğüne yönelik ... tarihli ... sayılı yazısında, Karacaören II barajı ve HES için idarelerine verilen orman iznini idareleri ile ... Elektrik T.A.Ş. arasında imzalanan görev verilmesine ilişkin imtiyaz sözleşmesi kapsamında ... Elektrik T.A.Ş. tarafından kullanılmaktayken bu sözleşme anılan şirketin kusuru nedeniyle feshedilerek, 12/06/2003 tarih ve 2003-5712 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile yürürlükten kaldırıldığı, bu nedenle ... El. T.A.Ş. görev bölgesindeki üretim faaliyetlerinin Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının ilgili şirketi olan EÜAŞ uhdesine geçtiği belirtilmiştir.
Davacı adına EPDK tarafından 04/04/2003 tarihinde Burdur ilinde kurulu Karacaören Hidroelektrik santrali için üretim lisansı düzenlenmiştir.
Davacı tarafından, DSİ Genel Müdürlüğü adına izinli bulunan 65.254,29 m2 lik Karacaören-1 HES in 16.091 m2 lik kısmına Özelleştirme Yüksek Kurulu'nun 22/02/2016 tarih ve 2016/17 tarihli kararı gereği üretim lisansı ile başvuruda bulunarak Karacaören-1 Hidroelektrik santralinin 16.091 m2 lik kısmının kendisine devri talep edilmiştir.
Davalı idarenin 29/08/2016 tarihli kesin izin raporunda, 16.091 m2 lik DSİ Genel Müdürlüğü adına verilen Karacaören 1 Hidroelektrik santralinin enerji üretimine konu tesisler için ormanlık alanda davacıya devrinde sakınca olmadığı yönünde görüş verilmiş olup... tarihli ... sayılı Olur ile Orman ve Su İşleri Bakanlığınca izin verilmiştir.
Orman ve Su İşleri Bakanlığının izin olurundan sonra hem resmi başvuru yapılan yıl olan 2016 için hem de fiilen çalışmaya başlanılan 2003 yılından itibaren geriye dönük hesaplama yapılarak davacı adına 386.975,90-TL (288.852,40-TL anapara+39.093,28-TL gecikme faizi+59.030,22-TL KDV) arazi izin bedeli ve 34.794,51-TL ağaçlandırma bedeli hesaplanmasına ilişkin Isparta Orman Bölge Müdürlüğü Bucak Orman İşletme Müdürlüğünün ... tarih ve... sayılı işlemi tesis edilmiştir.
2016 yılına ilişkin arazi izin bedelinin davacı tarafından ödenmiş olup 2016 öncesi arazi izin bedeli ve ağaçlandırma bedeli olarak hesaplanan bedele ilişkin Isparta Orman Bölge Müdürlüğü Bucak Orman İşletme Müdürlüğünün ...tarih ve... sayılı işleminin iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT:
6831 sayılı Orman Kanunu'nun 17/3, 18 ve Ek 5. maddelerine dayanılarak hazırlanan ve 18/04/2014 gün ve 28976 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan, Orman Kanununun 17/3 ve 18 inci Maddelerinin Uygulama Yönetmeliğinin 3. maddesinde, "Ağaçlandırma bedeli: İzin verilen alan üzerinden bir defaya mahsus alınan bedeli, b) Arazi izin bedeli: Verilen izinlerden orman idaresince alınacak kullanım bedelini,".. l) İzin: Bu Yönetmelik hükümlerine göre Bakanlıkça verilen ön izni veya kesin izni,.., ö) Kesin izin: Bu Yönetmelik hükümlerine göre Bakanlıkça amacı doğrultusunda kullanılmak üzere verilen izni,..,y) Ruhsat: Belirli bir bölgede define, petrol, doğalgaz ile jeotermal ve doğal mineralli su arama veya işletme faaliyetlerinin yürütülebilmesi için ilgili kurum tarafından verilen yetki belgesini," olarak tanımlanmış olup; "17/3 üncü maddeye göre verilecek izinler" başlıklı 4. maddesinde, "Ormanlık alanlarda kamu yararı ve zaruret bulunması halinde; yol, liman geri hizmet alanı, havaalanı, demiryolu, teleferik hattı, tünel gibi ulaşım tesislerine; patlayıcı madde emniyet alanı, yer altında yapılacak patlayıcı madde deposu, savunma ve güvenlik tesislerine; enerji nakil hattı, trafo binası, enerji üretim santralleri, ölçüm ve gözlem istasyonları gibi enerji tesislerine; telefon iletim hattı, iletişim panosu, ölçüm istasyonu, R/L tesisleri, radyo-televizyon verici istasyonu ve antenleri, elektronik haberleşme sistemlerine ait baz istasyonları, fiber optik kablo gibi haberleşme tesislerine; su arama, jeotermal kaynak ve doğal mineralli su arama, su kuyusu, kaptaj, su isale hattı, su deposu gibi su tesislerine; atık su tesislerine; petrol ve doğalgaz boru hattı; alt yapı tesislerine; katı atık aktarma istasyonu, katı atık bertaraf ve düzenli depolama tesislerine; ruhsata dayalı petrol ve doğalgaz arama, işletilme ve yeraltı doğalgaz depolanmasına ilişkin tesislere; yeraltı depolama tesislerine; baraj; gölet; sokak hayvanları bakımevi; mezarlık tesislerine; sağlık ocağı, hastane gibi sağlık tesislerine; ilk, orta, lise ve dini eğitim tesisi ile dini eğitim tesisine bağlı uygulama maksatlı ibadethane tesisi gibi eğitim tesislerine; futbol sahası, kapalı spor salonu, atış poligonu gibi spor tesislerine ve bunlarla ilgili yer, bina ve tesislere izin verilebilir." düzenlemesine; "İnceleme ve değerlendirme" başlıklı 7. maddesinde, "... (5) İzin başlangıç tarihi, izin olurunda ayrıca izin başlangıç tarihi belirtilmemiş ise izin olurunun verildiği tarihtir. İznin uzatıldığı durumlarda izin başlangıç tarihi ilk iznin verildiği tarihtir. (6) İzin verilen alanın diğer kanunlar uyarınca izin, görüş, muvafakat alınması gereken yerlerden olması halinde izin sahibince gerekli izin, muvafakat ve görüşler alınarak çalışma yapılır." düzenlemesine; "Alınacak bedeller" başlıklı 8. maddesinde, "1) Verilen ön izinlerde ön izin bedeli, kesin izinlerde ise; a) Ağaçlandırma bedeli, b) Arazi izin bedeli, c) Orköy bedeli, ç) Erozyon bedeli, alınır...(12) Devlet idarelerine verilecek izinlerden bedel alınmaz. (13)Devlet idareleri ile kamu kurum ve kuruluşlarına verilen ön izinlerden bedel alınmaz." düzenlemesine; "Bedellerin tespiti" başlıklı 9. maddesinde, "(1) Alınacak bedellerden; a)Ağaçlandırma bedeli; Genel müdürlükçe, Asgari Ücret Tespit Komisyonu tarafından yılın ikinci yarısı için tespit edilen 16 yaşını doldurmuş işçilerin bir günlük normal çalışma karşılığı asgari ücretlerinin 294 gün/hektar katsayısıyla çarpımı sonucu belirlenen ağaçlandırma birim hektar bedelinin, izin alanı ile çarpımı sonucu, b) Arazi izin bedeli;  İzin alanının metrekaresi, cari yıl ağaçlandırma birim metrekare bedeli, bu Yönetmeliğin ekinde yer alan izin türü katsayısı (Ek-1), ekolojik denge katsayısı (Ek-2) ve il katsayısının (Ek-3) çarpımlarının sonucu, bulunur. (2) Bedel hesaplarında Devlet ormanına isabet eden bölümler esas alınır. (3) Bu bedellerden arazi izin bedeli her yıl, diğer bedeller izin başlangıcında bir defaya mahsus defaten alınır.(6)Arazi izin bedeli izin başlangıç tarihi esas alınarak bildirime gerek kalmaksızın her yıl defaten tahsil edilir. Müteakip yıllara ait arazi izin bedeli BAK oranında artırılmak suretiyle tespit edilerek bildirime gerek kalmaksızın izin başlangıç tarihinde defaten tahsil edilir." düzenlemesine; "İzin devri" başlıklı 18. maddesinde, " (2) Kesin izin; taahhüt senedi hükümlerine ve sürelerine bağlı kalmak kaydıyla talep edilmesi halinde Bakanlıkça devir edilebilir. Devir alanın, devir eden adına olan ruhsat, lisans, tahsis belgesinin devrini alması, taahhüt senedi ve teminat vermesi zorunludur. Aksi halde devir edenin orman idaresine karşı sorumlulukları aynen devam eder. ... (4) İzinlerin devir edilmesi halinde arazi izin bedeli bu Yönetmelik hükümlerine göre güncellenir, bir defaya mahsus alınan bedeller (Mülga ibare:RG-21/1/2017-29955) (...) alınmaz." düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dava konusu işlemin arazi izin bedeline ilişkin kısmı yönünden;
Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

Dava konusu işlemin ağaçlandırma bedeline ilişkin kısmı yönünden;
Orman Kanununun 17/3 ve 18 inci Maddelerinin Uygulama Yönetmeliğinin 9. maddesinde, arazi izin bedelinin her yıl diğer bedellerin izin başlangıcında bir defaya mahsus defaten alınacağının düzenlendiği, aynı Yönetmeliğin 18. maddesinde ise, izinlerin devredilmesi halinde bir defaya mahsus alınan bedellerin alınmayacağının düzenlendiği görülmektedir.
Uyuşmazlıkta, dava konusu orman izninin 2016 yılı öncesinde davacı adına devredilmeden DSİ Genel Müdürlüğü adına, bedelsiz olarak verildiği, anılan iznin 2016 yılından sonra bedelli hale geldiği, bu kapsamda ilk defa izin verildiği tarihte dava konusu izin nedeniyle ''alınmış'' bir ağaçlandırma bedeli bulunmadığından, davacı adına resmi izin verildiği tarihte geçerli olan birim fiyatlar üzerinden davacıdan ödenmesi istenilen ağaçlandırma bedelinin istenilmesine yönelik işlemde hukuka aykırılık bulunmamıştır.
Her ne kadar dava konusu işlemde, 16.091 m2 lik alan için "2016 yılı öncesi ağaçlandırma bedeli" ifadesine yer verilmişse de ilk derece Mahkemesinin ara kararına verilen cevaptan, izin devri istenilen orman izni için daha öncesinde ağaçlandırma bedeli ödendiğine dair belge bulunmadığı, ağaçlandırma bedeli hesabının, izin olurunun düzenlendiği 2016 yılı birim fiyatı üzerinden hesaplandığı anlaşılmaktadır.
Bu itibarla, davacıdan ağaçlandırma bedeli istenilmesine ilişkin kısmı yönünden verilen dava konusu işlemin iptali yolundaki idare mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle,
1. Temyiz isteminin kısmen kabulüne, kısmen reddine,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:... K:... sayılı kararının
a) Dava konusu işlemin, 16.091 m2 lik kısmı için idarece istenilen ağaçlandırma bedeli yönünden verilen iptal kararının BOZULMASINA,
b) Dava konusu işlemin, 16.091 m2 lik kısmı için idarece istenilen 2016 yılı öncesi arazi izin bedeli yönünden verilen iptal kararının ONANMASINA,
3. Bozulan kısım hakkında yeniden karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesine gönderilmesine,
4. Dava konusu işlemin 16.091 m2 lik kısmı için idarece davacıdan istenilen ağaçlandırma bedeli yönünden oybirliği ile 16.091 m2 lik kısmı için idarece davacıdan istenilen 2016 yılı öncesi arazi izin bedeli yönünden oyçokluğu ile 18/06/2025 tarihinde kesin olarak karar verildi.

KARŞI OY :

(X)- Dava davacı kurum tarafından, Burdur ili, Bucak Orman İşletme Müdürlüğü Melli Orman İşletme Şefliği sınırları içerisinde kalan 16.091 m2 alan için ağaçlandırma bedeli ve 2016 öncesi arazi izin bedelinin ödenmesinin istenilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Bucak Orman İşletme Müdürlüğü işleminin iptali istemiyle açılmıştır.
Burdur ili, Bucak ilçesi sınırları içerisindeki ormanlık alanda Karacaören-1 Baraj ve HES tesisleri yapımı için DSİ Genel Müdürlüğü adına 49 yıllığına enerji sulama ve taşkın koruma amacıyla Tarım ve Orman Bakanlığı oluru ile Orman Kanunu'nun 17/3 maddesi gereğince bedelsiz orman izni verilmiştir. 05/04/1984 tarihli taahhüt senedi imzalanıp davalıya teslim edilmiştir. İzin sahibi DSİ Genel Müdürlüğü tarafından imtiyaz sözleşmesi kapsamında alanın kullanımı ... Elektrik T.A.Ş. bırakılmış, ardından ... Elektrik T.A.Ş. ile Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı arasında imzalanan görev verilmesine ilişkin imtiyaz sözleşmesi şirketin kusuru nedeniyle feshedilerek, 12/06/2003 tarih ve 2003-5712 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile yürürlükten kaldırılmıştır. Bu nedenle ... El. T.A.Ş. görev bölgesindeki üretim faaliyetlerinin Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının ilgili şirketi olan EÜAŞ uhdesine geçtiği belirtilmiştir.
Davacı EÜAŞ adına EPDK tarafından 04/04/2003 tarihinde Burdur ilinde kurulu Karacaören 1 Hidroelektrik santrali için üretim lisansı düzenlenmiştir. Bu tarihten itibaren de orman iznine konu alan davacı tarafından fiilen kullanılmış olup, 2016 yılında resmi olarak davacı adına izin devri yapılmıştır.
Arazi izin bedeli, verilen izinlerden orman idaresince alınacak kullanım bedelini ifade etmektedir.
Davacı tarafından fiilen 2003 yılından itibaren kullanılan alan için de dava konusu işlem ile 2016 yılı öncesine ait arazi izin bedellerinin talep edilmesinde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle dava konusu işlem ile 16.091 m2 lik kısmı için davacıdan istenilen 2016 yılı öncesine ait arazi izin bedeli kısmı yönünden verilen iptal kararının bozulması gerektiği düşüncesiyle aksi yöndeki çoğunluk kararına katılmıyoruz.