DANIŞTAY 4. DAIRE

Danıştay 4. Daire Başkanlığı         2024/2646 E.  ,  2025/2495 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2024/2646
Karar No : 2025/2495

TEMYİZ EDEN TARAFLAR : I- (DAVALI) .... Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...

II- (DAVACILAR)
1- ... Mirasçıları
-...
-...
2- ...
...
10- ...
11- ... Mirasçıları;
- ...
- ...
-...
VEKİLLERİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının taraflarca aleyhlerine olan kısımlarının bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Artvin ili, Borçka ilçesi, ... köyünde bulunan tapunun ... ada ... sayılı parselinde kayıtlı taşınmazın bulunduğu bölgede yapımına başlanan Borçka Barajı HES ve Artvin-Borçka Karayolu yol yapım inşaatı çalışmaları nedeniyle toprak kaymalarının meydana geldiği ve bundan dolayı taşınmazlarının zarar gördüğünden bahisle uğranıldığı ileri sürülen zararın karşılanması talebiyle yaptığı ... tarih ve ... sayılı başvurunun yasal süre içerisinde cevap verilmemek suretiyle zımnen reddine ilişkin işlemin iptali ile taşınmazların kullanılamaz hale geldiği, mülkiyet hakkının kalıcı ve sürekli olarak kısıtlandığından bahisle taşınmaz bedelinin karşılığı 316.753,27-TL (miktar artırımı sonucunda) tazminatın davalı idareden tahsiline karar verilmesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı dava konusu işlemin iptali talebi yönünden davanın incelenmeksizin reddi, maddi tazminat isteminin kabulü ile 316.753,27-TL tazminatın davalı idarece davacılara ödenmesi yolundaki kararının, ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile uyuşmazlığın adli yargı yerinde görülmesi gerektiği gerekçesiyle kaldırılması ve dosyanın Mahkemeye gönderilmesi üzerine verilen davanın görev yönünden reddine ilişkin ... tarih ve E:..., K:... sayılı karara karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki kararın Danıştay Altıncı Dairesinin 12/04/2023 tarih ve E:2023/1305, K:2023/3751 sayılı kararı ile uyuşmazlığın yargısal denetiminin idare mahkemelerinin görevinde olduğu gerekçesiyle bozulması sonrasında, bozmaya uyularak, ... tarih ve E:..., K:... sayılı karar ile Mahkeme kararının kaldırılması ve dosyanın Mahkemesine gönderilmesi üzerine verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; Artvin İli Borçka İlçesi ... Köyü'nde bulunan ve tapuda ... ada ... numaralı parselde kayıtlı davacıların mülkiyetinde bulunan taşınmazın değerinin (dava tarihi itibarıyla) 316.753,27-TL olduğu, faiz isteminde de bulunulmadığı görüldüğünden taşınmazın kamulaştırma bedeline karşılık olarak 316.753,27-TL'nin davacıların mülkiyet hakkının kullanılamaz biçimde kısıtlanmasına sebebiyet veren davalı idarece davacılara ödenmesi gerektiği, 2577 sayılı Kanunun 13. maddesi kapsamında yapılan başvurunun reddedilmesine ilişkin işlemin idari davaya konu olabilecek nitelikte bir işlem olmaması nedeniyle, anılan Kanunun 13. maddesi uyarınca yapılan başvuru üzerine açılan tam yargı davasında, başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali isteminin incelenmeksizin reddi gerektiği sonucuna varıldığı gerekçeleriyle, dava konusu işlemin iptali talebi yönünden davanın incelenmeksizin reddine, maddi tazminat isteminin kabulü ile 316.753,27-TL tazminatın davalı idarece davacılara ödenmesine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Mahkeme kararına karşı davalı idare tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine, Bölge İdare Mahkemesince; Mahkemece dava konusu taşınmazın bilirkişi raporu ile belirlenen değeri üzerinden hüküm kurulmuş ise de, davacıların taşınmazında tarımsal amaçlı olarak kullanılmasına engel bir hukuki durumun mevcut olmadığı, davalı idare eylemi ile davacıların taşınmazında meydana gelen değer kaybına bağlı olarak idarece taşınmazının kamulaştırılacağının varsayılamayacağı ve bu yönüyle idarece davacıların taşınmazının değerinin ödenmesi zorunluluğundan bahsedilemeyeceği, olayda davalı idareye atfedilen hizmet kusuru nedeniyle davalı idarece davacılara ödenmesi gereken tutarın taşınmazda meydana gelen değer kaybı olacağı dikkate alındığında yukarıda bahsi geçen bilirkişi raporu ile Artvin ili, Borçka ilçesi, ... Köyünde bulunan ... ada, ... numaralı parsel için 100.596,19-TL olarak belirlenen değer kaybı tutarının davacılara ödenmesi gerekmekte olup, bu haliyle 08.01.2018 tarihli dilekçe ile dava değerinin 316.753,27-TL olarak ıslah edildiği dikkate alındığında bu tutarın 100.596,19-TL'lik kısmının kabulü, 216.157,08-TL'lik kısmının ise reddi gerektiği sonucuna ulaşıldığı gerekçeleriyle, davalı idarenin istinaf başvurusunun kısmen kabulü ile İdare Mahkemesince tazminine hükmedilen 316.753,27-TL'nin 100.596,19-TL'yi aşan 216.157,08-TL'sinin kaldırılmasına, bu kısma ilişkin olarak davanın reddine, Mahkeme kararının hükmedilen tazminatın 100.596,19-TL'ye ilişkin kısmı yönünden davalı idarenin istinaf başvurusunun yukarıda belirtildiği şekilde düzeltilmek suretiyle reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI :
1-Davacılar tarafından; zarar ile idarenin eylem ve işlemleri arasında doğrudan illiyet bağı bulunduğunun kanıtlandığı, taşınmazın kamulaştırılmadığı gibi artık serbest piyasada da alımı satımı yapılamaz duruma geldiği, taşınmazda ikamet edilme yasağının devam etmekte olduğu, sulu tarım yapılamadığı, can ve mal güvenliği tehlikesinin azami boyutlara ulaştığı, halen heyelanların devam etmekte olduğu belirtilerek, temyize konu karardaki aleyhe olan hususların bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
2-Davalı tarafından; davaya konu taşınmazın bulunduğu bölgede meydana gelen heyelanlar ile idarelerinin yapmış olduğu yol çalışmaları arasında doğrudan illiyet bağı bulunmadığı, tam yargı davasında kamulaştırma davasıymış gibi yargılama yapılıp, taşınmazın toplam bedelinden daha yüksek miktarlarda bedellerin tazminat olarak ödenmesine karar verilmesi, buna karşın idareyi tescilini alamadığı bir taşınmazın bedelini ödemeye mahkum etmenin hukukla ve hakkaniyetle bağdaşmadığı belirtilerek, temyize konu karardaki aleyhe hususların bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Taraflarca savunma verilmemiştir.

TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler, aynı konuya ilişkin olarak açılan Dairemizin E:2024/2649, E:2024/2643, E:2024/2641 sayılı dosyaları birlikte değerlendirilerek; ayrıca vefat eden davacılardan ...'in mirasçılarının davaya devam etmek istedikleri 31.01.2025 tarihli dilekçe ve ekindeki belgelerden anlaşılmakla, mirasçılar davacı sıfatı ile davaya dahil edilerek; yine dava konusu işlemin iptali talebi yönünden davanın incelenmeksizin reddine ve taleple bağlı kalınarak, maddi tazminatın kabul edilen kısmı için faize hükmedilmemesine ilişkin kararın, davacılar tarafından istinaf başvurusunda bulunulmaması sebebiyle yargılamanın önceki aşamasında kesinleşmiş bulunduğu anlaşılmakla, işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Artvin ili, Borçka ilçesi, ... köyünde bulunan tapunun ... ada, ... sayılı parselinde kayıtlı taşınmazın bulunduğu bölgede yapımına başlanan Borçka Barajı HES ve Artvin-Borçka Karayolu yol yapım inşaatı çalışmaları nedeniyle toprak kaymalarının meydana geldiği ve bundan dolayı taşınmazlarının zarar gördüğünden bahisle uğranıldığı ileri sürülen zararın karşılanması talebiyle yaptığı ... tarih ve ... sayılı başvurunun yasal süre içerisinde cevap verilmemek suretiyle zımnen reddine ilişkin işlemin iptali ile taşınmazların kullanılamaz hale geldiği, mülkiyet hakkının kalıcı ve sürekli olarak kısıtlandığından bahisle taşınmaz bedelinin karşılığı 316.753,27-TL (miktar artırımı sonucunda) tazminatın davalı idareden tahsiline karar verilmesi istemiyle görülmekte olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT:
2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 125. maddesinin 1. fıkrasında idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu belirtilmiş, son fıkrasında ise, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararları ödemekle yükümlü olduğu hükmüne yer verilmiştir.
Yine, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde ise, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları, idari dava türleri arasında sayılmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Maddi tazminat isteminin, arsa değer kaybı miktarına ilişkin 100.596,19-TL kısmı yönünden;
Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçelerde ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
Öte yandan, adli yargıda söz konusu heyelan nedeniyle özel kişilere karşı tazminat davası açılmış olması halinde ve özel hukuk hükümlerine göre davacıların gerçek zararının tazmin edilerek karşılanması durumunda, adli yargıda hükmedilen tazminat miktarının; davaya konu zararlar sebebiyle, varsa sigorta tarafından davacılara ödeme yapılmış olması halinde, söz konusu ödemelerin; tahsilde tekerrüre sebebiyet verilmemesi için yapılacak tazminat ödemelerinde dikkate alınacağı açıktır.
Maddi tazminat isteminin, arsa değer kaybını aşan 216.157,08-TL kısmı ile yargılama giderleri yönünden;
İdarenin hukuki sorumluluğunun kabulü için, kusursuz sorumluluğa ilişkin istisna halleri dışında, idarenin yürüttüğü kamu hizmetinin, kötü işlemesi, geç işlemesi yada hiç işlememesi sebeplerinden birisiyle kusurlandırılmış olması gerekmektedir. Hizmet kusuru, iradi bir işlem yada eylemden kaynaklanabileceği gibi, idarenin dikkatsizliğinden, tedbirsizliğinden ve ihmalinden de kaynaklanabilir. Yine zarar ile idari eylem veya işlem arasında uygun illiyet bağının da bulunması gerekmektedir.
Uyuşmazlıkta; temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdare Dava Dairesi kararında istinaf incelemesi yapılan İdare Mahkemesi kararı gerekçesi ve dosya kapsamı değerlendirildiğinde, uyuşmazlığın çözümü için davaya konu taşınmaz mahallinde 20/10/2016 tarihinde yapılan keşif neticesinde sunulan bilirkişi raporunda arazinin vasfı hususunun yeterince aydınlatılamadığının görülmesi üzerine, ikinci kez yapılan keşif sonrasında hazırlanan 27/11/2017 tarihli bilirkişi raporunun İdare Mahkemesi tarafından hükme esas alındığının görüldüğü, söz konusu raporda, "Artvin ili Borçka ilçesi ... Köyünde tapuca ... ada ... parselde kayıtlı taşınmazın bulunduğu bölge, Bakanlar Kurulu tarafından Afete Maruz Bölge ilan edilmiştir. Taşınmazların bulunduğu bölgenin Afete Maruz Bölge ilan edilmesi Davalı idare tarafından 2005-2006 yıllarında yapımına başlanan Borçka Barajı HES ve Artvin- Borçka Karayolu inşaatı çalışmaları sırasında dinamit atımları ve yol çalışmaları nedeniyle oluşan heyelanlardan kaynaklanmıştır. Dava konusu parselin içinde bulunduğu Adagül Köyü Kırlangıç Mahallesi eski heyelan kütlesinin üzerinde kurulmuştur. Borçka Barajı su tutmadan ve göl seviyesi üzerindeki Borçka-Artvin Karayolu inşaatı yapılmadan önce, Kırlangıç Mahallesi daha önceden kaymış olan eski heyelan kütlesinin üzerinde kurulu durumda olduğu ve Karayolları yapım çalışmasından önce de var olduğu, karayolu çalışmalarının heyelanı tetiklediği anlaşılmıştır. Dava konusu taşınmazın bulunduğu bölgede yeralan eski heyelan kütlesinin yeniden hareket etmesinde ve hareket hızının artmasında, eski heyelan kütlesinin topuğuna yaklaşık 150m mesafede 2014-2015 yıllarında davalı idarenin anılan bölgede gerçekleştirmiş olduğu Borçka Barajının tamalanması sonrası yapımı gerekli olan davalı idare tarafından yürütülen patlatmalı karayolu inşaatı arasında doğrudan bir ilişki bulunmaktadır. Bölgedeki güncel heyelanların sebebi; yağışlı günlerde eski (fosil) heyelan kütlesi içinde biriken suların oluşturduğu, gözenek suyu basıncındaki artış, bunun sonucu eski heyelan kütlesini oluşturan yamaç molozu ve ileri derecede ayrışmış tüf jeolojik birimlerinin içsel dayanımlarındaki azalma ve heyelan alanının topuğuna yakın (yatay mesafe yaklaşık 100m-150m) noktalarda davalı idare tarafından yapılan patlatmalı yol kazılarıdır. Artvin ili Borçka ilçesi 3. Derede riskli deprem bölgesindedir ve dolayısıyla bölgenin deprem aktivitesi düşüktür. Dava konusu parsel alanına dinamik (sarsıntı) yük oluşturacak etkiler Davalı İdare tarfından karayolu çalışmasında yapılan patlatmalardır. Dava konusu taşınmazın bulunduğu bölgenin heyelanlar nedeni ile Bakanlar Kurulu tarafından Afete Maruz Bölge ilan edilmesinden dolayı taşınmaz üzerinde değer kaybı meydana gelmiştir. Meydana gelen değer kaybı tamamen davalı idarenin yapmış olduğu çalışmalardan kaynaklanmıştır. Dava konusu ... parsel nolu taşınmazda heyelanlar sebebiyle oluşan değer kaybı; 100.596,19 TL dir. Dava konusu taşınmazın tarımsal amaçla veya ikamet amacıyla kullanılması can ve mal güvenliği açısından risk taşımmaktadır. Bu nedenle, davalı idare tarafından kamulaştırılması uygun olacaktır. Dava konusu ... parsel nolu taşınmazın değeri dava tarihi itibariyle 316.753,27 TL'dir. Dava konusu alandaki karayolu çalışmalarında yapılan patlatmalı yamaç kazılarının, Artvin ili Borçka ilçesi ... Köyünde tapuda ... ada ... nolu parselde kayıtlı taşınmazın içinde bulunduğu ana heyelan kütlesinin kaymasında etkili olduğu tespitlerine yer verildiği görülmektedir.
Dosyanın incelenmesinden; her ne kadar Bölge İdare Mahkemesi İdare Dava Dairesi kararında, davacıların taşınmazında tarımsal amaçlı olarak kullanılmasına engel bir hukuki durumun mevcut olmadığı, davalı idare eylemi ile davacıların taşınmazında meydana gelen değer kaybına bağlı olarak idarece taşınmazının kamulaştırılacağının varsayılamayacağı ve bu yönüyle idarece davacıların taşınmazının değerinin ödenmesi zorunluluğundan bahsedilemeyeceği, olayda davalı idareye atfedilen hizmet kusuru nedeniyle davalı idarece davacılara ödenmesi gereken tutarın taşınmazlarda meydana gelen değer kaybı olacağı dikkate alınarak, temyize konu karar verilmiş ise de, Mahkeme kararında hükme esas alınan ve üyeleri arasında akademisyen bir Jeoloji Mühendisi'nin de bulunduğu 27.11.2017 tarihli bilirkişi heyeti raporundaki, dava konusu taşınmazın tarımsal amaçla veya ikamet amacıyla kullanılmasının can ve mal güvenliği açısından risk taşıması nedeniyle söz konusu taşınmaz kullanılamayacağından davalı idare tarafından kamulaştırılmasının uygun olacağı yönündeki tespitler dikkate alındığında, maddi tazminat bedeli olarak belirlenen 316.753,27-TL'nin tamamına hükmedilmesine ilişkin Mahkeme kararına karşı yapılan istinaf isteminin reddine karar verilmesi gerekirken, bu yönden davalı idarenin istinaf isteminin kısmen kabulü yönünde verilen kararda hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Ayrıca, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdare Dava Dairesi kararında, ''...uyuşmazlık konusu olayda yargılama yetkisinin taleple bağlılık ilkesi uyarınca talep edilen tazminat tutarına ve dava konusu edilen işlemin iptali istemine yönelik olacağı, kabul edilen tazminat tutarına yönelik olarak talep dışı bir değerlendirme yapılmasının yerindelik denetimi niteliğinde olacağından idari işlem tesisi sonucunu doğurabileceği, bu durumun da taleple bağlılık ilkesine de aykırılık oluşturacağından Mahkeme kararında bahsi geçen değerlendirmenin yerinde olmadığı sonucuna ulaşılmış olup, Mahkeme kararının bu kısmının düzeltilmesi gerekmiştir.'' denilmişse de, bahsi geçen talep dışı değerlendirme olgusu somut olay bakımından değerlendirildiğinde, dava dilekçesinde ... tarih ve ... sayılı başvurunun yasal süre içerisinde cevap verilmemek suretiyle zımnen reddine ilişkin işlemin de iptalinin istenildiği, söz konusu başvuru dilekçesi incelendiğinde, davacıların taşınmazın kamulaştırılması yönünden bir isteminin bulunduğunun görüldüğü, dosyadaki raporlarda zarar ile davalı idarenin eylemleri arasındaki illiyet bağının ortaya konulmuş olması, davacıların taşınmaz üzerinde mülkiyet hakkının özüne uygun şekilde tasarrufta bulunma imkanının kalmamış olduğunun tespit edilmiş olması, davacıların kamulaştırma yapılması yönündeki istemini ... tarih ve ... sayılı başvurusunda ortaya koymuş olmaları hususları göz önüne alındığında, Mahkeme kararında yer verilen ''davacılara ödenmesi gerektiği belirtilen miktarın tapuda tescil edilmesi sırasında kamulaştırma bedeli yerine geçecek miktar olarak kabul edilmesi ve buna göre işlem yapılması zorunludur'' şeklindeki açıklamanın taleple bağlılık ilkesine aykırı olmadığı, yargılamanın geldiği aşama da dikkate alındığında, yargılamanın hakkaniyete en uygun şekilde çözümlenmesini temin bakımından yerinde bir değerlendirme olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Diğer yandan; bozmaya uyulması durumunda yeniden yapılacak yargılamada, aynı olaya ilişkin başka davacılar tarafından açılan davalarda verilen ve Danıştay incelemesinden geçen kararların (... İdare Mahkemesi ... tarih ve E:..., K:... - E:..., K:...) hüküm birlikteliği adına bu yargılamada da dikkate alınması gerektiği açıktır.
Öte yandan; bozmaya uyulması durumunda yapılacak yargılamada, davacılardan ...'in 21.05.2024 tarihinde vefat etmiş olması ve mirasçılarının tamamının davacılar arasında olması hususunun dikkate alınması ve (tekerrüre sebebiyet verilmeyecek şekilde) yargılama giderleri hususunda da yeniden karar verilmesi gerekeceği tabiidir.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz istemlerinin kısmen kabulüne, kısmen reddine,
2. Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, maddi tazminat isteminin, arsa değer kaybı miktarına ilişkin ...-TL kısmı yönünden ONANMASINA, maddi tazminat isteminin, arsa değer kaybını aşan ...-TL kısmı ile yargılama giderleri yönünden ise BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 21/04/2025 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.