DANIŞTAY 2. DAIRE

Danıştay 2. Daire Başkanlığı         2021/15651 E.  ,  2025/771 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
İKİNCİ DAİRE
Esas No : 2021/15651
Karar No : 2025/771

DAVACI : ...
VEKİLİ : Av. ...

DAVALI : 1- ...
2- ... Bakanlığı
DAVALI İDARELER VEKİLİ : Av. ...

DAVANIN KONUSU : Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığında (Mülga) İş Müfettişi Yardımcısı olarak görev yapan davacı tarafından;
1- İş Müfettişi Yeterlik Sınavının yapılması istemiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin 10/03/2021 günlü işlemin;
2- 28/08/1979 günlü, 16738 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren İş Teftişi Tüzüğü'nün "Müfettişliğe atanma" başlıklı 6. maddesinin, 2. fıkrasının (A) bendinde geçen "en az" ibaresinin,
3- 31/10/2012 günlü, 28453 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Teftiş Kurulu Yönetmeliğinin "Yeterlik sınavına çağrılma" başlıklı 34. maddesinin, 1. fıkrasında yer alan "en az" ibaresinin ve aynı maddenin 2. fıkrasının,
4- Anılan Yönetmelik'in "Başka göreve atanma" başlıklı 38. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinin iptaline;
5- Yeterlik sınavının icra edilmemesi nedeniyle müfettişlik kadrosu ile müfettiş yardımcılığı kadrosu arasında oluşan özlük ve parasal hakların yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI :
27/06/2016 tarihinde İş Teftiş Kurulu bünyesinde 2015/2 dönemi İş Müfettişi Yardımcısı olarak göreve başladığı,
Mevzuat hükümlerinin gereği olarak üç yıllık yardımcılık dönemi yetiştirme programını tamamladığı,
Tüm İş Müfettişi Yardımcılarının üç yıllık yardımcılık süresi dolmasına rağmen yeterlik sınavının ilan edilmemesi üzerine 02/03/2021 günlü dilekçeyle yeterlik sınavının yapılması talebiyle başvuruda bulunduğu,
Davalı idarece, anılan başvuruya dava konusu işlemle verilen yanıtta, yeterlik sınavına alınma ve yeterlik sınav tarihinin belirlenmesi ile ilgili işlemlerin devam ettiğinin bildirildiği,
Tüzük ve Yönetmelikte belirtilen "en az" ifadeleri ile Yönetmelikteki müfettiş yardımcılıklarında geçen sürenin beş yılı aşamayacağına ilişkin hükmün, müfettiş yardımcılarını herhangi bir hukuki belirlilik olmadan beş yıla kadar müfettiş yardımcısı olarak tutmaya imkan verdiği,
İş Teftiş Kurulu Yönetmeliğinin "Müfettiş yardımcılarını yetiştirme programı" başlıklı 30. maddesi ile müfettiş yardımcılarının yetiştirilme döneminin üç yıl olarak belirlendiği,
Yardımcılıkta geçirilen sürenin, askerlik hizmetinde veya ücretsiz izinde geçirilen süreler hariç beş yılı aşamayacağına ilişki düzenlemenin İş Teftişi Tüzüğünde yer almadığı, ayrıca bu sürenin müfettiş yardımcılarının, müfettişliğe atanma sürecinde bir üst sınır olarak görüldüğü ve yeterlik sınavının icra edilmesinden kaçınılmasına yol açtığı,
İş Teftişi Tüzüğü'nün "Müfettişliğe atanma" başlıklı 6. maddesiyle, haklı bir neden olmaksızın yeterlik sınavına girmeyenlerin Bakanlıktaki diğer görevlere atanacağının düzenlenmesine rağmen, dava konusu Yönetmeliğin "Başka göreve atanma" başlıklı 38. maddesi ile askerlik hizmetinde veya ücretsiz izinde geçirilen süreler hariç beş yıl içerisinde yeterlik sınavına katılmayanların Kurul dışında memur olarak atanacağının kural altına alındığı, normlar hiyerarşisine aykırı olarak Tüzük ile verilen yetkinin Yönetmelikle daraltıldığı,
Bu tür sınavların geçmiş yıllarda makul süre içerisinde gerçekleştirilmesine rağmen, uzun zamandır sınav yapılmamasının idari istikrar ve öngörülebilirlik ilkelerini ihlal ettiği,
Yeterlik sınavı açılması noktasında haklı ve makul bir beklenti içerisinde olduğu, dava konusu işlemin haklı beklenti ve idareye güven ilkesini zedelediği; hukuki güvenlik ve belirlilik ilkelerinin ihlal edildiği,
İdarenin makul sürede yeterlik sınavını gerçekleştirmekle yükümlü olmasına karşın, bu yükümlülüğü haklı bir gerekçesi bulunmaksızın yerine getirmediği,
Aynı Bakanlık bünyesinde görev yapan Denetçi Yardımcıları ve Uzman Yardımcılarının yeterlik sınavlarının gerçekleştirilmesine rağmen İş Müfettişi Yardımcılarının yeterlik sınavının ilan edilmemesinin kariyer ve liyakat ilkelerine aykırı olduğu,
İş Müfettişi Yardımcısı olarak görev yapan iki kişi tarafından yeterlik sınavına çağrılma talebiyle Kamu Denetçiliği Kurumuna yapılan 26/11/2019 günlü başvuru üzerine, anılan Kurumun ... günlü, ... sayılı kararıyla başvurunun kabulü ile İş Müfettiş Yardımcılığı yeterlik sınavına çağrılma yönünde makul sürede işlem tesis etmesi için Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına tavsiyede bulunulmasına karar verildiği,
Diğer Bakanlıkların Teftiş Kurulu Yönetmeliklerinde müfettiş yardımcılığı sürelerinin üç yıl olduğu ve beş yıl gibi bir üst sınırın bulunmadığı, ayrıca Tarım ve Orman Bakanlığı Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı Yönetmeliğinde üç yıllık sürenin bitiminden itibaren altı ay içinde yeterlik sınavının yapılacağının kurala bağlandığı,
Yeterlik sınavının icra edilmemesi nedeniyle özlük ve parasal hak kayıplarının oluştuğu ileri sürülmektedir.

DAVALI İDARELERİN SAVUNMASI :
Usul yönünden; idari davaya konu olabilecek kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem bulunmadığı, dava konusu işlemin bilgilendirme mahiyetinde bir cevap olduğu,
Davacının 08/06/2021 tarihinde gerçekleştirilecek olan İş Müfettişliği Yeterlik sınavının yazılı bölümüne alınmasının uygun bulunduğu ve bu durumun 26/03/2021 günlü yazı ile davacıya tebliğ edildiği, dava konusu işlemin ortadan kalktığı,
Esas yönünden ise; kariyer bir meslek olan İş Müfettişliğine kazandırılacak olan Müfettiş Yardımcılarının, planlanan eğitim ve yetişme programına göre çalışması, refakatine verildikleri müfettişlerin yanında pratik eğitimde yapacakları iş ve işlemler, müfettişlik niteliğine ulaşabilmek için, mer'i mevzuat ile iş teftişi ve idari teftiş konularında tecrübe ve uzmanlık kazanmak, teftiş, inceleme, ön inceleme ve soruşturma usullerini öğrenmek, yabancı dil bilgilerini geliştirmek, bilimsel çalışma ve teknolojinin getirdiği yeniliklerden yararlanma alışkanlığını kazanmak, sosyal, kültürel ve beceriye dayalı etkinliklere aktif olarak katılmalarını sağlamak amacıyla her bir aşaması belirlenmiş ve asgari üç yıl olacak şekilde düzenlenmiş bir sürece tabi tutulduğu,
İdari süreçlerde yaşanabilecek aksama ve gecikmeler nedeniyle her bir aşamanın uzama ihtimali göz önünde bulundurularak, Müfettiş Yardımcılığında geçecek sürenin en az üç yıl olarak belirlendiği,
Yönetmeliğin "Yeterlik sınavına çağrılma" başlıklı 34. maddesinin, 2. fıkrasında; yeterlik sınavına çağrılma konusunda ücretsiz izin veya askerlik hizmetinde geçirilen süreler nedeniyle sınava girilememesi durumu düzenlenmekte olup, bu mazeretlerin varlığı halinde dahi en geç beş yıl içerisinde sınava girilmesi gerektiğinin kural altına alındığı, anılan düzenlemenin yardımcılıkta geçen sürenin beş yıla kadar uzatılabileceği şeklinde yorumlanamayacağı,
İş Teftişi Tüzüğü'nün "Müfettişliğe atanma" başlıklı 6. maddesinde, haklı bir neden olmaksızın yeterlik sınavına girmeyenlerin Bakanlıktaki diğer görevlere atanacağının düzenlendiği, dava konusu Yönetmeliğin "Başka göreve atanma" başlıklı 38. maddesinde de, bu düzenlemeye uygun olarak askerlik hizmetinde veya ücretsiz izinde geçirilen süreler hariç beş yıl içerisinde yeterlik sınavına katılmayanların Kurul dışında memur olarak atanacağının kural altına alındığı, söz konusu düzenlemenin hizmet gerekleri göz önünde bulundurularak yapıldığı,
İş Müfettişi Yardımcılarının anılan mevzuatta belirtilen şartları taşımaları nedeniyle yeterlik sınavına alınmaları için işlemlerin devam ettiği,
Düzenleme yapma konusunda sahip olunan takdir yetkisinin kamu yararı ve hizmet gerekleri gözetilerek üst hukuk normlarına uygun şekilde kullanıldığı,
İş Müfettişliği yeterlik sınavının yazılı ve sözlü bölümleri icra edilmeden herhangi bir parasal veya özlük hakkından bahsedilemeyeceği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Teftiş Kurulu Yönetmeliği'nin "Yeterlik sınavına çağrılma" başlıklı 34. maddesinin, 1. fıkrasında yer alan "en az" ibaresinin ve aynı maddenin 2. fıkrası ile "Başka göreve atanma" başlıklı 38. maddesinin, 1. fıkrasının (ç) bendinin iptali, İş Teftişi Tüzüğü'nün "Müfettişliğe atanma" başlıklı 6. maddesinin, 2. fıkrasının (A) bendinde geçen "en az" ibaresinin iptali istemi ile İş Müfettişi Yeterlik Sınavının yapılması istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istemi yönünden karar verilmesine yer olmadığına, davacının yoksun kaldığı parasal haklarının ise yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ : (Mülga) Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığında İş Müfettişi Yardımcısı olarak görev yapan davacı tarafından; İş Müfettişi Yeterlik Sınavının yapılması istemiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin 19/02/2021 günlü işlemin; 28/08/1979 günlü, 16738 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren İş Teftişi Tüzüğü'nün "Müfettişliğe atanma" başlıklı 6. maddesinin, 2. fıkrasının (A) bendinde geçen "en az" ibaresinin, 31/10/2012 günlü, 28453 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Teftiş Kurulu Yönetmeliğinin "Yeterlik sınavına çağrılma" başlıklı 34. maddesinin, 1. fıkrasında yer alan "en az" ibaresinin ve aynı maddenin 2. fıkrasının, Yönetmeliğin "Başka göreve atanma" başlıklı 38. maddesinin, 1. fıkrasının (ç) bendinin iptaline ve Yeterlik sınavının icra edilmemesi nedeniyle mevzuatta yer alan müfettiş yardımcılığında geçen üç yıllık yasal sürenin bitiminden itibaren müfettişlik kadrosu ile müfettiş yardımcılığı kadrosu arasında oluşan özlük ve parasal haklarının yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmektedir.
Davalı idarelerin usule ilişkin iddiasına itibar edilmemiştir.
Dava konusu Tüzük ve Yönetmeliğin yayımlandığı tarihte yürürlükte olan şekliyle T.C. Anayasasının 115. maddesinde,  "Bakanlar Kurulu, kanunun uygulanmasını göstermek veya emrettiği işleri belirtmek üzere, kanunlara aykırı olmamak ve Danıştayın incelemesinden geçirilmek şartıyla tüzükler çıkarabilir. Tüzükler, Cumhurbaşkanınca imzalanır ve kanunlar gibi yayımlanır.", 124. maddesinde de, Başbakanlık, bakanlıklar ve kamu tüzel kişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla yönetmelikler çıkartabilirler." hükümlerine yer verilmiştir.
Davaya konu İş Teftişi Tüzüğü, 25/8/1971 günlü ve 1475 sayılı İş Kanununun (Mülga) 88, 89, 90, 92, 93, 94 ve 95. maddeleriyle 5690 sayılı Sanayi ve Ticarette İş Teftişi Hakkındaki 81 numaralı Milletlerarası Çalışma Sözleşmesinin onanmasına dair Kanuna dayanılarak hazırlanmış ve Danıştay'ca incelenerek 28/08/1979 tarih ve 16738 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yayımı gününde yürürlüğe konulmuştur.
Dava konusu işlem tarihi itibarıyla İş Teftişi Tüzüğü'nün "Müfettişliğe atanma" başlıklı 6. maddesinde; "Müfettişliğe, yönetmeliğine göre yapılacak müfettişlik yeterlik sınavını başaran müfettiş yardımcıları atanır.
Bu sınava girebilmek için;
A) Müfettiş yardımcılığı görevinde eylemli olarak en az üç yıl çalışmış olmak,
B) (Değişik : 21/7/1989 - 89/14389 K.) Müfettiş yardımcılığında geçen hizmet yıllarına ait bütün sicilleri olumlu olmak,
C) Başkanlıkça, yönetmeliğin müfettiş yardımcılarının çalışma ve yeterlik sınavına hazırlanma ilkelerini düzenleyen hükümleri uyarınca yaptığı çalışmalarda yeterli görülmek, gerekir.
(Değişik üçüncü fıkra : 21/7/1989 - 89/14389 K.) (B) veya (C) bentleri gereğince yetersiz görülenlerden başka görevlerde çalışmaya elverişli olanlar, yeterlik sınavına girip de başarı gösteremeyenler ve haklı bir neden olmaksızın yeterlik sınavına girmeyenler Bakanlıktaki diğer görevlere atanırlar.
Müfettişlerin herhangi bir nedenle başka bir göreve atanmalarında Teftiş Kurulu Başkanının görüşü alınır." hükmü yer almış, "Sınav kurulları ve sınav esasları" başlıklı 7. maddesinde; müfettiş yardımcılığına giriş ve müfettişlik yeterlik sınavlarının yazılı ve sözlü olmak üzere iki bölümden oluşacağı kurala bağlanmıştır.
09/05/1985 tarihli ve 3146 sayılı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun 5. ve 15. maddeleri, 13/12/1950 tarihli ve 5690 sayılı Sanayi ve Ticarette İş Teftişi Hakkındaki 81 numaralı Milletlerarası Çalışma Sözleşmesinin Onanmasına Dair Kanun ile 06/08/1979 tarihli ve 7/17925 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan İş Teftişi Tüzüğüne dayanılarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Teftiş Kurulu Yönetmeliği hazırlanmış, 31/10/2012 günlü, 28453 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe konulmuştur.
Dava konusu Yönetmelik'in yayımlandığı tarihte yürürlükteki haliyle 3146 sayılı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un (Mülga) "İş Teftiş Kurulu Başkanlığı" başlıklı 15. maddesinin 2. fıkrasında; "(Değişik ikinci fıkra: 12/7/2013-6495/73 md.) İş Müfettişi Yardımcılarının giriş ve yeterlik sınavlarının usul ve esasları, İş Müfettişliğine yükselmeleri, görev, yetki ve sorumlulukları, bunlarda aranacak özel şartlar, Başkanlığın çalışma usul ve esasları ile diğer hususlar yönetmelikle belirlenir." hükmüne yer verilmiştir.
13/12/1950 günlü, 5690 sayılı Kanun'la onanan; Sanayi ve Ticarette İş Teftişi Hakkındaki 81 numaralı Milletlerarası Çalışma Sözleşmesinin 1. maddesinde; "Hakkında bu sözleşmenin yürürlükte bulunduğu Milletlerarası Çalışma Teşkilatının her üyesinin sınai iş yerlerinde bir teftiş sistemi bulundurmasının lazım olduğu, belirtilmiş, 2. maddesinde, iş teftiş sisteminin vazifelerine dair açıklamalar yapılmış, 6. maddesinde; "teftiş personeli, memuriyette istikrarlarını ve hükümet değişikliklerine ve yerinde olmayan harici tesirlere tabi bulunmamalarını sağlayacak şekilde bir statü ve hizmet şartlarından faydalanan amme memurlarından terekküp edecektir", 7. maddesinde; "1. Amme hizmetine alınmak için milli mevzuatın tespit edeceği şartlar mahfuz kalmak kaydıyla, iş müfettişleri, yalnız görecekleri vazifeleri ifa edebilmek için gereken ehliyet gözönünde tutularak tayin edileceklerdir., 2. Bu ehliyetlerin tahkiki yolları yetkili makam tarafından tayin edilecektir., 3. İş müfettişlerinin vazifelerine ifa edebilmeleri için münasip şekilde yetiştirilmeleri lazımdır." kurallarına yer verilmiştir.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Teftiş Kurulu Yönetmeliğinin "Müfettiş yardımcılarını yetiştirme programı" başlıklı 30. maddesinin 1. fıkrasında; müfettiş yardımcılarının, üç yıllık yardımcılık döneminde aynı maddede belirlenen programa göre yetiştirileceği hüküm altına alınmış, "Yeterlik sınavına çağrılma" başlıklı 34. maddesinde;
"1. Aylıksız izin ile toplamı üç ayı aşan hastalık ve refakat izinleri hariç en az üç yıl çalışan ve yetişme notu yetmiş ve yukarıda olan müfettiş yardımcıları yeterlik sınavına alınırlar.
2.Yardımcılıkta geçirilen süre, askerlik hizmetinde veya ücretsiz izinde geçirilen süreler hariç beş yılı aşamaz.
3.Yeterlik sınavı yazılı ve sözlü olmak üzere iki aşamada yapılır. Yazılı sınavda başarılı olamayanlar sözlü sınava alınmazlar.
4.Yazılı sınavın tarihi, yeri ve saati sınavdan en az iki ay önce, sözlü sınavın tarihi, yeri ve saati ise sözlü sınavdan en az üç gün önce ilgililere bildirilir.", "Yeterlik sınavı" başlıklı 36. maddesinin 1. fıkrasında; "Yeterlik sınavı yazılı ve sözlü olmak üzere iki aşamadan oluşur", "Başka göreve atanma" başlıklı 38. maddesinde ise; 1. Müfettiş yardımcılarından;
a) Müfettişlik yeterlik sınavında başarı gösteremeyenler,
b) Geçerli bir nedeni olduğunu belgeleyenler hariç, yeterlik sınavına girmeyenler,
c) Yetişme notu ortalaması yetmiş puanın altında olanlar,
ç) 34 üncü maddenin ikinci fıkrasında belirtilen süreyi aşanlar,
Bakanlıkta Kurul dışında memur unvanlı kadrolara atanırlar." şeklinde düzenleme yapılmıştır.
Davaya konu Yönetmelik, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Teftiş Kurulunun teşkilat, görev, yetki ve sorumlulukları ile çalışma usul ve esaslarını düzenlemek amacıyla İş Teftiş Kurulunun teşkilat, görev ve yetkileri ile İş Teftiş Kurulu Başkanının, müfettişlerin, müfettiş yardımcılarının ve İş Teftiş Kurulu Başkanlığı şube müdürlüğünün görev, yetki ve sorumluluklarını, teftiş edilenlerin sorumluluklarını, İş Teftiş Kurulu Başkanı ile müfettiş ve müfettiş yardımcılarının seçilme, yetiştirilme ve atanmaları, özlük hakları ile çalışma usul ve esaslarını kapsayacak şekilde hazırlanmıştır,
Yapılan düzenlemelerde, iş müfettişliğine kazandırılacak olan müfettiş yardımcılarının, planlanan eğitim ve yetişme programına göre çalışması, refakatine verildikleri müfettişlerin yanında pratik eğitimde yapacakları iş ve işlemler, müfettişlik niteliğine ulaşabilmek için, mer'i mevzuat ile iş teftişi ve idari teftiş konularında tecrübe ve uzmanlık kazanmak, teftiş, inceleme, ön inceleme ve soruşturma usullerini öğrenmek, yabancı dil bilgilerini geliştirmek, bilimsel çalışma ve teknolojinin getirdiği yeniliklerden yararlanma alışkanlığını kazanmak, sosyal, kültürel ve beceriye dayalı etkinliklere aktif olarak katılmalarını sağlamak amacıyla her bir aşaması belirlenmiş ve asgari üç yıl olacak şekilde bir süreç belirlenmiş, bu süreçte yaşanabilecek aksama ve gecikmeler nedeniyle her bir aşamanın uzama olasılığı göz önünde bulundurularak, müfettiş yardımcılığında geçecek süre en az üç yıl olarak öngörülmüş, ücretsiz izin veya askerlik hizmetinde geçirilen süreler nedeniyle yeterlik sınavına girilememesi durumunda, bu mazeretlerin varlığı halinde dahi beş yıl içerisinde yeterlik sınavına girilmesi gerektiği kurala bağlanmıştır.
Bu durumda denetim hizmetlerinin diğer idari hizmetlerden farklı olduğu göz önünde bulundurulmak suretiyle kariyer ve liyakat ilkelerine uygun olarak, müfettiş yardımcılarının hizmet içinde yetiştirilmeleri, daha bilgili, donanımlı ve nitelikli hale geldikten sonra yeterlilik sınavlarına alınmaları amaçlanmış olup, müfettiş yardımcılarının yarışma sınavıyla ve başarı derecelerine göre idari görevlerden ayrı bir kariyer mesleği olan müfettişliğe atanmaları öngörülmüş olup, müfettiş yardımcılığı yetiştirme programının en az üç yıl sürmesini ve bu sürecin idari nedenler veya müfettiş yardımcılarının kendi özel durumlarından kaynaklanan nedenlerle aksaması veya gecikmesi hallerinde müfettiş yardımcılığı süresinin beş yılı aşamayacağı yolunda yapılan iptali istenilen Tüzük ve Yönetmelik maddelerindeki düzenlemelerde kamu yararı ve hizmet gerekleri ile hukuka aykırılık görülmemiştir.
Davanın, iş müfettişi yeterlik sınavının yapılması istemiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin bireysel işlemin iptali ile yeterlik sınavının icra edilmemesi nedeniyle müfettiş yardımcılığında geçen üç yıllık yasal sürenin bitiminden itibaren müfettişlik kadrosu ile müfettiş yardımcılığı kadrosu arasında oluşan özlük ve parasal hakların yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istemine ilişkin kısmına gelince;
Davalı idarece; dava açıldıktan sonra davacı ve diğer dönem arkadaşlarının 26/03/2021 günlü olur ile 08/06/2021 tarihinde yapılacak olan iş müfettişliği yeterlilik sınavının yazılı bölümüne alınmasının uygun bulunarak tarihinde davacının iş müfettişi yardımcılığı yeterlilik sınavının yazılı kısmına alındığı, başarı listesine göre belirlenen tarihlerde yeterlilik sınavının sözlü bölümüne katılmaya hak kazandığı belirtilerek dava konusu işlemin ortadan kalktığı ileri sürülmekte ise de; dava konusu işlemlerin denetimlerinin tesis edildikleri tarih itibarıyla yapılacağı açık olduğundan bu iddiaya itibar edilmemiştir.
Dosyanın incelenmesinden, davalı idarede 27/06/2016 tarihinden itibaren iş müffetişi yardımcısı olarak görev yapan ve üç yıllık müfettiş yardımcılığı süresini tamamlamış olan davacının, yeterlilik sınavına alınma konusunda haklı beklenti içine girdiği, müfettişlik yeterlik sınavının yapılması için 05/03/2021 tarihinde kayda giren dilekçe ile yaptığı başvuruya, davalı idarece yeterlik sınavına alınma ve yeterlik sınav tarihinin belirlenmesi ile ilgili işlemlerin devam ettiği yolunda yanıt verilmesi üzerine bakılan davanın açıldığı, davalı idarece, makul sürede iş müfettişliği yeterlilik sınavının yazılı ve sözlü aşamalarının ilgililere bildiriminin yapılmasındaki gecikmeye gerekçe olarak müfettiş yardımcılığı yetiştirme süreçlerinde aksama veya gecikme yaşandığı hususunda hukuken kabul edilebilir somut bir neden ileri sürülmediği gibi bu hususta herhangi bir bilgi ve belge de sunulmadığı anlaşılmaktadır.
Olayda davacının iş müfettişi yardımcılığına başladığı tarihten itibaren yaklaşık 4 yıl 9 ayı aşan bir süre geçmesine karşın bu sürede müfettiş yardımcılığı süresini dolduranlar için müfettişlik yeterlik sınavını yapmayan davalı idarenin bu konuda iyi niyetli bir tutum takındığından söz edilemeyecek olması karşısında davacının yeterlik sınavı yapılması istemiyle yaptığı başvuru üzerine davalı idarece, yeterlik sınavına alınma ve yeterlik sınav tarihinin belirlenmesi ile ilgili işlemlerin devam ettiği gerekçesiyle davacının sınava çağrılmamasına yönelik olarak makul sürede mağduriyetleri engelleme işlevi olan hukuki belirlilik ilkesine aykırı şekilde tesis edilen işlemde hukuka uyarlık görülmemiştir.
Diğer taraftan davaya konu bireysel işlemin hukuka aykırılığı tespit edilmiş ise de, anılan Yönetmelik hükümleri çerçevesinde iş müfettişi yardımcılarının yazılı ve sözlü olmak üzere iki aşamalı olarak yapılacak iş müfettişi yeterlik sınavlarında başarılı olmaları halinde müfettişliğe atanacağı açık olduğundan bu aşamada davacının müfetişlik kadrosuna ait maddi ve özlük haklarından yoksun kaldığından söz edilmesine hukuken olanak bulunmamaktadır.
Belirtilen nedenlerle davaya konu Tüzük ve Yönetmelik maddelerindeki düzenlemelerin iptali istemi ile yoksun kalındığı öne sürülen özlük ve parasal hakların yasal faiziyle birlikte tazmini isteminin reddi, bireysel işlemin ise, iptali gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Hüküm veren Danıştay İkinci Dairesince; davalı idarelerin usule yönelik iddiaları yerinde görülmeyerek, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE
MADDİ OLAY :
27/06/2016 tarihinde İş Teftiş Kurulu bünyesinde 2015/2 dönemi İş Müfettişi Yardımcısı olarak göreve başlayan davacı, üç yıllık yardımcılık dönemi yetiştirme programını tamamladıktan sonra 02/03/2021 günlü dilekçe ile yeterlik sınavının yapılması talebiyle davalı idareye başvuruda bulunmuştur.
Davalı idarece, yeterlik sınavına alınma ve yeterlik sınav tarihinin belirlenmesi ile ilgili işlemlerin devam ettiğinin bildirilmesi üzerine; söz konusu başvurunun kesin cevap verilmemek suretiyle reddine ilişkin işlemin, bu işlemin dayanağı olarak ileri sürülen 28/08/1979 günlü, 16738 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren İş Teftişi Tüzüğü'nün "Müfettişliğe atanma" başlıklı 6. maddesinin, 2. fıkrasının (A) bendinde geçen "en az" ibaresinin, 31/10/2012 günlü, 28453 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Teftiş Kurulu Yönetmeliğinin "Yeterlik sınavına çağrılma" başlıklı 34. maddesinin, 1. fıkrasında yer alan "en az" ibaresi ile aynı maddenin 2. fıkrasının ve Yönetmeliğin "Başka göreve atanma" başlıklı 38. maddesinin, 1. fıkrasının (ç) bendinin iptali ile yeterlik sınavının icra edilmemesi nedeniyle müfettişlik kadrosu ile müfettiş yardımcılığı kadrosu arasında oluşan özlük ve parasal hakların yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle görülmekte olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT :
Anayasa'nın "Cumhuriyetin nitelikleri" başlıklı 2. maddesinde, "Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir.";
"Kamu hizmeti görevlileriyle ilgili hükümler" kısmının "Genel ilkeler" başlıklı 128. maddesinde ise, "Devletin, kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kamu tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler, memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülür.
Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir. (Ek cümle: 12/9/2010-5982/12 md.) Ancak, malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklıdır.
Üst kademe yöneticilerinin yetiştirilme usul ve esasları Kanunla özel olarak düzenlenir.";
"Yönetmelikler" başlıklı 124. maddesinde; "Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla yönetmelikler çıkarabilirler" kuralına yer verilmiş;
Dava konusu Yönetmeliğin dayanağı olan 3146 sayılı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un 5 ve 15. maddeleri, 09/07/2018 günlü, 30473 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 4. maddesi ile yürürlükten kaldırılmış; 10/07/2018 günlü, 30474 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin, davalı Bakanlığa ilişkin "Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı" başlıklı 78. maddesinde ve 21/04/2021 günlü, 31461 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan değişik 95. maddesinde, Rehberlik ve Teftiş Başkanlığının görev ve yetkileri belirlendikten sonra sözü edilen maddelerin 2. fıkralarında, "Başkanlıkta 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 24 üncü maddesine göre müfettiş ve müfettiş yardımcısı istihdam edilebilir." düzenlemelerine yer verilmiştir.
375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin "Müfettiş, denetmen, denetçi, kontrolör, aktüer istihdamı" başlıklı Ek 24. maddesinde; "Bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarının teşkilatlanmasına ilişkin Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde öngörülmesi kaydıyla bakanlık, kurum ya da birim düzeyinde müfettiş, denetmen, denetçi, kontrolör, aktüer ile müfettiş yardımcısı, denetmen yardımcısı, denetçi yardımcısı, aktüer yardımcısı ve stajyer kontrolör istihdam edilebilir.
Bu madde kapsamında merkez teşkilatına ait kadro veya pozisyonlarda istihdam edilecekler hakkında, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun Ek 41 inci maddesinin ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkraları ile yabancı dil şartı hariç olmak üzere beşinci fıkrasında yer alan hükümler kıyasen uygulanır." hükmü yer almıştır.
Dava konusu işlemin tesis edildiği tarih itibarıyla yürürlükte olan 657 sayılı Kanun'un Ek 41. maddesinin beşinci fıkrasında; "Uzman yardımcılığına atananlar, en az üç yıl çalışmak ve istihdam edildikleri birimlerce belirlenecek konularda hazırlayacakları uzmanlık tezi, oluşturulacak tez jürisi tarafından kabul edilmek kaydıyla, yapılacak yeterlik sınavına girmeye hak kazanırlar..." düzenlemesi yer almışken; 27/12/2024 günlü, 32765 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 7537 sayılı Devlet Memurları Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 5. maddesi ile 657 sayılı Kanun'un Ek 41. maddesinin beşinci fıkrasının birinci cümlesi, “Uzman yardımcılığına atananlar, en az üç yıl çalışmak ve istihdam edildikleri birimlerce belirlenecek konularda hazırlayacakları uzmanlık tezi, oluşturulacak tez jürisi tarafından kabul edilmek kaydıyla yeterlik sınavına girmeye hak kazanırlar.” şekilde değiştirilmiş ve fıkraya ikinci cümlesinden sonra gelmek üzere “Yeterlik sınavına girmeye hak kazananların sınavı en geç altı ay içinde yapılır.” şeklinde yeni bir cümle eklenmiştir.
Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin Geçici 1. maddesinde yer alan; "2/7/2018 tarihli ve 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile teşkilatlarına ilişkin kanun veya kanun hükmünde kararnameleri yürürlükten kaldırılan kamu kurum ve kuruluşlarından münhasıran devir ve geçiş hükümleri düzenlenenler dışında kalanlar hakkında ilgili Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenleme yapılıncaya kadar yürürlükten kaldırılan hükümlerin uygulanmasına devam olunur." hükmü dikkate alındığında, "iş müfettişi istihdamına" ilişkin kuralları düzenleyen 3146 sayılı Kanun'un 5 ve 15. maddelerinin ilga edilmesinin ardından, aynı konuyu düzenleyen 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin yukarıda belirtilen hükümlerinin yürürlüğe girmesiyle artık eski kuralların uygulanmasına devam olunamayacağı hususunda tereddüt bulunmamaktadır.
Bu itibarla 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 95. maddesi ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin Ek 24. maddesinde yer alan atıflar sonucunda 657 sayılı Kanun'un Ek 41. maddesinin beşinci fıkrasının uyuşmazlığın çözümünde (yukarıda belirtilen atıf maddeleri uyarınca iş müfettişi yardımcıları yönünden de) "uygulanacak kural" niteliğinde olduğu açıktır.
Diğer taraftan, 13/12/1950 tarihli, 5690 sayılı Sanayi ve Ticarette İş Teftişi Hakkındaki 81 numaralı Milletlerarası Çalışma Sözleşmesinin Onanmasına Dair Kanun'da, iş müfettişi yardımcılarına yönelik kurallar içermemektedir.
Davanın açıldığı tarihte yürürlükte bulunan; (Mülga) İş Teftişi Tüzüğü'nün "Müfettişliğe atanma" başlıklı 6. maddesinin birinci fıkrasında "Müfettişliğe, yönetmeliğine göre yapılacak müfettişlik yeterlik sınavını başaran müfettiş yardımcıları atanır."; ikinci fıkrasında;
"Bu sınava girebilmek için;
A) Müfettiş yardımcılığı görevinde eylemli olarak en az üç yıl çalışmış olmak...
..."
hükmü yer almış, anılan Tüzük 19/04/2022 günlü, 31814 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 5433 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlükten kaldırılmıştır.
31/10/2012 günlü, 28453 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Teftiş Kurulu Yönetmeliği'nin "Yeterlik sınavına çağrılma" başlıklı 34. maddesinde;
"(1) Aylıksız izin ile toplamı üç ayı aşan hastalık ve refakat izinleri hariç en az üç yıl çalışan ve yetişme notu yetmiş ve yukarıda olan müfettiş yardımcıları yeterlik sınavına alınırlar.
(2) Yardımcılıkta geçirilen süre, askerlik hizmetinde veya ücretsiz izinde geçirilen süreler hariç beş yılı aşamaz.
3) Yeterlik sınavı yazılı ve sözlü olmak üzere iki aşamada yapılır. Yazılı sınavda başarılı olamayanlar sözlü sınava alınmazlar.
(4) Yazılı sınavın tarihi, yeri ve saati sınavdan en az iki ay önce, sözlü sınavın tarihi, yeri ve saati ise sözlü sınavdan en az üç gün önce ilgililere bildirilir." hükmüne; "Başka göreve atanma" başlıklı 38. maddesinde;
"1) Müfettiş yardımcılarından;
a) Müfettişlik yeterlik sınavında başarı gösteremeyenler,
b) Geçerli bir nedeni olduğunu belgeleyenler hariç, yeterlik sınavına girmeyenler,
c) Yetişme notu ortalaması yetmiş puanın altında olanlar,
ç) 34 üncü maddenin ikinci fıkrasında belirtilen süreyi aşanlar,
Bakanlıkta Kurul dışında memur unvanlı kadrolara atanırlar." düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
I- İş Teftişi Tüzüğü'nün "Müfettişliğe atanma" başlıklı 6. maddesinin, 2. fıkrasının (A) bendinde geçen "en az" ibaresinin iptali istemi yönünden;
19/04/2022 günlü, 31814 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 5433 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 06/08/1979 günlü, 7/17925 sayılı İş Teftişi Tüzüğü'nün yürürlükten kaldırıldığı dikkate alındığında, dava konusu düzenleme yönünden davanın konusuz kaldığı anlaşılmıştır.
Bu itibarla, davacının iptalini talep ettiği düzenleme yürürlükte olmadığından, iptaline ilişkin istem hakkında karar verilmesine yer bulunmamaktadır.

II - Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Teftiş Kurulu Yönetmeliği'nin "Yeterlik sınavına çağrılma" başlıklı 34. maddesinin 1. fıkrasında yer alan "en az" ibaresinin ve aynı maddenin 2. fıkrasının ile "Başka göreve atanma" başlıklı 38. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinin iptali istemi yönünden;
Yukarıda mevzuat kısmında belirtildiği üzere uyuşmazlığın çözümünde uygulanacak 657 sayılı Devlet Memurları Kanun'un Ek 41. maddesinin beşinci fıkrasının birinci cümlesinin; Anayasa’nın kanunla düzenlenmesini öngördüğü konularda yürütme organına genel ve sınırları belirsiz bir düzenleme yetkisinin verilmesinin mümkün olmadığı, yeterlik sınavına girmeye hak kazanacakların düzenlendiği kuralda en az üç yıl çalışma şartı getirilmiş olmakla birlikte bu sınavın ne zaman yapılacağına ilişkin azami sürenin belirlenmediği, idareye bu konuda sınırsız bir tercih hakkı bırakılmasının kabul edilebilir olmadığı, mevcut durumun hukuki belirlilik ve istikrar ilkelerini zedelediği, kuralın Anayasa’nın 2, 7 ve 128. maddelerine aykırı olduğu gerekçesiyle anılan düzenlemenin iptali istemiyle Dairemizin 31/05/2023 günlü, E.2021/15196 sayılı kararı ile itiraz yoluyla Anayasa Mahkemesine başvurulmuştur. Anılan başvuru üzerine Anayasa Mahkemesinin 16/05/2024 günlü, 32548 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 07/03/2024 günlü, E:2023/137, K:2024/68 sayılı kararıyla; gerek bakanlıklar bünyesinde istihdam edilen uzman yardımcısı ve uzmanların gerekse müfettiş yardımcısı ve müfettişlerin sunacağı hizmetlerin ilgili bakanlıkların genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü olduğu kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevlerden olduğu, dolayısıyla hem uzman yardımcılığından uzmanlığa hem de müfettiş yardımcılığından müfettişliğe atanmaya ilişkin şartlar ile bu atamanın dayanağı yeterlik sınavlarına dair genel esasların kanunla düzenlenmesinin gerektiği, iptali istenilen kurala göre uzman yardımcılığına atananların en az üç yıl çalışmak ve istihdam edildikleri birimlerce belirlenecek konularda hazırlayacakları uzmanlık tezlerinin oluşturulacak tez jürisi tarafından kabul edilmesi kaydıyla yeterlik sınavına girmeye hak kazanacakları; ancak, kuralda yeterlik sınavının ne zaman yapılacağına yönelik herhangi bir belirleme yapılmadığı, yeterlik sınavına ilişkin azami süre öngörülmemesinin yeterlik sınavına ilişkin genel esasların kanunla düzenlenmediği anlamını taşıdığı; öte yandan kuralın söz konusu kişiler yönünden belirlilik ve öngörülebilirlik kriterlerini de taşımadığı, başka bir ifade ile yeterlik sınavına girmeye hak kazanan kişinin bu sınavın azami hangi sürede yapılabileceğine ilişkin herhangi bir öngörüsünün oluşamadığından kuralın Anayasa'nın 2 ve 128. maddelerine aykırı olduğu gerekçesiyle 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa 11/10/2011 tarihli ve 666 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin 3. maddesiyle eklenen Ek 41. maddenin beşinci fıkrasının birinci cümlesinin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve iptaline, kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğe girmesine karar verilmiş; anılan iptal kararı üzerine 27/12/2024 günlü, 32765 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 7537 sayılı Devlet Memurları Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 5. maddesi ile 657 sayılı Kanun'un Ek 41. maddesinin beşinci fıkrasının ikinci cümlesinden sonra gelmek üzere “Yeterlik sınavına girmeye hak kazananların sınavı en geç altı ay içinde yapılır.” düzenlemesi getirilmiştir.
Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuki güvenliği sağlayan, hukuk kurallarıyla kendini bağlı sayan ve yargı denetimine açık olan devlettir. Hukuk devletinin temel ilkelerinden biri de belirliliktir. Belirlilik ilkesi bireylerin hukuk kurallarını önceden bilmeleri, tutum ve davranışlarını bu kurallara göre güvenle belirleyebilmeleri anlamını taşımaktadır.
Anayasa'da memurların ve diğer kamu görevlilerinin niteliklerinin, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işlerinin kanunla düzenleneceği kuralına yer verilmek suretiyle memurlar ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri ve atanmalarına ilişkin hususların kanunla düzenlenmesi öngörülmüş ve Anayasa’nın bu hükmü ile memurların ve diğer kamu görevlilerinin anayasal ve yasal güvence altına alınması amaçlanmıştır.
Dava konusu Yönetmelik'in 34. maddesinin 1. fıkrasında; aylıksız izin ile toplamı üç ayı aşan hastalık ve refakat izinleri hariç en az üç yıl çalışan müfettiş yardımcılarıının yeterlik sınavına alınabileceği, anılan maddenin 2. fıkrasında ise; yardımcılıkta geçirilen süre, askerlik hizmetinde veya ücretsiz izinde geçirilen süreler hariç beş yılı aşamayacağı ve 38. maddesinin 1 fıkrasının (ç) bendinde ise 34. maddenin 2. fıkrasında belirtilen süreyi aşan müfettiş yardımcılarının Bakanlıkta Kurul dışında memur unvanlı kadrolara atanacağına ilişkin düzenlemelere yer verildiği görülmektedir.
Bu durumda iş müfettiş yardımcısı ve iş müfettişlerinin sunacağı hizmetlerin Bakanlığın genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü olduğu kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevlerden olduğu açıktır. Dolayısıyla müfettiş yardımcılığından müfettişliğe atanmaya ilişkin şartlar ile bu atamanın dayanağı yeterlik sınavlarına dair genel esasların ve yardımcılıkta geçirilen süre ile bu süreyi aşanların hukuki durumlarının kanunla düzenlenmesi gerekirken Yönetmelik'le düzenlenmesinde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
III - Davacının, "iş müfettişi yeterlik sınavının" yapılması istemiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istemi yönünden;
Dava açıldıktan sonra 08/06/2021 tarihinde yeterlik sınavının yazılı kısmı, 23/08/2021 - 03/09/2021 tarihleri arasında ise yeterlik sınavının sözlü kısmı yapıldığından, davacının bu istemi hakkında ayrıca karar verilmesine yer bulunmamaktadır.

IV - Davacının, yeterlik sınavının icra edilmemesi nedeniyle mahrum kaldığı özlük ve parasal hakların yasal faiziyle birlikte ödenmesi istemi yönünden;
Yeterlik sınavının yapılması yönünde azami bir süre öngörmeyen Yönetmelik hükümlerinin yukarıda belirtilen gerekçelerle iptaline karar verildiğinden, yeterlik sınavının icra edilmemesi nedeniyle müfettişlik kadrosu ile müfettiş yardımcılığı kadrosu arasında oluşan özlük ve parasal hakların; 3 yıllık yardımcılık dönemi yetiştirme programı tamamlanarak yeterlik sınavına girmeye hak kazanıldığı tarihin idarece tespit edilerek bu tarihi takip eden 6 aylık sürenin bittiği tarihten itibaren hesaplanacak ve başvuru tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte davacıya ödenmesi gerekmektedir.

Hükmedilmesi gereken vekalet ücreti bakımından;
Anayasa’nın 141. maddesinin son fıkrasında, davaların en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılmasının yargının görevi olduğu hükme bağlanmıştır.
Öte yandan; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 31. maddesinin atıfta bulunduğu 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun “Usul ekonomisi ilkesi” başlıklı 30. maddesinde; hakimin, yargılamanın makul süre içinde ve düzenli bir biçimde yürütülmesini ve gereksiz gider yapılmamasını sağlamakla yükümlü olduğu; 323. maddesinde; vekille takip edilen davalarda kanun gereğince takdir olunacak vekalet ücretinin yargılama giderlerinden olduğu; 326. maddesinin 1. bendinde; kanunda yazılı haller dışında, yargılama giderlerinin, aleyhine hüküm verilen taraftan alınmasına karar verileceği; 330. maddesinde, vekil ile takip edilen davalarda mahkemece, kanuna göre takdir olunacak vekalet ücretinin taraf lehine hükmedileceği; 332. maddesinde, yargılama giderlerine, mahkemece resen hükmedileceği düzenlenmiştir.
1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 2. maddesinde, avukatlığın amacının; hukuki ilişkilerin düzenlenmesini, her türlü hukuki mesele ve anlaşmazlıkların adalet ve hakkaniyete uygun olarak çözümlenmesini ve hukuk kurallarının tam olarak uygulanmasını her derecede yargı organları, hakemler, resmi ve özel kişi, kurul ve kurumlar nezdinde sağlamak olduğu; 164. maddesinde, avukatlık ücretinin, avukatın hukuki yardımının karşılığı olan tutarı veya değeri ifade ettiği; 168. maddesinin 3. fıkrasında ise hukuki yardımın tamamlandığı veya dava sonunda hüküm verildiği tarihte yürürlükte olan tarife esas alınarak avukatlık ücretine hükmedileceği yolunda düzenleme yapılmıştır.
Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’nin 3. maddesinin birinci fıkrasında da, yargı yerlerince avukata ait olmak üzere karşı tarafa yükletilecek avukatlık ücretinin belirlenmesinde, avukatın emeği ve çabasının, işin önemi ve niteliğinin ve davanın süresinin göz önünde tutulacağı kurala bağlanmıştır.
Bu bağlamda; yukarıda yer verilen yasal düzenlemeler uyarınca; avukatın vekalet ücretinin belirlenmesinde, avukatın harcadığı emek ve mesainin dikkate alınmasının yanısıra, kişilerin hak arama özgürlüğünü kısıtlayıcı nitelikte düzenlemelere de yer verilmemesi, harcanan emek ve çabanın çok üstünde avukatlık ücretine hükmedilerek taraflara ölçüsüz yük getirilmesinin önüne geçilmesi esas olup, konuya ilişkin olarak yüksek yargı kararları ve bu kararlar doğrultusunda mevzuatta yapılan düzenlemeler de bu ilkeyi teyit etmektedir.
Nitekim; 2025 yılı Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'nin, "Seri davalarda ücret" başlıklı 22. maddesinde "... seri davalar ister ayrı dava konusu yapılsın ister bir davada birleştirilsin toplamda on dosyaya kadar açılan seri davalarda her bir dosya için ayrı ayrı tam avukatlık ücretine, toplamda elli dosyaya kadar açılan seri davalarda ilk on dosyadan sonra gelen her bir dosya için ayrı ayrı tam ücretin %50’si oranında avukatlık ücretine, toplamda yüz dosyaya kadar açılan seri davalarda ilk elli dosyadan sonra gelen her bir dosya için ayrı ayrı tam ücretin %40’ı oranında avukatlık ücretine, toplamda yüzden fazla açılan seri davalarda ilk yüz dosyadan sonra gelen her bir dosya için ayrı ayrı tam ücretin %25’i oranında avukatlık ücretine hükmedilir..." düzenlemesine yer verilmiştir.
Bu çerçevede; gerek Anayasa'nın 141. maddesinde “Davaların en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılması, yargının görevidir” şeklinde ifade edilen temel ilkeye işlerlik kazandırılması gerek Avukatlık Kanunu'ndaki vekalet ücretini avukatın emek ve mesaisine bağlayan ilke gerekse Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'nin yukarıda yer verilen hükmü birlikte değerlendirildiğinde, seri davalarda her bir dava için harcanan emek ve mesainin bağımsız açılan diğer davalar ile aynı olamayacağı, bu davalara ilişkin vekalet ücretinin, hakkaniyet ilke ve ölçüleri çerçevesinde, avukatın harcadığı emek ve mesaisi de göz önünde bulundurularak, adil ve kademeli bir şekilde düzenlenmesi ve böylece yargıya ve adalete erişimin önündeki engellerin kaldırılması amaçlanmıştır.
Öte yandan, literatürde; aynı veya benzer sebeplerden doğan ve aynı zamanda konuları da birbirine oldukça benzer olan, aynı davalı kişi ya da kişilere karşı açılmış bulunan davalar seri dava olarak isimlendirilmektedir.
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun, 01/06/2015 günlü, E:2015/1685, K:2015/2362 sayılı kararı ve farklı tarihlerde verdiği benzer nitelikteki kararlarda; bu ve benzeri nitelikteki davaların seri dava olduğu ve hükmedilmesi gereken vekalet ücretinin de buna göre belirlenmesi gerektiği belirtilmiştir.
Bu bağlamda, Dairemizde bulunan dava dosyaları incelendiğinde; işbu kararın verildiği tarih itibarıyla davacılar vekili tarafından, Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığında,(mülga) İş Müfettiş Yardımcısı olarak görev yapan davacıların, İş Müfettişi Yeterlik Sınavının yapılması istemiyle yaptıkları başvuruların reddine ilişkin işlemler ile bu işlemlerin dayanağı olarak ileri sürülen ve 28/08/1979 günlü, 16738 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren İş Teftişi Tüzüğü'nün "Müfettişliğe atanma" başlıklı 6. maddesinin, 2. fıkrasının (A) bendinde geçen "en az" ibaresinin, 31/10/2012 günlü, 28453 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Teftiş Kurulu Yönetmeliği'nin "Yeterlik sınavına çağrılma" başlıklı 34. maddesinin, 1. fıkrasında yer alan "en az" ibaresinin ve aynı maddenin 2. fıkrası ile "Başka göreve atanma" başlıklı 38. maddesinin, 1. fıkrasının (ç) bendinin iptali ile yoksun kalınan parasal haklarının yasal faiziyle birlikte tazmini istemiyle açılan davaların, aynı sebepten doğduğu, aynı konuya ilişkin olduğu ve aynı davalılara karşı açıldığı, dava sayısının toplamda 50’dan fazla olduğu görülmekle söz konusu davaların seri dava niteliğinde olduğu sonucuna varılmıştır.
Bu durumda, bakılmakta olan dava ile aynı istemle açılmış çok sayıda dosya bulunması nedeniyle seri dava niteliğindeki söz konusu davalar için, taraflara ölçüsüz bir yükümlülük getirmeyecek biçimde ve taraf vekillerinin harcadığı emek ve mesai dikkate alınarak vekalet ücretine hükmedilmesi gerektiğinden, ilk elli dosyadan sonra gelen dosya arasında yer alan işbu dosyada 2025 yılı Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'nin "Seri Davalarda Ücret" başlıklı 22. maddesi ile belirlenen oranlarda tam vekalet ücretinin %40'ı oranında vekalet ücretine hükmedilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. 28/08/1979 günlü, 16738 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren İş Teftişi Tüzüğü'nün "Müfettişliğe atanma" başlıklı 6. maddesinin, 2. fıkrasının (A) bendinde geçen "en az" ibaresinin iptali istemi hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA;
2. 31/10/2012 günlü, 28453 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Teftiş Kurulu Yönetmeliği'nin "Yeterlik sınavına çağrılma" başlıklı 34. maddesinin, 1. fıkrasında yer alan "en az" ibaresinin ve aynı maddenin 2. fıkrası ile "Başka göreve atanma" başlıklı 38. maddesinin, 1. fıkrasının (ç) bendinin İPTALİNE;
3. Davacının, "iş müfettişi yeterlik sınavının" yapılması istemiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istemi hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA;
4. Dava konusu işlem nedeniyle davacının mahrum kaldığı özlük ve parasal hakların 3 yıllık yardımcılık dönemi yetiştirme programını tamamlayarak yeterlilik sınavına girmeye hak kazandığı tarihin idarece tespit edilerek, bu tarihi takip eden 6 aylık sürenin bittiği tarihten itibaren hesaplanacak ve başvuru tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte davacıya ÖDENMESİNE;
5. Aşağıda dökümü yapılan ...-TL yargılama giderinin davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine, kararın kesinleşmesinden sonra artan posta ücretinden aidiyetine göre taraflara iadesine;
6. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenen ...-TL vekalet ücretinin davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine,
7. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 26/02/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.