DANIŞTAY 8. DAIRE

Danıştay 8. Daire Başkanlığı         2021/4375 E.  ,  2025/5894 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2021/4375
Karar No : 2025/5894

TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNAN (DAVALI) : ... Genel Müdürlüğü
VEKİLLERİ : Av. ... - Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Üretim A.Ş. Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...

DAVACI YANINDA MÜDAHİL : ... Bakanlığı
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı kurum tarafından, Burdur ili, Bucak Orman İşletme Müdürlüğü Melli Orman İşletme Şefliği sınırları içerisinde kalan 46.188,00 m² alan için ağaçlandırma bedeli ve 2017 öncesi arazi izin bedelinin ödenmesinin istenilmesine ilişkin ...tarih ve ...sayılı Bucak Orman İşletme Müdürlüğü işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; Dava konusu işlemin ağaçlandırma bedeline ilişkin kısmı yönünden ; ağaçlandırma bedelinin izin verilen alana ilişkin olduğu ve izin başlangıcında bir defaya mahsus defaten izin sahibi tarafından ödeneceği, izinlerin devredilmesi durumunda bir defaya mahsus alınan bedellerin alınmayacağı hususlarının düzenlenmiş olması karşısında, söz konusu ağaçlandırma bedeli bir defaya mahsus ödenecek bedel olduğundan izin devri durumunda bu bedelin alınmayacağı, Burdur ili sınırları içerisinde kurulu Karacaören II Hidroelektrik Santralinin enerji üretimine konu olan 46.188 m² lik kısmı için yapılan izin devri sonucunda bir defaya mahsus alınan bedeller alınamayacağından, daha önce alınmadığından, bahisle ağaçlandırma bedeli tahakkuk ettirilmesinde hukuka uyarlık bulunmadığı:
Dava konusu işlemin arazi izin bedeline ilişkin kısmı yönünden; Karacaören II Hidroelektrik Santralinin enerji üretimine konu olan 46.188 m² lik kısmına ilişkin izin Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı adına bedelsiz olarak devam etmekte iken... tarih ve ... sayılı olur ile davacıya kesin izin devrinin yapıldığı, davacı kurum nezdinde izin başlangıcının kesin izin devir tarihi olan 20/03/2017 tarihi olduğu ve ancak bu tarihten itibaren arazi izin bedeli alınabileceğinden, izne konu alanda üretim lisansı alınan tarihten itibaren kesintisiz olarak üretim yapıldığından bahisle izin tarihinden geriye dönük olacak şekilde 2004 yılından itibaren arazi izin bedeli hesaplanmasında hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, davacı adına 2017 yılında izin verilmişse de 2004 yılından itibaren davacı tarafından çalışıldığının sabit olduğu, yıllardır işletilmekle kar elde edilen orman izni nedeniyle fiili durum gereği davacının arazi izin ve ağaçlandırma bedeli ödemekle yükümlü olduğu, dava konusu bedellerle ilgili icra takibine başlanıldığı, davacının itiraz etmesi üzerine takibin durduğu, adli yargı yerinde aldırılan bilirkişi raporunun istinaf incelemesi sırasında değerlendirilmesi için dosyaya sunulduğu, ancak anılan raporun değerlendirilmeyerek eksik incelemeye dayalı olarak karar verildiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI : Davacı tarafından, Karacaören 2 HES'in sadece üretim faaliyetinde bulunma yetkisinin kendilerine verildiği, bu nedenle talep edilen bedellerden sorumlu tutulmamaları gerektiği belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur. Davacı yanında katılan tarafından, davacının sorumluluğunun izin devri sonrasında başladığı, kararın usul ve hukuka uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NUN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının kısmen onanması kısmen bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Burdur ili, Bucak ilçesi sınırları içerisindeki ormanlık alanda Karacaören-2 Baraj ve HES tesisleri yapımı için Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı adına 1.824.400 m2 lik alanda 49 yıl süre ile ... tarih ve ...sayılı Tarım ve Orman Bakanlığı oluru ile Orman Kanunu'nun 17/3. maddesi gereğince bedelsiz orman izni verilmiştir.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının Orman Genel Müdürlüğüne yönelik ... tarihli ... sayılı yazısında, Karacaören II barajı ve HES için idarelerine verilen orman iznini idareleri ile ... Elektrik T.A.Ş. arasında imzalanan görev verilmesine ilişkin imtiyaz sözleşmesi kapsamında ... Elektrik T.A.Ş. tarafından kullanılmaktayken bu sözleşme anılan şirketin kusuru nedeniyle feshedilerek, 12/06/2003 tarih ve 2003-5712 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile yürürlükten kaldırıldığı, bu nedenle ... El. T.A.Ş. görev bölgesindeki üretim faaliyetlerinin Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının ilgili şirketi olan EÜAŞ uhdesine geçtiği belirtilmiştir.
Davacı adına EPDK tarafından 11/05/2004 tarihinde Burdur ilinde kurulu Karacaören 2 Hidroelektrik santrali için üretim lisansı düzenlenmiştir.
17/01/2017 tarihli kesin izin devir raporunda, Burdur ili, Bucak ilçesi, ... köyü dahilindeki DSİ Genel Müdürlüğüne (Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığına bağlı olduğundan izin Bakanlık adına verilmiştir.) 1.824.400 m2 lik alanda verilen Karacaören 2 Barajı izninin Bakanlık ile davacı arasında imzalanan 07/04/2015 tarihli tutanak gereği 46.188 m2 lik HES kısmının davacıya devrinde sakınca bulunmadığı bildirilmiştir.
Orman ve Su İşleri Bakanlığının... tarih ve ... sayılı oluru ile Karacaören-2 HES projesi kapsamında 46.188 m² lik ormanlık alanın davacı kuruma kesin izin devri yapılmış ve iznin bedelli olarak devam etmesine karar verilmiştir. İzin olurundan sonra hem resmi başvuru yapılan yıl olan 2017 için hem de fiilen çalışmaya başlanılan 2004 yılından itibaren geriye dönük hesaplama yapılarak davacı adına 1.131.391,05-TL (879.581,22-TL anapara+79.224,76-TL gecikme faizi+172.585,07-TL KDV) arazi izin bedeli ve 103.493,75-TL ağaçlandırma bedeli hesaplanmasına ilişkin Isparta Orman Bölge Müdürlüğü Bucak Orman İşletme Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemi tesis edilmiştir. Davacı tarafından 2017 yılına ilişkin arazi izin bedeli ödenmiş olup, 2017 öncesi arazi izin bedeli ile ağaçlandırma bedeli olarak hesaplanan bedele ilişkin Orman Genel Müdürlüğünün... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT:
6831 sayılı Orman Kanunu'nun 17/3, 18 ve Ek 5. maddelerine dayanılarak hazırlanan ve 18/04/2014 gün ve 28976 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan, Orman Kanununun 17/3 ve 18 inci Maddelerinin Uygulama Yönetmeliğinin 3. maddesinde, "Ağaçlandırma bedeli: İzin verilen alan üzerinden bir defaya mahsus alınan bedeli, b) Arazi izin bedeli: Verilen izinlerden orman idaresince alınacak kullanım bedelini,".. l) İzin: Bu Yönetmelik hükümlerine göre Bakanlıkça verilen ön izni veya kesin izni,.., ö) Kesin izin: Bu Yönetmelik hükümlerine göre Bakanlıkça amacı doğrultusunda kullanılmak üzere verilen izni,..,y) Ruhsat: Belirli bir bölgede define, petrol, doğalgaz ile jeotermal ve doğal mineralli su arama veya işletme faaliyetlerinin yürütülebilmesi için ilgili kurum tarafından verilen yetki belgesini," olarak tanımlanmış olup; "17/3 üncü maddeye göre verilecek izinler" başlıklı 4. maddesinde, "Ormanlık alanlarda kamu yararı ve zaruret bulunması halinde; yol, liman geri hizmet alanı, havaalanı, demiryolu, teleferik hattı, tünel gibi ulaşım tesislerine; patlayıcı madde emniyet alanı, yer altında yapılacak patlayıcı madde deposu, savunma ve güvenlik tesislerine; enerji nakil hattı, trafo binası, enerji üretim santralleri, ölçüm ve gözlem istasyonları gibi enerji tesislerine; telefon iletim hattı, iletişim panosu, ölçüm istasyonu, R/L tesisleri, radyo-televizyon verici istasyonu ve antenleri, elektronik haberleşme sistemlerine ait baz istasyonları, fiber optik kablo gibi haberleşme tesislerine; su arama, jeotermal kaynak ve doğal mineralli su arama, su kuyusu, kaptaj, su isale hattı, su deposu gibi su tesislerine; atık su tesislerine; petrol ve doğalgaz boru hattı; alt yapı tesislerine; katı atık aktarma istasyonu, katı atık bertaraf ve düzenli depolama tesislerine; ruhsata dayalı petrol ve doğalgaz arama, işletilme ve yeraltı doğalgaz depolanmasına ilişkin tesislere; yeraltı depolama tesislerine; baraj; gölet; sokak hayvanları bakımevi; mezarlık tesislerine; sağlık ocağı, hastane gibi sağlık tesislerine; ilk, orta, lise ve dini eğitim tesisi ile dini eğitim tesisine bağlı uygulama maksatlı ibadethane tesisi gibi eğitim tesislerine; futbol sahası, kapalı spor salonu, atış poligonu gibi spor tesislerine ve bunlarla ilgili yer, bina ve tesislere izin verilebilir." düzenlemesine; "İnceleme ve değerlendirme" başlıklı 7. maddesinde, "... (5) İzin başlangıç tarihi, izin olurunda ayrıca izin başlangıç tarihi belirtilmemiş ise izin olurunun verildiği tarihtir. İznin uzatıldığı durumlarda izin başlangıç tarihi ilk iznin verildiği tarihtir. (6) İzin verilen alanın diğer kanunlar uyarınca izin, görüş, muvafakat alınması gereken yerlerden olması halinde izin sahibince gerekli izin, muvafakat ve görüşler alınarak çalışma yapılır." düzenlemesine; "Alınacak bedeller" başlıklı 8. maddesinde, "1) Verilen ön izinlerde ön izin bedeli, kesin izinlerde ise; a) Ağaçlandırma bedeli, b) Arazi izin bedeli, c) Orköy bedeli, ç) Erozyon bedeli, alınır...(12) Devlet idarelerine verilecek izinlerden bedel alınmaz. (13) Devlet idareleri ile kamu kurum ve kuruluşlarına verilen ön izinlerden bedel alınmaz." düzenlemesine; "Bedellerin tespiti" başlıklı 9. maddesinde, "(1) Alınacak bedellerden; a)Ağaçlandırma bedeli; Genel müdürlükçe, Asgari Ücret Tespit Komisyonu tarafından yılın ikinci yarısı için tespit edilen 16 yaşını doldurmuş işçilerin bir günlük normal çalışma karşılığı asgari ücretlerinin 294 gün/hektar katsayısıyla çarpımı sonucu belirlenen ağaçlandırma birim hektar bedelinin, izin alanı ile çarpımı sonucu, b) Arazi izin bedeli;  İzin alanının metrekaresi, cari yıl ağaçlandırma birim metrekare bedeli, bu Yönetmeliğin ekinde yer alan izin türü katsayısı (Ek-1), ekolojik denge katsayısı (Ek-2) ve il katsayısının (Ek-3) çarpımlarının sonucu, bulunur. (2) Bedel hesaplarında Devlet ormanına isabet eden bölümler esas alınır. (3) Bu bedellerden arazi izin bedeli her yıl, diğer bedeller izin başlangıcında bir defaya mahsus defaten alınır.(6)Arazi izin bedeli izin başlangıç tarihi esas alınarak bildirime gerek kalmaksızın her yıl defaten tahsil edilir. Müteakip yıllara ait arazi izin bedeli BAK oranında artırılmak suretiyle tespit edilerek bildirime gerek kalmaksızın izin başlangıç tarihinde defaten tahsil edilir." düzenlemesine; "İzin devri" başlıklı 18. maddesinde, " (2) Kesin izin; taahhüt senedi hükümlerine ve sürelerine bağlı kalmak kaydıyla talep edilmesi halinde Bakanlıkça devir edilebilir. Devir alanın, devir eden adına olan ruhsat, lisans, tahsis belgesinin devrini alması, taahhüt senedi ve teminat vermesi zorunludur. Aksi halde devir edenin orman idaresine karşı sorumlulukları aynen devam eder. ... (4) İzinlerin devir edilmesi halinde arazi izin bedeli bu Yönetmelik hükümlerine göre güncellenir, bir defaya mahsus alınan bedeller (Mülga ibare:RG-21/1/2017-29955) (...) alınmaz." düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dava konusu işlemin arazi izin bedeline ilişkin kısmı yönünden;
Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

Dava konusu işlemin ağaçlandırma bedeline ilişkin kısmı yönünden;
Orman Kanununun 17/3 ve 18 inci Maddelerinin Uygulama Yönetmeliğinin 9. maddesinde, arazi izin bedelinin her yıl diğer bedellerin izin başlangıcında bir defaya mahsus defaten alınacağının düzenlendiği, aynı Yönetmeliğin 18. maddesinde ise, izinlerin devredilmesi halinde bir defaya mahsus alınan bedellerin alınmayacağının düzenlendiği görülmektedir.
Uyuşmazlıkta, dava konusu orman izninin 2017 yılı öncesinde davacı adına devredilmeden Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı adına bedelsiz olarak verildiği, anılan iznin 2017 yılından sonra bedelli hale geldiği, bu kapsamda ilk defa izin verildiği tarihte dava konusu izin nedeniyle ''alınmış'' bir ağaçlandırma bedeli bulunmadığından, davacı adına resmi izin verildiği tarihte geçerli olan birim fiyatlar üzerinden davacıdan ödenmesi istenilen ağaçlandırma bedelinin istenilmesine yönelik işlemde hukuka aykırılık bulunmamıştır.
Bu itibarla, dava konusu işlemin davacıdan ağaçlandırma bedeli istenilmesine ilişkin kısmı yönünden verilen dava konusu işlemin iptali yönündeki idare mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle,
1. Temyiz isteminin kısmen kabulüne, kısmen reddine,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının,
a) Dava konusu işlemin, 46.188 m2 lik kısmı için idarece istenilen ağaçlandırma bedeli yönünden verilen iptal kararının BOZULMASINA,
b) Dava konusu işlemin, 46.188 m2 lik kısmı için idarece istenilen 2017 yılı öncesi arazi izin bedeli yönünden verilen iptal kararının ONANMASINA,
3. Bozulan kısım hakkında yeniden karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesine gönderilmesine,
4. Dava konusu işlemin 46.188 m2 lik kısmı için idarece davacıdan istenilen ağaçlandırma bedeli yönünden oybirliği ile 46.188 m2 lik kısmı için idarece davacıdan istenilen 2017 yılı öncesi arazi izin bedeli yönünden oyçokluğu ile 18/06/2025 tarihinde kesin olarak karar verildi.

KARŞI OY :

(X)- Dava, davacı kurum tarafından, Burdur ili, Bucak Orman İşletme Müdürlüğü Melli Orman İşletme Şefliği sınırları içerisinde kalan 46.188,00 m² alan için ağaçlandırma bedeli ve 2017 öncesi arazi izin bedelinin ödenmesinin istenilmesine ilişkin ... tarih ve...sayılı Bucak Orman İşletme Müdürlüğü işleminin iptali istemiyle açılmıştır.
Karacaören II HES yapımı için ... tarih ve ... sayılı Tarım ve Orman Bakanlığı oluru ile Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı adına Orman Kanunu'nun 17/3. maddesi gereğince bedelsiz orman izni verilmiştir. İzin sahibi Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından imtiyaz sözleşmesi kapsamında alanın kullanımı ... Elektrik T.A.Ş. bırakılmış, ardından ... Elektrik T.A.Ş. ile Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı arasında imzalanan görev verilmesine ilişkin imtiyaz sözleşmesi şirketin kusuru nedeniyle feshedilerek, 12/06/2003 tarih ve 2003-5712 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile yürürlükten kaldırılmıştır. Bu nedenle ... El. T.A.Ş. görev bölgesindeki üretim faaliyetlerinin Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının ilgili şirketi olan EÜAŞ uhdesine geçtiği belirtilmiştir.
Davacı EÜAŞ adına EPDK tarafından 11/05/2004 tarihinde Burdur ilinde kurulu Karacaören 2 Hidroelektrik santrali için üretim lisansı düzenlenmiştir. Bu tarihten itibaren de orman iznine konu alan davacı tarafından fiilen kullanılmış olup, 2017 yılında resmi olarak davacı adına izin devri yapılmıştır.
Arazi izin bedeli, verilen izinlerden orman idaresince alınacak kullanım bedelini ifade etmektedir.
Davacı tarafından fiilen 2004 yılından itibaren kullanılan alan için de dava konusu işlem ile 2017 yılı öncesine ait arazi izin bedellerinin talep edilmesinde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle dava konusu işlem ile 46.188 m2 lik kısmı için davacıdan istenilen 2017 yılı öncesine ait arazi izin bedeli kısmı yönünden verilen iptal kararının bozulması gerektiği düşüncesiyle aksi yöndeki çoğunluk kararına katılmıyoruz.