DANIŞTAY 4. DAIRE

Danıştay 4. Daire Başkanlığı         2025/2349 E.  ,  2025/3117 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2025/2349
Karar No : 2025/3117

TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Valiliği

KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Madencilik Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Bilecik ili, Bozüyük ilçesi, ... Mahallesi sınırları içerisinde gerçekleştirilmesi planlanan "RN: ... (ER: ...) Nolu Feldspat Ocağı ve Kırma Eleme Yıkama Tesisi Alan Genişletilmesi Projesi" ile ilgili yapılan başvuru üzerine, Bozüyük Belediye Başkanlığının ve Bozüyük Cumhuriyet Başsavcılığının olumsuz görüşlerine istinaden, Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) sürecinin sonlandırılmasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı Bilecik Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: İdare Mahkemesince verilen kararda; dava konusu işlemin Bozüyük Belediye Başkanlığı ile Bozüyük Cumhuriyet Başsavcılığının olumsuz görüşüne istinaden tesis edildiği, dava konusu işlem tesis edilmeden önce olumsuz görüş yazılarında yer alan hususlarla ilgili olarak davalı idarece herhangi bir inceleme ve araştırma yapılmadığı; Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinin 5. maddesinde projenin gerçekleştirilmesinin ilgili mevzuat bakımından uygun olmadığının tespiti halinde, ÇED sürecinin aşamasına bakılmaksızın sonlandırılacağının kurala bağlanması karşısında, salt kurum görüşlerinin olumsuz olmasının idarenin projenin gerçekleştirilmesinin ilgili mevzuat bakımından uygun olmadığı yönünde yaptığı bir tespit olarak kabul edilemeyeceği; bu kapsamda, davalı idarece, olumsuz görüş yazılarında yer alan hususların gerçekliği ve söz konusu hususların projenin gerçekleşmesinin ilgili mevzuat bakımından uygun olup olmadığı, uygun değil ise hangi nedenlerle uygun olmadığı hususunda bir inceleme ve araştırma yapılarak bir karar verilmesi gerekirken, herhangi bir inceleme ve araştırma yapılmaksızın salt olumsuz görüş yazılarına istinaden eksik incelemeye dayalı olarak tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, Bozüyük Belediye Başkanlığı ile Bozüyük Cumhuriyet Başsavcılığının olumsuz görüşüne istinaden, ÇED sürecinin sonlandırılmasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı, temyiz isteminin kabulü ile Mahkeme kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, Üye ...'in 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "İvedi yargılama usulü" başlıklı 20/A maddesinin (i) bendi uyarınca Dairemizce keşif ve bilirkişi incelemesinin yaptırılması ve sonucuna göre karar verilmesi gerektiği yolundaki usule ilişkin azlık oyuna karşın, Mahkemece bilirkişi incelemesi yaptırılarak, maddi olay açıklığa kavuşturulmadığından bu aşamada temyiz isteminin esasının görüşülemeyeceği sonucuna varılarak, gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY:
Bilecik ili, Bozüyük ilçesi, ... Mahallesi sınırları içerisinde gerçekleştirilmesi planlanan "RN: ... (ER: ...) Nolu Feldspat Ocağı ve Kırma Eleme Yıkama Tesisi Alan Genişletilmesi Projesi" ile ilgili yapılan başvuru üzerine, Bozüyük Belediye Başkanlığının ve Bozüyük Cumhuriyet Başsavcılığının olumsuz görüşlerine istinaden, Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) sürecinin sonlandırılmasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı Bilecik Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü işleminin iptali istemiyle bakılmakta olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
2872 sayılı Çevre Kanununun 2. maddesinde; Çevresel Etki Değerlendirmesinin, gerçekleştirilmesi plânlanan projelerin çevreye olabilecek olumlu ve olumsuz etkilerinin belirlenmesinde, olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin, seçilen yer ile teknoloji alternatiflerinin belirlenerek değerlendirilmesinde ve projelerin uygulanmasının izlenmesi ve kontrolünde sürdürülecek çalışmaları ifade edeceği belirtilmiş, aynı Kanunun 10. maddesinde; gerçekleştirmeyi plânladıkları faaliyetleri sonucu çevre sorunlarına yol açabilecek kurum, kuruluş ve işletmelerin, Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlamakla yükümlü oldukları, Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararı veya Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili onay, izin, teşvik, yapı ve kullanım ruhsatı verilemeyeceği; proje için yatırıma başlanamayacağı ve ihale edilemeyeceği; Çevresel Etki Değerlendirmesine tâbi projeler ve Stratejik Çevresel Değerlendirmeye tâbi plân ve programlar ve konuya ilişkin usûl ve esasların Bakanlıkça çıkarılacak yönetmeliklerle belirleneceği kurala bağlanmıştır.
29/07/2022 tarih ve 31907 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinin 5.maddesinde; Bu Yönetmeliğe tabi projeler hakkında "ÇED Olumlu", "ÇED Olumsuz", "ÇED Gereklidir" veya "ÇED Gerekli Değildir" kararlarını verme yetkisinin Bakanlığa ait olduğu, ancak Bakanlığın gerekli gördüğü durumlarda "ÇED Gereklidir" veya "ÇED Gerekli Değildir" kararının verilmesi konusundaki yetkisini, sınırlarını belirleyerek il müdürlüğüne devredebileceği; bu Yönetmelik hükümlerine göre karar (ÇED Olumlu/ÇED Gerekli Değildir) tesis edilmeden önce; a) Projenin gerçekleştirilmesinin ilgili mevzuat bakımından uygun olmadığının tespiti halinde, ÇED sürecinin aşamasına bakılmaksızın sonlandırılacağı; ÇED sürecinin sonlandırıldığının Bakanlık ve il müdürlüğü internet sayfasından ilan edileceği, b) Proje sahibi veya yetkili temsilcisinin talep etmesi halinde ÇED sürecinin, aşamasına bakılmaksızın sonlandırılacağı, yine ÇED sürecinin sonlandırıldığının Bakanlık ve il müdürlüğü tarafından internet sayfasından ilan edileceği kuralına yer verilmiştir.
Bununla birlikte, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20. maddesinin 1. bendinde, Danıştay, bölge idare mahkemeleri ile idare ve vergi mahkemelerinin, bakmakta oldukları davalara ait her çeşit incelemeleri kendiliklerinden yapacakları belirtilerek re'sen araştırma ilkesi benimsenmiş ve aynı Kanunun 31. maddesinin atıfta bulunduğu 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 266. maddesinde, mahkemenin, çözümü hukuk dışında, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde, taraflardan birinin talebi üzerine yahut kendiliğinden, bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar vereceği, ancak genel bilgi veya tecrübeyle ya da hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukukî bilgiyle çözümlenmesi mümkün olan konularda bilirkişiye başvurulamayacağı; 282. maddesinde ise, hâkimin, bilirkişinin oy ve görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendireceği düzenlenmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda yer verilen hükümler uyarınca; çevresel etki değerlendirmesi ile, gerçekleştirilmesi planlanan projelerin çevreye olabilecek olumlu ya da olumsuz etkilerinin belirlendiği, olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin irdelendiği, seçilen yer ile teknoloji alternatiflerinin değerlendirildiği, ayrıca projelerin uygulanmasının izlendiği ve kontrolünde sürdürülecek çalışmaların belirlendiği bir süreç öngörülmüş olup, seçme eleme kriterlerine tabi bir proje nedeniyle hazırlanacak PTD'de projenin amacı, çevresel özellikleri, projenin muhtemel çevresel etkileri dikkate alınarak, sürdürülebilir kalkınma ve sürdürülebilir çevre dengesinin sağlanması amacıyla en uygun yerin seçilmesi esastır.
Bu amaçla PTD, Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinde yer verilen unsurlar yönünden değerlendirilirken, mevzuat bakımından projenin yapılması uygun bulunmadığı takdirde, idarenin "ÇED Gereklidir" veya "ÇED Gerekli Değildir" kararı verme zorunluluğu olmayıp, aşamasına bakılmaksızın ÇED sürecini sonlandırma yetkisi bulunmaktadır.
Öte yandan, yargılama hukukunda, uyuşmazlık konusu olayın gerçek mahiyeti esas olup, davada, genel bilgi veya tecrübeyle ya da hakimlik mesleğinin gerektirdiği hukuki bilgiyle çözümlenmesi mümkün olmayan, başka bir deyişle, çözümü özel veya teknik bilgiyi gerektiren bir durumun söz konusu olması halinde, olayın gerçek mahiyetini ortaya koymak amacıyla bilirkişiye başvurulabileceği tartışmasızdır.
Dosyanın incelenmesinden; Bilecik ili, Bozüyük ilçesi, Çarşı Mahallesi sınırlarında yer alan ruhsat sahasının 24,69 ha'lık kısmında davacı tarafından gerçekleştirilmesi planlanan "RN: ... (ER: ...) Nolu Feldspat Ocağı ve Kırma Eleme Yıkama Tesisi Alan Genişletilmesi Projesi" ile ilgili olarak ÇED başvurusunda bulunulduğu, bunun üzerine, idarece diğer kurum ve kuruluşlardan görüş sorulduğu, Bozüyük Belediye Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı görüş yazısında; "İmar ve Şehircilik Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı yazısında; planlanan sahaların, Bozüyük İlçesi 1/1000 ölçekli ve 1/5000 ölçekli imar planı sınırları dışında ancak Bozüyük Belediyesi belediye sınırları içinde kaldığı, Poligon 1 olarak planlanan sahaya en yakın planlı alanın yaklaşık 80 m mesafede ve akaryakıt istasyonu fonksiyonuna sahip olduğu, Poligon 2 olarak planlanan sahaya ise yaklaşık 400 m mesafede, planlı alanda bulunan Çarşı Mahalle Baharözü mevki yerleşim alanı bulunduğu, söz konusu sahaların akaryakıt istasyonuna ve yerleşim yerlerine yakın mesafede olması sebebiyle projenin Müdürlüklerince uygun görülmediği; Su ve Kanalizasyon Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı yazısında; ilgi yazıdaki projenin belirtilen alanda gerçekleşip gerçekleşmeyeceği yönünde Müdürlüklerinin görüşünün olumsuz olduğu; Temizlik İşleri Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı yazısında; ilgi yazıda belirtilen, Çarşı Mahallesi sınırlarında yer alan İR:... (ER:...) Ruhsat nolu sahada gerçekleştirilmesi planlanan Feldspat ocağı ve kırma eleme yıkama tesisi alan genişletilmesi projesine, Müdürlüklerinin görüşünün olumsuz olduğu; ilgili müdürlük görüşlerinden de anlaşılacağı üzere "RN:... (...) No.lu Feldspat Ocağı ve Kırma Eleme Yıkama Tesisi Alan Genişletilmesi Projesi" ile ilgili olarak hazırlanan ÇED raporu hakkındaki kurum görüşünün olumsuz olduğu" hususlarının belirtildiği; Bozüyük Cumhuriyet Başsavcılığının ... tarih ve ... sayılı görüş yazısı ekinde yer alan Bozüyük Açık Ceza İnfaz Kurumu İşyurdu Müdürlüğünün ... tarih ve ... Muh. sayılı yazısında ise; "Yapılan değerlendirmede Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı yazısında proje alanının Bozüyük Açık Ceza İnfaz Kurumu Müdürülüğüne 350 metre mesafede olduğu, Bozüyük Açık Ceza İnfaz Kurumu İşyurdu Müdürlüğüne bağlı faaliyetlerini sürdüren Küçükbaş Hayvan Besiciliği Atölye arazisine komşu olduğu ve ilgili arazi içinden geçen NATO POL boru hattına ise 250 metre mesafede olduğu, bu haliyle gerçekleşmesi planlanan projeden Bozüyük Açık Ceza İnfaz Kurumu Müdürlüğü olarak olumsuz etkilenebileceği düşünüldüğünden, söz konusu projenin yapılmasının Genel Müdürlük tarafından uygun olmayacağı görüş yazısının yazı ekinde sunulduğu" ifadelerine yer verildiği; söz konusu olumsuz görüş yazılarına istinaden, Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) sürecinin sonlandırılmasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı Bilecik Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü işleminin tesis edildiği ve anılan işlemin iptali istemiyle de bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Bakılmakta olan davada, her ne kadar İdare Mahkemesince, salt olumsuz görüş yazılarına istinaden eksik incelemeye dayalı olarak ÇED sürecinin sonlandırılmasına ilişkin tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle söz konusu işlemin iptaline karar verilmiş ise de, yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca, proje tanıtım dosyasının sunulmasından sonra inceleme değerlendirme sürecinde davalı idare tarafından gerekli görülmesi halinde yetkili kurum/kuruluşlardan görüş istenebileceği ve yapılan değerlendirmeler sonucu projenin gerçekleştirilmesinin ilgili mevzuat bakımından uygun olmadığının tespiti halinde, idarenin aşamasına bakılmaksızın ÇED sürecini sonlandırma yetkisinin bulunduğu dikkate alındığında, Mahkemece, uyuşmazlığın esasının incelenerek bir karar verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Bu durumda, İdare Mahkemesince, 2577 sayılı Kanun'un 20. maddesinde yer verilen re'sen araştırma ilkesi uyarınca, idarenin dava konusu işleme sebep olarak gösterdiği görüş yazılarında belirtilen, projenin yapılmasının mevzuat bakımından uygun bulunmamasına ilişkin unsurların, detaylı bir şekilde incelenmesi ve somut bir şekilde açıklığa kavuşturulması, dolayısıyla, projenin gerçekleştirilmesinde sakınca olduğu belirtilen hususlar yani sebep unsurları bakımından mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılması ve bunun sonucunda düzenlenecek raporun değerlendirilmesi suretiyle yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir.
Bu itibarla, eksik incelemeye dayalı olarak verilen temyize konu İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz isteminin kabulüne,
2. Temyize konu ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, usulde Üye ...'in karşı oyu ve esasta Üye ...'un karşı oyu ile oyçokluğuyla BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan İdare Mahkemesine gönderilmesine,
4. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/A-2-(i) maddesi uyarınca, kesin olarak, 16/05/2025 tarihinde karar verildi.

(X) KARŞI OY :
Temyiz dilekçesinde öne sürülen hususlar, temyize konu mahkeme kararının bozulmasını sağlayacak nitelikte bulunmadığından temyiz isteminin reddi gerektiği görüşüyle Dairemiz kararına katılmıyorum.