DANIŞTAY 6. DAIRE

Danıştay 6. Daire Başkanlığı         2021/10054 E.  ,  2025/971 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2021/10054
Karar No : 2025/971

TEMYİZ EDEN (DAVACILAR) : 1- ... 2- ...
3- ... 4- ...
5- ... 6- ...
VEKİLİ : Av....

KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Gaziantep İli Şahinbey İlçesi, ... Mahallesi, ... parsel sayılı taşınmazın bulunduğu alanda 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 18. ve 2981 sayılı İmar ve Gecekondu Mevzuatına Aykırı Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785 Sayılı İmar Kanununun Bir Maddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun'un Ek 1. maddeleri uyarınca tesis edilen parselasyon işleminin onaylanması hususunda Şahinbey Belediye Encümenine görüş bildirilmesine ilişkin Gaziantep Büyükşehir Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Daire Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı işlemi ile anılan parselasyon işleminin onaylanmasına dair Gaziantep Büyükşehir Belediye Encümeni'nin ... tarihli, ... sayılı kararının davacılara ait taşınmaz yönünden iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; Mahkemece mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen bilirkişi raporunun incelenmesinden, parselasyon işleminin gerek düzenleme sınırı gerekse parselasyon teknikleri ve dağıtım esaslarına uygun olarak yapıldığı; kesin ve yürütülebilir nitelikte olmayan Gaziantep Büyükşehir Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Daire Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı işleminin ise esasının incelenme olanağının bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçeyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesince; davacı tarafından davanın esasına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusuna konu ...İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçesinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Temyize konu kararın usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Gaziantep İli- Gaziantep Havaalanı- Kilis İli yol güzergahının mevcut imar planındaki 50 m'lik imar yolu ile kesiştiği bölgede yaşanan trafik sorununun çözülmesi, hızlı, rahat ve güvenli ulaşımın sağlanması amaçlarıyla geliştirilen katlı kavşak projesi kapsamında hazırlanan 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı revizyonları (Yeşilvadi Bulvarı Havaalanı Kesişim ve Çevresine İlişkin Revizyon Plan) Gaziantep Büyükşehir Belediye Meclisi'nin ... tarihli, ... sayılı kararıyla onaylanmıştır.
Söz konusu uygulama imar planına dayanılarak, Gaziantep Büyükşehir Belediye Encümeni'nin ... tarihli, ... sayılı kararıyla, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 18. ve 2981 sayılı İmar Ve Gecekondu Mevzuatına Aykırı Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemler Ve 6785 Sayılı İmar Kanununun Bir Maddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun'un Ek 1. maddeleri uyarınca parselasyon yapılmasına karar verilmiştir.
Bakılan dava, anılan parselasyon işleminin onaylanması hususunda Şahinbey Belediye Encümenine görüş bildirilmesine ilişkin Gaziantep Büyükşehir Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Daire Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı işlemi ile işlemin onaylanmasına dair Gaziantep Büyükşehir Belediye Encümeni'nin ... tarihli, ... sayılı kararının Gaziantep İli, Şahinbey İlçesi, ... Mahallesi, ... parsel sayılı, mülkiyeti davacılara ait taşınmaz yönünden iptali istemiyle açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın "İdarenin bütünlüğü ve kamu tüzel kişiliği" başlıklı 123. maddesinin 1. fıkrasına göre, idare, kuruluş ve görevleriyle bir bütündür ve kanunla düzenlenir.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun "Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları" başlıklı 7. maddesinin 1. fıkrasında, "Büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları şunlardır: .. b) Çevre düzeni plânına uygun olmak kaydıyla, büyükşehir belediye sınırları içinde 1/5.000 ile 1/25.000 arasındaki her ölçekte nazım imar plânını yapmak, yaptırmak ve onaylayarak uygulamak; büyükşehir içindeki belediyelerin nazım plâna uygun olarak hazırlayacakları uygulama imar plânlarını, bu plânlarda yapılacak değişiklikleri, parselasyon plânlarını ve imar ıslah plânlarını aynen veya değiştirerek onaylamak ve uygulanmasını denetlemek; nazım imar plânının yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde uygulama imar plânlarını ve parselasyon plânlarını yapmayan ilçe belediyelerinin uygulama imar plânlarını ve parselasyon plânlarını yapmak veya yaptırmak... c) Kanunlarla büyükşehir belediyesine verilmiş görev ve hizmetlerin gerektirdiği proje, yapım, bakım ve onarım işleriyle ilgili her ölçekteki imar plânlarını, parselasyon plânlarını ve her türlü imar uygulamasını yapmak ve ruhsatlandırmak, 20.7.1966 tarihli ve 775 sayılı Gecekondu Kanununda belediyelere verilen yetkileri kullanmak... f) Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek. g) (Değişik: 12/11/2012-6360/7 md.) Büyükşehir belediyesinin yetki alanındaki mahalleleri ilçe merkezine bağlayan yollar, meydan, bulvar, cadde ve ana yolları yapmak, yaptırmak, bakım ve onarımı ile bu yolların temizliği ve karla mücadele çalışmalarını yürütmek; kentsel tasarım projelerine uygun olarak bu yerlere cephesi bulunan yapılara ilişkin yükümlülükler koymak; ilân ve reklam asılacak yerleri ve bunların şekil ve ebadını belirlemek; meydan, bulvar, cadde, yol ve sokak ad ve numaraları ile bunlar üzerindeki binalara numara verilmesi işlerini gerçekleştirmek..." hükmüne yer verilmiştir.
Uygulama imar planı, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun "Tanımlar" başlıklı 5. maddesinde, "tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plan" şeklinde; Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği'nin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde ise, "Nazım imar planı ilke ve esaslarına uygun olarak yörenin koşulları ve planlama alanının genel özellikleri, yapının kullanım amacı ve ihtiyacı, erişilebilirlik, sürdürülebilirlik ve çevreye etkisi dikkate alınarak; yapılaşmaya ilişkin yapı adaları, kullanımları, yapı nizamı, bina yüksekliği, taban alanı katsayısı, kat alanı kat sayısı veya emsal, yapı yaklaşma mesafesi, ön cephe hattı, ifraz hattı, kademe hattı, ada ayrım çizgisi, taşıt, yaya ve bisiklet yolları, ulaşım ilişkileri, parkları, meydanları, kentsel, sosyal ve teknik altyapı alanlarını, gerektiğinde; parsel büyüklükleri, parsel cephesi ve derinliği, arka cephe hattı, yol kotu ve bu kotun altındaki kat adedi, bağımsız bölüm sayısı gibi yapılaşma ve uygulamaya ilişkin kararları, uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren ve varsa kadastral durumu işlenmiş olarak 1/1.000 ölçekte onaylı hâlihazır haritalar üzerinde, plan notları ve ayrıntılı raporuyla bir bütün olarak hazırlanan plan" şeklinde tanımlanmıştır.
3194 sayılı Kanun'un dava konusu parselasyon tarihinde "Arazi ve arsa düzenlemesi" başlığıyla yürürlükte olan 18. maddesinin 1. fıkrasında, imar hududu içinde bulunan binalı veya binasız arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakati aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil işlemlerini yaptırmaya belediyelerin yetkili olduğu, sözü edilen yerler belediye ve mücavir alan dışında ise söz konusu yetkilerin valilikçe kullanılacağı düzenlenmiştir.
2981 sayılı İmar Affı Kanunu'na 22/05/1986 tarihli, 3290 sayılı Kanun'un 15. maddesiyle eklenen Ek 1. maddesi ise, "İmar planı olan yerlerde, 9/5/1985 tarih ve 3194 sayılı İmar Kanununun 18 inci maddesi gereğince arsa ve arazi düzenlemelerinde, binalı veya binasız arsa ve arazilere bu Kanundan önce özel parselasyona dayalı veya hisse karşılığı satın alınan yerler dikkate alınarak müstakil, hisseli parselleri veya üzerinde yapılacak binaların daire miktarları gözönünde bulundurularak kat mülkiyeti esasına göre arsa paylarını sahipleri adlarına resen tecsil ettirmeye valilik veya belediyeler yetkilidir." hükmünü içermektedir.
Öte yandan, dava konusu işlemler tarihinde yürürlükte olan İmar Kanununun 18 inci Maddesi Uyarınca Yapılacak Arazi ve Arsa Düzenlenmesi ile İlgili Esaslar Hakkında Yönetmelik'in "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde düzenleme sahası, " Sınırı tesbit ederek, düzenlenmesine karar verilen sahadır. " şeklinde; düzenleme sınırı, "Düzenlenecek imar adalarının imar planına göre yol, meydan, park, genel otopark, yeşil saha gibi umumi hizmetlere ayrılan ve tescile tabi olmayan alanlar ile cami ve karakol yerlerini çevreleyen sınırdır." şeklinde; parselasyon planı ise, "İmar planının araziye uygulamasından sonra yapılacak röleve ölçülerine göre boyut değiştirmeyen paftalar üzerine çizilen, kesin parselasyon durumunu gösteren ve tapuya tescil işlemlerine esas alınan plandır." şeklinde tanımlanmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Öncelikle, dosyanın Dairemizin E:2021/9305 sayılı dosyasıyla birlikte incelenmesinden, ... İdare Mahkemesinin E:... sayılı dosyasında, bakılan davaya konu parselasyon işlemiyle birlikte, dayanağı 1/1000 ölçekli revizyon uygulama imar planının da iptalinin istenildiği; ... İdare Mahkemesince davanın reddi yolunda verilen ...tarihli, E:..., K: ...sayılı kararına yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki ... Bölge İdare Mahkemesi... İdarei Dava Dairesinin ... tarihli, E:..., K:... sayılı kararının da Dairemizin 18/02/2025 tarihli, E: 2021/9305, K: 2025/717 sayılı kararıyla bozulduğu görülmüştür.
1/1000 ölçekli revizyon uygulama imar planının bakılan davaya konu parselasyon işleminin dayanağını oluşturması sebebiyle, Bölge İdare Mahkemesince söz konusu davanın sonucu dikkate alınarak, uygulama imar planının iptaline karar verilmesi halinde parselasyon işleminin de iptaline karar verilmesi, planın hukuka uygun olduğunun tespiti halinde ise parselasyon işleminin incelenmesi gerekmektedir.
a) Yetki unsuru yönünden
Anayasa'nın yukarıda yer verilen 123. maddesi uyarınca görevleri kanunla düzenlenen idare, ancak kanunlarda kendisine bırakılan alanlarda faaliyet gösterebilir. Anayasa ve kanunların idareye bıraktığı alanlarda tesis edilecek idari işlemlerin hangi idari makam ve organca yapılabileceği de yine başta Anayasa olmak üzere kanunlarla gösterilir. "Yetki kuralları" olarak adlandırılan ve kamu düzeni ile yakından ilişkisi nedeniyle yargı makamlarınca uyuşmazlığın her safhasında ve re'sen incelenmesi gereken bu kurallar, idare açısından bağlayıcıdır. Bir diğer deyişle, idarenin bu kurallara aykırı olarak tesis edeceği her işlem yetki unsuru yönünden hukuka aykırı olacaktır.
5216 sayılı Kanun'un 7. maddesinin, büyükşehir belediyelerinin görev, yetki ve sorumluluklarını düzenleyen 1. fıkrasının yukarıda yer verilen (b) bendinden anlaşılacağı üzere, büyükşehir belediyesi sınırları içinde 1/5.000 ile 1/25.000 arasındaki her ölçekte nazım imar plânı açısından bu planları yapma, yaptırma ve onaylayarak uygulama yetkisi büyükşehir belediyelerine ait iken uygulama imar plânları, bu plânlarda yapılacak değişiklikler, parselasyon plânları ve imar ıslah plânları açısından söz konusu yetkiler büyükşehir içindeki ilçe belediyelerine aittir.
Anılan fıkranın (b) ve yine yukarıda yer verilen (c) bentleri bir arada değerlendirildiğinde ise, büyükşehir belediyelerinin, ilçe belediyelerinin görev ve yetki alanına giren söz konusu plânlar açısından asli yetkisinin bu planları aynen veya değiştirerek onaylamak ve uygulanmalarını denetlemekten ibaret olduğu; ancak istisnai olarak, nazım imar plânlarının yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde ilçe belediyelerince yapılmamaları halinde uygulama imar ve parselasyon plânlarını ve Kanunlarla büyükşehir belediyesine verilmiş görev ve hizmetlerin gerektirdiği proje, yapım, bakım ve onarım işleriyle ilgili olmak kaydıyla her ölçekteki imar ve parselasyon plânları ile her türlü imar uygulamasını yapma veya yaptırma yetkisinin de yine büyükşehir belediyelerine ait olduğu anlaşılmaktadır.
5216 sayılı Kanun'un 7. maddesinin 1. fıkrasıyla büyükşehir belediyelerine tanınan parselasyon planlarını yapma veya yaptırma yetkisi, ancak nazım imar planlarının yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde ilçe belediyelerince parselasyon planı yapılmaması veya söz konusu işlemlerin Kanunlarla büyükşehir belediyelerine verilmiş görev ve hizmetlerin gerektirdiği proje, yapım, bakım ve onarım işleriyle ilgili olması hallerinde (Bu hallerde büyükşehir belediyeleri parselasyon dışında her türlü imar uygulamasını yapmakla da yetkilidir.) kullanılabilen, istisnai nitelikte bir yetki olup; bu haller dışında belirtilen işlemleri yapma yetkisi büyükşehir sınırları içindeki ilçe belediyelerine aittir.
Uyuşmazlıkta, davalı Gaziantep Büyükşehir Belediyesi tarafından dosyaya sunulan dayanak revizyon uygulama imar planı paftaları ile parselasyon işlemine ait düzenleme sınırı ve durum haritası bir arada incelendiğinde, düzenleme sınırının, dayanak revizyon plan onama sınırını aşar şekilde belirlendiği görülmüştür.
Bu durumda, büyükşehir belediyesince dayanak revizyon uygulama imar planı sınırlarını aşar şekilde, bir diğer deyişle ilçe belediyesinin yetki alanına giren sahayı da kapsayacak şekilde tesis edilen parselasyon işleminde yetki unsuru yönünden hukuka uyarlık görülmemiştir.
b) 2981 sayılı Kanun'un Ek-1. maddesinin uygulanmış olması yönünden
Parselasyon işleminde yetki unsuru yönünden hukuka aykırılık bulunmadığının tespit edilmesi halinde, işlemin 2981 sayılı Kanun'un Ek-1. maddesinin uygulanması yönünden incelenmesine geçilmelidir.
Bu bağlamda, yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden, 2981 sayılı Kanun'un Ek-1. maddesinin uygulanabilmesi için, düzenleme sahasında, İmar Kanunu'nun yürürlük tarihi olan 09/05/1985 tarihinden önce yapılmış ve belediye, tapu, noter gibi resmi bir kurumca onaylanmış özel parselasyon ve/veya tapuya şerh edilmiş rızai taksim sözleşmesinin bulunmasının gerektiği anlaşılmaktadır.
Dosyanın incelenmesinden, davacıların parselleri dışındaki bazı parseller açısından hisse taksimi yapılarak 2981 sayılı Kanun'un Ek-1. maddesinin uygulandığı; ancak düzenleme sahasında 09/05/1985 tarihinden önce resmi kurumlarca onaylanmış özel parselasyon yahut da tapuya şerh edilmiş rızai taksim sözleşmesinin bulunmadığı görülmüştür.
Bu durumda, dava konusu parselasyon işleminde, uygulanabilmesi için gerekli hukuki koşullar bulunmadığı halde 2981 sayılı Kanun'un Ek-1. maddesinin uygulanmış olması sebebiyle de hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
İzah edilen nedenlerle, davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararına yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında isabet görülmemiştir.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davacıların temyiz isteminin kabulüne,
2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 26/02/2025 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.