DANIŞTAY 4. DAIRE

Danıştay 4. Daire Başkanlığı         2025/2086 E.  ,  2025/3646 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2025/2086
Karar No : 2025/3646

TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALI) :... Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Mardin ili, Derik ilçesi, ... köyü, ... Mevkiinde ... Kısım Arazi Toplulaştırma ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Projesi kapsamında ... parsel (yeni ... ada ... parsel) sayılı taşınmaza ilişkin DSİ Arazi Toplulaştırma ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Daire Başkanlığının ... tarih ... sayılı toplulaştırma işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dava dosyasında bulunan bilgi ve belgeler ile dosyada alınan bilirkişi raporunun birlikte değerlendirilmesinden, davacının parselinin de yer aldığı alanda yapılan dava konusu işlemin, Arazi Toplulaştırması ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Uygulama Yönetmeliğinin, 20. maddesi ve 11. maddesinin, 2. ve 3. bendine göre kadastro parselleri ve arazinin durumuna göre derecelendirme katsayılarının doğru belirlendiği, Uygulama Yönetmeliğinin 16. maddesinin a bendine göre azami yüzde on ortak tesislere katılım payı düşüldükten sonra kalan miktarın toplamına eşit değer verilmesi gerektiği, katılım payının doğru düşüldüğü, yönetmeliğe aykırı hareket edilmediği, derecelendirme katsayısının uygun olduğu dolayısıyla işlemin, toplulaştırmanın amacına, dağıtım ilke ve esaslarına, kamu yararına ve teknik yönden uygun olduğu anlaşıldığından dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Toplulaştırma işlemi ile parçalı arazilerin birleştirilerek düzgün şekilli parseller haline getirilmesinin amaçlandığı, yapılan toplulaştırmanın hakkaniyete aykırı olduğu, ek bilirkişi raporu aldırılması gerekirken aldırılmadığı, dava konusu ... parsel karşılığında tahsis edilen yeni ... ada ... parselin toplulaştırma ilkelerine aykırı olduğu, yeni parselin endeks değerinin düşük olması sebebiyle 324,69 m2 artış sağlandığı, toplulaştırma sonrası arazisine eklenen taşlık kısmın tarımsal üretim yönünden sorunlara yol açacağı belirtilerek, kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Cevap verilmemiştir.

TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :
3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun, işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle 1. maddesinde, bu Kanunun amacının, sulama alanları ile Bakanlar Kurulunca gerekli görülen alanlarda; toprağın verimli şekilde işletilmesini, işletilmesinin korunmasını, birim alandan azami ekonomik verimin alınmasını, tarım üretiminin sürekli olarak artırılmasını, değerlendirilmesini ve buralarda istihdam imkanlarının artırılmasını, ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalanan tarım topraklarının gerektiğinde ve imkanlar ölçüsünde genişletilmesi suretiyle de toplulaştırılmasını, tarım arazisinin ailenin geçimini sağlamaya ve aile iş gücünü değerlendirmeye yeterli olmayacak derecede parçalanmasının ve küçülmesinin önlenmesini ... sağlamak olduğu hüküm altına alınmıştır.
Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu Uygulama Yönetmeliğinin, işlem tarihinde yürürlükte olan "Toplulaştırma" başlıklı 20. maddesinde, toplulaştırmanın, uygulama alanında ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalı ve hisseli arazinin birleştirilmesi ve bu amaçla kamulaştırma, az topraklı veya topraksız çiftçinin topraklandırılması, sahibine bırakılacak arazinin belirlenmesi, köy gelişme ve yeni köy yerleşme alanlarına yer ayrılması gibi arazi düzenlemesine dair diğer hususları kapsayacağı; "Talimat Hazırlanması" başlıklı 71. maddesinde, Genel Müdürlüğün bu Yönetmeliğin uygulamasını sağlamak, kolaylaştırmak, tamamlamak ya da açıklamak maksadıyla talimat çıkarmaya yetkili olduğu düzenlenmiştir.
Tarım Reformu Genel Müdürlüğü tarafından Haziran 2010'da çıkarılan "Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatı"nın 3. maddesinde, "sabit tesis", ev, ahır, samanlık, ağıl, ambar, kuyu vb. yapılarla bağ, bahçe ve ağaçlık arazi olarak tanımlanmış, "Yeni Parsel Planlarının Hazırlanması" başlıklı 19. maddesinde yer alan "Yeni Parselasyon Planlamasında Dikkat Edilecek Hususlar" başlıklı bölümde, maliklere mümkün olduğu ölçüde eski arazisine eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılması, maliklerin istekleri dikkate alınarak arazisinin yoğun olduğu bölgede veya en büyük parselinin etrafında toplanarak arazi verilmeye çalışılması, umumi yola (asfalt, şose) bitişik olan parsellerin yine imkanlar ölçüsünde aynı yerde verilmesi, toplulaştırma alanındaki işletme yapı ve tesisleri ile bağ, bahçe vb. sabit tesislerin imkan ölçüsünde maliklerine verilmesi, birden fazla sabit tesisi bulunan maliklerin bu arazi parçalarından mümkün olduğu kadar birinin etrafında tercih vermek zorunda olması, her parselin yol ve sudan faydalanacak şekilde planlanması, küçük işletmelere ait parsellerin, yol ve sudan faydalanabilmesi için, gerektiğinde hisselendirilmesi, parsel şeklinin zorunlu durumlar dışında dikdörtgen olmasına ve en/boy oranının 1/3 - 1/7 arasında bulunmasına dikkat edilmesi, toplulaştırma yapılan köyler arasında sınır düzeltmesinin 3083 sayılı Kanunun 14. maddesine göre ve değer eşitliği sağlanarak yapılması, değişiklik yapıldığında köy sınırlarının yol, kanal gibi sabit sınırlara dayandırılmasına çalışılması, ancak zorunlu hallerde parsel sınırının köy sınırı olarak değerlendirilmesi, işletmeyi oluşturan maliklere ait arazinin bir arada değerlendirilebilmesi, maliklerin istekleri halinde tek parselde payları oranında adlarına hisseli olarak tescil edilmesi, parsel yerleştirilmesinde hısım ve hasım ilişkilerine dikkat edilmesi, arazi maliklerinden birden fazla ve komşu köylerde arazisi bulunanların arazilerinin ikamet ettikleri köyün sınırına yakın olacak şekilde planlanmaya çalışılması, blokların düzgün şekilli olmayan kısımlarına büyük parsellerin yerleştirilmeye çalışılması, düşük dereceli arazinin mümkün olduğu ölçüde eski sahiplerine bırakılması veya kendi aralarında toplulaştırılması, verasete iştiraklerden aynı maliklere ait olan arazinin bir işletme olarak değerlendirilmesi, davalı arazinin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilmesi, hisse uyuşmazlıkları giderilemeyen parsellerin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilerek eski maliklerine aynı hisselerle tescil ettirilmesi, bu araziden malik ve hisse oranları aynı olanların bir arada toplulaştırılabilmesi, Talimatın 9. maddesi kapsamında yer alan tesislerin bulunduğu parsellerin, planlamada öncelikle bulunduğu yerde bırakılmaya çalışılması hususlarına dikkat edilmesi gerektiği kurallarına yer verilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden; Mardin ili, Derik ilçesi, ... köyü, ... Mevkiinde Mardin 29. Kısım Arazi Toplulaştırma ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Projesi kapsamında yapılan toplulaştırma işleminin ... parsel (yeni ... ada ... parsel) sayılı taşınmaza ilişkin kısmının iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlık konusu olayda; dava konusu arazi toplulaştırma işleminin dağıtım ilke ve esasları ile kamu yararına uygun olup olmadığının tespiti amacıyla mahallinde yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen bilirkişi raporunda özetle; "davacının parseli yönünden toplulaştırma uygulamasının ilgili mevzuatına, arazi toplulaştırma ilkelerine ve kamu yararına uygun olarak yapıldığı, dava konusu taşınmaz üzerinde herhangi bir sabit tesisin olmadığı, toprak derecelendirme haritalarının yapıldığı, askı tutanaklarının mevzuata uygun yapıldığı, AT listelerindeki katsayılara göre dava konusu toplulaştırma öncesi parsel ... nolu parsel için, 0,7470 endeks değeri hesaplandığı, toplulaştırma sonrası parselasyon haritasındaki davacıya verilen ... nolu parselde ise verilen endeks değerinin 0,7347 olduğu, kısmen eski ve yeni parsellerin çakışık olduğu, sınırların az da olsa tarım yapılmayan alanlara kayması (eski parseli ... in dışında kalan batı kısmı) nedeniyle yeni parselin indeks değerinin daha düşük olduğunun tespit edildiği, endeks düşüklüğünün tahsis miktarında 324,69 m2 artış sağlanarak denkleştirildiği, sonuç olarak dava konusu eski ... nolu parsel karşılığında tahsis edilen yeni... nolu parselde toplulaştırma işleminin ilgili mevzuat hükümlerine ve toplulaştırma amacına ve ilkelerine uygun olarak yapıldığı sonucuna varıldığı" tespitlerine yer verilmiştir.
Bu durumda; mevzuat hükümleri ve dosyada yer alan bilgi ve belgeler ile bilirkişi raporunun birlikte değerlendirilmesinden; ... ada ... nolu parselin geometrik şeklinin Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatının Yeni Parselasyon Planlamasında Dikkat Edilecek Hususlar başlığının altında; “Parsel şeklinin zorunlu durumlar dışında dikdörtgen olmasına ve en/boy oranının 1/3 1/7 arasında bulunmasına dikkat edilir.” hükmüne uygun olmadığı, yeni verilen parsel şeklinin tarımsal faaliyeti güçleştirecek derecede bozuk olduğu, yaklaşık 1.8 dönüm taşlık-kayalık tarım dışı arazinin davacı parseline eklendiği, bu haliyle tarımsal faaliyetinin yapılmasının verimsiz ve güç olacağı, taşlık ve kayalık alanların parsel içerisinde yer almasının tarımsal faaliyetlerin bu bölümde etkin olarak kullanılamamasına neden olacağı, davacıya uygulama kapsamına alınan kadastro parseline karşılık eşdeğer özellikte bir yer tahsis edilmediği, dolayısıyla yapılan arazi toplulaştırması işleminin uyuşmazlık konusu taşınmaz yönünden arazi toplulaştırmasının amacına, toplulaştırma ilke ve kurallarına uygun olarak yapılmadığı sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararına ilişkin istinaf isteminin reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz isteminin kabulüne,
2. Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 03/06/2025 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.