DANIŞTAY 6. DAIRE

Danıştay 6. Daire Başkanlığı         2023/5518 E.  ,  2025/2042 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2023/5518
Karar No : 2025/2042

TEMYİZ EDENLER:I- (DAVACI) ... Kooperatif
VEKİLİ : Av. ...

II- (DAVALI) ... Belediye Başkanlığı - ...
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF : I- DAVALI ... Belediye Başkanlığı
II- DAVACI ... Kooperatifi

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İstanbul İli, Çatalca İlçesi, ... Mahallesi, ... parsel sayılı taşınmaz üzerinde ruhsatsız olarak çeşitli ebatlarda temel betonu atılmış vaziyette 21 adet yapı ile zemin kattan ibaret 23 adet yapı yapıldığının (toplam 44 adet yapı) ... tarih ve ... cilt/sıra numaralı yapı tatil tutanağı ile tespit edilerek mühürlenmesine rağmen anılan yapıların toplam 33 adedinde mührün fek edilerek inşai faaliyetlere devam edildiğinin ... tarih ve ... cilt/sıra numaralı yapı tatil tutanağı ile tespit edildiğinden bahisle, 3194 sayılı İmar Kanununun 32. maddesi uyarınca taşınmazın 1/100.000 ölçekli İstanbul Çevre Düzeni Planında korunacak alanda yer aldığından bir aylık süre içinde yapıların ruhsata bağlanmasının mümkün olmadığı belirtilerek ruhsatsız yapıların yıkımına ve aynı Kanunun 42. maddesi uyarınca mührün fek edilerek inşai faaliyete devam edildiğinden para cezasının 1 kat arttırılarak toplam 717.523,86 TL idari para cezası verilmesine dair ... tarih ve ... sayılı Çatalca Belediye Encümeni kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dava konusu encümen kararın dayanağı olan 09.12.2019 tarihli yapı tatil tutanağında belirtilen yapıların ruhsatsız olarak yapıldığının sabit olduğu, anılan yapıların bulunduğu parselin 1/100.000 ölçekli İstanbul Çevre Düzeni Planında korunacak alanda olup yasada belirtilen 1 aylık sürede ruhsata bağlanmasının mümkün olmadığı hususları birlikte değerlendirildiğinde dava konusu işlemin yıkıma ilişkin kısmında hukuka aykırılık bulunmadığı; yine,davacının ruhsatsız olarak değişik ebatlarda toplam 21 adet temel betonu atılmış ve 23 adet zemin kattan ibaret yapı yaptığı, bunun yapı tatil tutanağı ve her bir yapı için düzenlenen hesaplama raporu ile belirlendiği, toplam kaçak yapının m2 sinin usulüne uygun olarak ölçüldüğü, davacının yapıların sahibi olduğu, yapıların sınıfının ve grubunun I-A ve III-A olarak tespit edildiği görülmekte ise de; dava konusu encümen kararında ve davalı idare savunmasında verilen cezanın 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin hangi alt bendlerinden kaynaklandığının belirtilmediği görüldüğünden, suç ve cezaların kanuniliği ilkesine aykırı olarak, sebebi ve dayanağı belirtilmeksizin verilen dava konusu idari para cezasında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin idari para cezasına ilişkin kısmının iptaline, yıkıma ilişkin kısmı yönünden ise davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu ... İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : Temyize konu kararın usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI : Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının para cezasına ilişkin kısmının, tekerrür hükümlerinin hatalı uygulanması nedeniyle değişik gerekçe ile onanması; yıkıma ilişkin kısmının ise bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY : İstanbul İli, Çatalca İlçesi, ... Mahallesi, ... parsel sayılı taşınmaz üzerinde Çatalca Belediyesi teknik personelince yapılan inceleme neticesinde; davacı tarafından ruhsatsız olarak, çeşitli ebatlarda temel betonu atılmış vaziyette 21 adet yapı ile zemin kattan ibaret 23 adet yapı yapıldığı (toplam 44 adet yapı) ... tarih ve ... cilt ... sıra nolu yapı tatil tutanağı ile tespit edilmiştir.
Söz konusu yapı tatil tutanağı dayanak alınarak; 3194 sayılı İmar Kanununun 32. maddesi uyarınca, taşınmazın 1/100.000 ölçekli İstanbul Çevre Düzeni Planında korunacak alanda yer aldığından bir aylık süre içinde yapıların ruhsata bağlanmasının mümkün olmadığı belirtilerek ruhsatsız yapıların yıkımına ve davacıya aynı Kanunun 42. maddesi gereğince toplam 301.038,47-TL para cezası verilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Çatalca Belediye Encümeni kararı tesis edilmiştir.
Anılan encümen kararının iptali istemiyle açılan davanın reddi yolunda ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı karara karşı yapılan istinaf başvurunun reddine ilişkin ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizi üzerine, anılan İdari Dava Dairesi kararın Dairemizin 02/05/2023 tarih ve E:2021/9527, K:2023/4296 sayılı kararı ile bozulması akabinde davacı tarafından davadan feragat edilmesi üzerine, ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince, İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına, dava hakkında feragat nedeniyle karar verilmesine yer olmadığına dair verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararın temyiz edilmeksizin kesinleştiği anlaşılmıştır.
Uyuşmazlığa konu taşınmaz üzerinde ruhsatsız olarak yapılan toplam 44 adet yapı ... tarih ve ... cilt/sıra numaralı yapı tatil tutanağı ile tespit edilerek mühürlenmesine rağmen anılan yapıların toplam 33 adedinde mührün fek edilerek inşai faaliyetlere devam edildiğinin ... tarih ve ... cilt/sıra numaralı yapı tatil tutanağı ile tespit edildiğinden bahisle, 3194 sayılı İmar Kanununun 32. maddesi uyarınca taşınmazın 1/100.000 ölçekli İstanbul Çevre Düzeni Planında korunacak alanda yer aldığından bir aylık süre içinde yapıların ruhsata bağlanmasının mümkün olmadığı belirtilerek ruhsatsız yapıların yıkımına ve aynı Kanunun 42. maddesi uyarınca mührün fek edilerek inşai faaliyete devam edildiğinden para cezasının 1 kat arttırılarak toplam 717.523,86 TL idari para cezası verilmesine dair ... tarih ve ... sayılı Çatalca Belediye Encümeni kararının iptali istemiyle görülmekte olan dava açılmıştır.
Davacı tarafından Dairemizin E:2021/9527 sayılı dosyasına, İstanbul İli, Çatalca İlçesi, ... Mahallesi, ... parsel sayılı taşınmaz üzerindeki çeşitli ebatlardaki ruhsatsız yapılar için 15/06/2019 tarihinden 05/11/2019 tarihine kadar muhtelif tarihlerde düzenlenmiş 27 adet yapı kayıt belgesi sunulmuştur.

İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanununun 32. maddesinde: "Bu Kanun hükümlerine göre ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılar hariç; ruhsat alınmadan yapıya başlandığı veya ruhsat ve eklerine aykırı yapı yapıldığı ilgili idarece tespiti, fenni mesulce (...) tespiti ve ihbarı veya herhangi bir şekilde bu duruma muttali olunması üzerine, belediye veya valiliklerce o andaki inşaat durumu tespit edilir. Yapı mühürlenerek inşaat derhal durdurulur... Ruhsata aykırılık olan yapıda, bu aykırılığın giderilmiş olduğu veya ruhsat alındığı ve yapının bu ruhsata uygunluğu, inceleme sonunda anlaşılırsa, mühür, belediye veya valilikçe kaldırılır ve inşaatın devamına izin verilir. Aksi takdirde, ruhsat iptal edilir, ruhsata aykırı veya ruhsatsız yapılan bina, belediye encümeni veya il idare kurulu kararını müteakip, belediye veya valilikçe yıktırılır ve masrafı yapı sahibinden tahsil edilir." hükmü yer almakta olup; 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasında; ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının sahibine, yapı müteahhidine veya aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, beşyüz Türk Lirasından az olmamak üzere, maddede belirtilen şekilde hesaplanan idari para cezalarının uygulanacağı düzenlenmiş; (a) bendinde; yapı sınıflarına ve gruplarına göre yapının inşaat alanı üzerinden hesaplanmak üzere, mevzuata aykırılığın her bir metrekaresi için uygulanacak para cezalarının miktarları belirlenerek, bu miktarların her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298. maddesi hükümleri uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında bir Türk Lirasının küsuru da dikkate alınmak suretiyle artırılaracağı kurala bağlanmış; (c) bendinde; artırım sebepleri sayılmış, bu arttırım sebepleri uyarınca tespit edilen miktarların (a) bendinde belirtilen şekilde tespit edilen para cezasının miktarına göre ayrı ayrı hesap edilerek ilave olunacağı, para cezalarına konu olan alanın hesaplanmasında, aykırılıktan etkilenen alanın dikkate alınacağı düzenlemesine yer verilmiş; aynı maddenin 6. fıkrasında; yukarıdaki fıkralarda belirtilen fiil ve hallerin, yapının inşa edilmesi süreci içinde tekrarı halinde, idari para cezalarının bir kat artırılarak uygulanacağı kurala bağlanmıştır.
Aynı Kanuna 7143 sayılı Kanunun 16. maddesi ile eklenen Geçici 16. maddede ise; "Afet risklerine hazırlık kapsamında ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların kayıt altına alınması ve imar barışının sağlanması amacıyla, 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve yetkilendireceği kurum ve kuruluşlara 31/10/2018 tarihine kadar başvurulması, bu maddedeki şartların yerine getirilmesi ve 31/12/2018 tarihine kadar kayıt bedelinin ödenmesi halinde Yapı Kayıt Belgesi verilebilir. Başvuruya konu yapının ve arsasının mülkiyet durumu, yapı sınıf ve grubu ve diğer hususlar Bakanlık tarafından hazırlanan Yapı Kayıt Sistemine yapı sahibinin beyanına göre kaydedilir...Yapı Kayıt Belgesi verilen yapılarla ilgili bu Kanun ... uyarınca alınmış yıkım kararları ile tahsil edilemeyen idari para cezaları iptal edilir..." hükümleri yer almıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dosyanın ve Dairemizin E:2021/9527 sayılı dosyasının birlikte incelenmesinden; davacı kooperatif tarafından söz konusu taşınmaz üzerindeki ruhsatsız yapılar için 15/06/2019 tarihinden 05/11/2019 tarihine kadar muhtelif tarihlerde düzenlenmiş 27 adet yapı kayıt belgesinin sunulduğu, anılan yapı kayıt belgelerinin dava konusu işlem öncesinde düzenlendiği görülmüştür.

Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri ve uyuşmazlık birlikte değerlendirildiğinde; 15/06/2019 - 05/11/2019 tarihleri arasında düzenlenmiş ve Dairemizin E:2021/9527 sayılı dosyasına sunulan yapı kayıt belgelerinin (27 adet) bulunduğu, davalı belediyece yapı kayıt belgelerinin düzenlendiği tarihlerden sonra mühür fek edilerek inşai faaliyetlere devam edildiği tespit edilen uyuşmazlık konusu 33 adet ruhsatsız yapıların yıkımı ve davacıya para cezası verilmesine dair dava konusu ... tarih ve ... sayılı Çatalca Belediye Encümeni kararının alındığı, yapı kayıt belgelerinin iptal edilip edilmediği iptal edilmişler ise bunlara karşı davalar açılıp açılmadığının, anılan belgelerin dava konusu işleme konu (33 adet) ruhsatsız yapıları (kısmen/tamamen) kapsayıp kapsamadığının belirlenemediği, taşınmazın 1/100.000 ölçekli İstanbul Çevre Düzeni Planında korunacak alanda yer alması durumunun (yapılaşmaya yasak alanda bulunup bulunmadığı, ruhsat verilmesinin mümkün olup olmadığı) açıklığa kavuşturulmasının gerektiği anlaşılmaktadır.
Bu durumda, yapı kayıt belgelerinin iptal edilip edilmediği ve ruhsatsız yapıların tamamını kapsayıp kapsamadığı, yapılara ruhsat verilmesinin mümkün olup olmadığı, yapı tatil tutanağındaki tespitler ve ölçülerin fiili duruma uygun olup olmadığı, para cezası hesaplarının mevzuata göre yapılıp yapılmadığı hususlarının incelenip araştırılmak, gerekirse keşif ve bilirkişi incelemesi yapılmak suretiyle uyuşmazlığın çözüme kavuşturulması gerektiği sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmadığından, davanın esası hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesi gerekmektedir.
Öte yandan, ... tarih ve ... cilt/sıra nolu yapı tatil tutanağı ile tespit edilen aykırılıklar nedeniyle para cezası verilmesinden sonra, aynı yapıda ruhsat ve eklerine aykırı ya da ruhsatsız olarak yapı yapıldığının yeniden tespiti halinde, tespite konu aykırılıklar üzerinden yeni fiile verilecek ceza miktarı belirlendikten sonra, bu miktar üzerinden tekerrür hükmü uygulanmak suretiyle para cezası verilmesi, başka bir ifadeyle; ilk yapılan tespitten sonra inşasına devam edilen kısım üzerinden tekerrür hükümleri uygulanarak hesaplanan para cezasının bir kat artırılarak verilmesi gerektiği açıktır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan tarafların temyiz istemlerinin kabulüne,
2. Yukarıda özetlenen gerekçeyle dava konusu işlemin idari para cezasına ilişkin kısmının iptaline, yıkıma ilişkin kısmı yönünden ise davanın reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurularının reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 16/04/2025 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.